Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Myrzabekova_zhauaptar.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
500 Кб
Скачать
☆

12. 1618-1648 Жж. Отыз жылдық соғыс, себептері мен бірінші кезеңінің нәтижелерін сараптаңыз.

отыз жылдық соғыс (1618 — 1648); бүкіл «христиан әлеміне» үстемдік жасауға тырысқан екі үлкен мемлекеттер тобы: Габсбургтер блогы (папа қауымы қолдаған Испания жэне Австрия Габсбургтері, Германияның католик князьдары; Поляк—Литва мемлекеттері (Речь Погполитая) мен Габсбургтерге қарсы коалиция құрған ұлттык мем­лекеттер (Франция, Швеция, Голландия, Дания, Россия, Англия), сондай-ак, Италия арасындағы алғашкы жалпы Европалык, соғыс әрекеттері. Соғыстың төрт дәуірі болды. Соғыс Гер­мания жерінде жүргізілді. Оның шаруашылығына орасан зор нұқсан келтірілді. 1648 жылғы Вестфаль бітімімен аяқталды).

Отыз жылдық соғыстың алғашқы (чехфальцкілік) кезеңі (1618-1624)

«Дефенестрация» актысынан кейін іле-шала Чехияда өріс алған оқиғалар, шын мәнінде Чехияның Австриядан саяси бөлінуін көрсетті. Құлатылған «лейтенанттардың» орнына чехтың сеймі тағайындап, 30 директордан құрылған үкімет, Чехия мен Моравияның мемлекеттік тұтастығын қайта қалпына келтіріп, Құрама провинциялар республикасының үлгісі бойынша Силезиямен, Жоғарғы және Төменгі Лужицтермен біріктіріп федерация ұйымдастыру жөнінде Моравия ландтағымен келіссөздер жүргізуге кірісті. Моравиядағылар бұл идеяны қолдады, осыдан соң чех әскері Моравияның аса ірі қалала­рына келіп кірді. Чехиядан иезуиттер қуылды, ал Фердинанд Чехия Тағынан түсірілді, яғни чех тәжінен айрылды деп жарияланды.

Чехтың жаңа үкіметінің бұл жасаған әрекеттерінің тек Австрия­мен ғана емес, сонымен қатар католиктік лигамен де және габсбургтік-католиктік лагердің барлық күштерімен де қарулы қақтығыстар­ға әкеліп соқтыратындығында ешбір күдік қалмады. Сондықтан бұлар тезірек біріге бастады, император ІІ Фердинанд (1619-1637) пен Католиктік лиганың бастығы - Максимилиан Баварскийдің арасында, австриялық және испандық Габсбургтердің арасында ке­лісімдер жасалынды. Польшаның королі ІІІ Сигизмунд та Ферди­нандқа көмектесем деп уәде берді. Католиктік одақтың мұндай ірі күштеріне Чехияда тек жалпы халықтық көтеріліс қана қарсы тұра алатын болды. Алайда 1618 жылы Габсбургтерге қарсы жасалған қозғалысты басқарған Чех дворяндары немістің Протестанттық униясымен одақтасуды артық көрді. Чехтың сеймі унияның бастығы Фридрих Пфальцкийді Чехияның королі өтіп сайлады. Жалдамалы әскер жинау ісі унияның қолбасшысы - граф Мансфельдке тапсырылды.

Дәл осы кезде Католиктік лиганың басшылары Протестанттық унияның бастығымен шабуыл операцияларын тек, Чехияның өз территориясында ғана жүргізу туралы келісіп алды. Осы сөз байласу бойынша Германияның өзінде статус-кво сақталынды. Сөйтіп, католиктер күштері әлдеқайда басым, жақсы ұйымдасқан қарулы әскерлерін өздерінің Германиядағы позицияларына нұқсан келтірместен бұл елде ешбір беделсіз, жат жерлік король Фридрих Пфальцскийге басқартып қойған Чехияға қарсы аттандыруға мүмкіншілік алды.

Мұның ақыры чех халқы үшін трагедиямен аяқталды. 1620 жыл­ғы 8 ноябрьде Прагаға таяу Белая Гораның түбінде болған шайқаста габсбургтік-католиктік армия чехтардың әскери қүштерін талқанда­ды. Чехия толығымен Габсбургтерге бағындырылды. Чехияның бү­кіл территориясын, сондай-ақ Моравия, Силезия, Жоғарғы және Төменгі Лужицтерді ІІ Фердинандтың әскерлері басып алды. Чехия­да жұртты қырып-жойып, жазалау және жаппай конфискелеу басталды. Мұның нәтижесінде атылып асылғандар мен елден қашып кеткен протестант чехтардың мал-мүліктерінің көп бөлігі чехтық және австриялық католиктердің қолдарына көшті. Чехиядан барлық бағыттағы протестанттар түгел қуылды және құдайға құлшылық етудің католиктіктен басқасының қайсысына болса да тыйым са­лынды.

Белая Гораның түбінде болған шайқас Орталық Европадағы күш­тердің ара қатынасын өзгертті. Чехияны бағындырудан және оны­мен байланысты жерлерді жаулап алғаннан соң және чех протестан­тизмі тұншықтырылғаннан кейін Германия мен Австрияда католиктік реакция күшейе түсті. Чехияда қожалық етіп, Австрия арқылы өткен Максимилиан Баварскийдің әскерлері онсызда құтырынған

феодалдық реакцияның жасаған зорлық-зомбылықтарынан жапа шеккен шаруаларды тонауға салды. Бұған жауап ретінде Чехия мен Жоғарғы Австрияның (1621) шаруалары көтерілістер жасады. Бұл көтерілістер бұқара халықтың бас көтеріп қарсыласуға шамасы бар екенін көpceтті. Алайда бұл бытыраңқы жергілікті көтерілістерді габсбургтік қолбасшы Валленштейннің әскерлері шектен шыққан қаталдықпен басып тұншықтырды.

Католиктік лагерь табысқа жете тұрса да, оның өз ішінен жаңа қайшылықтар байқала бастады. Оның үстіне, Франция, Англия және олардың одақтастары Габрбургтердің Европада гегемония орнатуына жол бергісі келмеді. Сол себепті күрестің қайталанып кеңейіп, терең­дей түсетіні сөзсіз еді.

Соғыстың екінші (даниялық) кезеңі (1625-1629)

Соғыстың үшінші (шведтік) кезеңі (1630-1653)

Соғыстың төртінші (франция-швециялық) кезеңі (1635-1648)

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]