Тақырып №17. Алғашқы мәліметтерді оңдеу

Психологиялық эксперимент әдістеріне басқа әдістерге қойылатын талаптар сияқты эксперименттік зерттеулерге ғылыми талаптар мен нақты ережелер қойылады.

Эмперикалық материалды жинақтауда қолданылатын барлық әдістер 2-ге бөлінеді.

Активті әдістерге-лобараториялық эксперимент және оның түрлі модивикациясы квазиэксперимент жатады. Бұлардың активті әдіске жататын себебі зерттеу объектісіне күшті эсер ете отырып, оны калайда өзгертуге тырысады.

Пассивті әдістерге -бақылау,клиникалық ,іс-эрекеттің нэтижесін талдау әдісі, өлшемдік және коореляциялық зерттеулер, мәліметті жинақтау әдісі жатады.

Бүлардың пассивті әдіс деп аталу себебі әдісте объект табиғи процесте жүреді. Эксперименттік зерттеуде :көп жағдайда өлшеу қүралдары қолданылады. Мысалы бақылау әдісі инструментальды болады. Себебі бақылау кезінде диктофон,жасырын камерасы т.б. қолданылады. Дегенмен эксперименттік зерттеу өлшемдік коореляциялық зерттеуден өзгешелігі -өлшемдік зерттеде зерттелінуші ешқандай құрал мен әрекет жасамайды, тек алынған мәліметтер өңделеді, талданады. Зерттеуді ұйымдастыру үшін бір қатар эксперименттік зерттеу әдістері қолданылады.

1.Эксперименттік зерттеулер, жүйелі бақылау, коореляциялық зерттеу Мұнда экспериментатор сыртқы өзгерістерді бақылай отырып, негізгі өзгерістер арасындагы себеп-салдарды, коореляциялық байланыстарды анықтауга тырысады. Ол үшін экспериментатор алдын-ала мақсат қоя отырып мақсатқа бағытталған индевиттер тобын жинақтайды, өзінің жүргізетін эрекетін жоспарлайды.

2.Табиғи эксперимент, клиникалық, әңгіме, ситуацияларды талдау. Бұл әдістер адамның мінез-қүлық ерекшеліктерін анықтау үшін қолданылады. Бүл әдістер кейін теориялық қорытынды жасау үшін, критикалық экспериментті зерттеу үшін, эмперикалық қорытынды жасау үшін және зерттеудің негізгі болжамын жасау үшін маңызы зор.

Ізденістік эксперименттік зерттеулер:А)тэуелді, В)тэуелсіз арасындағы байланыстардың болатынын немесе болмайтынын «іздейді» Эксперименттік зерттеуде зерттеулер негізгі және бақылау топ болып бөлінеді.

Эксперименттік емес зерттеулерде барлық топ бірдей. Сондыктан оларды салыстыру үшін жүргізуді В тэуелсіз өзгерістер арасындағы себептің бар болуы және жоқ болуы туралы гипотезаны тексерүге бағытталады. Егер екі өзгерістің арасындагы сапалы өзгерістер туралы информация болса бүл қандай байланыстар туралы гипотеза жасалады. Бүл жагдайда зерттеуші тэуелсіз және тэуелді өзгерістер арасындағы сандык байланысты қүратын бекітуші эксперимент жүргізіледі. Зерттеу алгаритмі былайша сипатталады:

1.А және Б сапалы себептік байланыстар туралы гипотеза жасалынады.

2.Аныктаушы зерттеу эксперименті жүргізіледі

З.Гипотеза бекітілмей қалған жағдайда басқа сапалы гипотеза жасалынады да жаңа анықтаушы зерттеу эксперименті жүргізіледі.егер сапалы гипотеза бекітілсе сандық функционалдық гипотеза жасалынады.

4.Бекітуші эксперимент жүргізіледі.

5.Өзгерістер арасындағы байланыс түрі туралы гипотеза мақылданады, нақтыланады немесе шығарылады. Психологиялық зерттеу тәжірибесінде эксперименттік зерттеудің эртүрлі түрін сипаттайтын мынадай терминдер қолданылады.