1. Этникалық сана – әлемдегі өз орнына деген әлеуметтік-психологиялық танымдар мен стереотиптерді қамтитын этникалық қауымдастықтың ділдік түсініктерінің жиынтығы

Этнопсихология - [грек, ethnos - ру, тайпа, халық] - әлеуметтік және саяси психологияның құрамдас бөлігі; адамдар психикасының этникалық ерекшеліктерін, ұлттық мінез- құлқын, ұлттық сана-сезім қызметі мен заңдылықтарын, этникалық стереотиптерді зерттейтін пәнаралық бағыт. Ұлттық психологиядағы бастысы "ұлттық рух" деп қараған М.Лаңарус пен Х.Штейнталь (1860) "халықтар психологиясы" мектебінен бастау алады. XX ғ. басында бұл идеяларды В.Вундт "халықтар психологиясында" жалғастырды. Қазіргі этнопсихология тақырыбы тұрғысынан да, әдістері жағынан да біртүтас емес. Онда бірнеше бағыттарды анықтауға болады:

• а) жалпы және әлеуметтік психологиямен байланысты психофизиология, когнитивті процестер, жадында сақталған, көңіл-күй, сөздің этникалық ерекшеліктерін салыстырмалы зерттеу;

• ә) этнографияның, фольклористиканың, өнертанудың бөлімдерімен байланысты символдық элем мен халық мәдениетінің құндылықты бағдарларын мәдениеттанулық зерттеу;

• б) топаралық қатынастарды, үстанымдарды, стереотиптерді зерттейтін әлеуметтік және саяси психо- логиядан алынған әдістер мен түсініктемелерді пайдаланып этникалық сана- сезімді зерттеу;

• в) әлеуметтендірудің этникалық ерекшеліктерін зерттеу. Өйткені ұлттық мәдениет мәні мен этносты құрайтын индивидтер ерекшеліктері бір емес, мәдениеттанулық және психологиялық зерттеулердің арасында қашан да алшақтық болады.

Саяси пси¬хология этнопсихологияны зерттеудің біртүтас нысаны ретінде екі негізгі деңгейден тұратын ұлттың психологиялық қалпы больш табылады. Негізгі деңгейі - ұлттық сана-сезім қалыптасатын ұлттық мінез-құлық және оның саяси іс- әрекетте көрініс табуы.

1Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. – Алматы: Санат, 1996. – С.656. – С.291-292.

2. Маковецкий П.Е. Материалы для изучения юридических обычаев киргизов. Материальное право. – Омск: Тип. Окр. Штаба, 1886. Вып.І. – 83 с. - С.3.

3. Гродеков Н.И. Киргизы и кара-киргизы Сыр-Дарьинской области. – Ташкент:Тип. С.И.Лахтина, 1889. – 398 с. - С.5,35, (Приложение №1. С. 1,4,7);

4. Загряжский Г. Юридический обычай киргизов и о народном суде у кочевого населения Туркестанского края // Материалы для статистики Туркестансого края (одан әрі МСТК). Вып.ІУ. - Спб: Изд. Турк. стат. к-та, 1876. – 204 с. . - С.153.

5. Харузин А.Н. Киргизы Букеевсой Орды (Антрополого-этнографический очерк). – М.: 1889. Вып.І. – 350 с. – С.29 -33;, 48-52, 148-151;.

6. Сотников И. Несколько слов о возможности учреждения миссии между киргизами Средней Орды // Православное обозрение. 1872. №4. – мкф; Ибрагимов Ш. О муллах в киргизской степи // Материалы для статистики Туркестанского края. Вып.ІII. 1874. – 452 с.

7

8Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. – Алматы: Санат, 1996. – С.656. – С.291-292.

9

10

11

12

13

14