2.3.Сорғыларды таңдау

Сорғының қажетті өнімділігін насос жұмысының қабылданған ұзақтылы-ғы мен судың ең үлкен тәуліктік тұтынуы бойынша анықтаймыз. Сорғының толық қысымы:

H=H_r+h_н+h_{в ,} мұндағы H_r– көтерудің геометриялық биіктігі, м;

h_н – айдағыш құбырдағы қысымның жоғалтулары, м;

h_в– сорғыш құбырдағы қысымның жоғалтулары, м;

һ_п=һ_г+h_в=2,7+0,27=2,97м

Н=Н_r+h_п=(Н_б+ζ₁ – ζ₀)+һ_п=10+(144-138)+2,97=18,97

Сорғы станциясының айдағыш құбырдағы судың қозғалыс жылдамдығын 250 мм диаметрлі құбырлар үшін 1-1,5 м/с деп, ал 250 мм-ден жоғары болған кезде жылдамдықтары 1,2-2 м/с аралығында деп қабылданады.

Берілген шарттар бойынша: сорғыш құбыр диаметрі d=125мм. Есептеу кезінде сорып алатын құбырдың ұзындығын 8-12 м шамасында деп аламыз. Айдағыш құбырдың ұзындығын су көзінен су мұнарасына дейінгі қашықтық карта бойынша алынған, ол 250 м-ге тең. Жергілікті жоғалуларды ескере отырып сору және айдағыш жолдарының келтірілген ұзындықтары:

Айдағыш құбыр есебі:

d=√4Q_n/πν_н Q_n=ΣQ_{тәул.max.}/T=1077/24 =12,4м/с

d=√4^.8^.10^-3/3,14^.1,5=0,082м=82мм

d=100 мм деп қабылдаймыз.

ν=4^. 8^.10^-3/3,14(^.100 10^-3 ) ² =1,01м/с

h=[χ^.l_г/d_г+4^.ζ_к+ζ_з+ζ_ок]^.ν_н²/2^.g

h=[0,025^.200/100 10^-3+4^.0,4+0,12+0,8]^.1,01²/2^.9,8=2,7м.

d=√4^.8^.10^-3/3,14^.0,85=0,109м=109мм

Сорып алатын құбыр есебі d_в=125 мм деп қабылдаймыз.

ν_в=4^. 8^.10^-3/3,14^.12510^-3=0,65м/с

һ_в=[χ^.l_в/d_в+ζ_п.к.+ζ_к]^.һ_в²/2^.g=[0,025^.10/0,125+10+2 ^.0,2]=0,27м.

һ_п=һ_г+h_в=2,7+0,27=2,97м

Н=Н_r+h_п=(Н_б+ζ₁ – ζ₀)+һ_п=10+(144-138)+2,97=18,97м

18,97 м қысымда Q=12,4л/с шығынды беуру үшін 3к-9 насосы сәйкес келеді.

Жалпы қысымның шығынға байланысты формуласы төмендегідей боп жазылады:

Н=Н_r+kQ²,

мұндағы Н_r – сорғы құрылғысының геометриялық биіктігі. Бұл теңдік, ОА парабола заңдылығын көрсетеді және оны құбырдың сипаттамасы деп атайды.

k=H - Н_r / Q²=18,97-18/(8^.10^-3)²=15156,25

Құбыр сипаттамасының графигіне сорғының сипаттамасын енгізіп, қиылысқан нүктені немесе сорғының жұмыс нүктесі А-ны табамыз.

Алынған А жұмыс нүктесіндегі сорғының су беру мүмкіншілігі қажетті шығынға, ал қысым қажетті қысымға тең болады. Жұмыс нүктесі ПӘК сызығының ең жоғарғы нүктесіне сәйкес келеді.

2.4Сумен қамтамасыздандыру жүйесінің техникалық-экономикалық көрсеткіштері.

Су жүйесінің құрылысының шығындарын 7-кестеде келтірілгендей әртүрлі бөлек құрылымдарының баағалары ұлғайтылған көрсеткіштермен анықтаймыз.

7-кесте. Су жүйесінің құрылысының ұлғайтылып берілген баға көрсеткіші

Құрылыстардың атауы	Саны	Бағасы, мың теңге
Жер асты су көзінен су алынуы тәулігіне 600-ден 1000 м3 дейін берілгенде	1 вдз	1040
Сорғы станциясының ғимараты	1 кВт	40
Сорғы станциясының жабдығы	10 кВт	200
Су жүргізгіш жүйесі, болат құбыр, d=125мм d=100мм Асбецементті құбыр , d=119мм d=100мм	0,12 0,55 0,12 0,11	0,12.2400+ 0,55.2200+0,55*2200+ 0,12.2000+ 0,55.1800+0,55*1800=3828
Қысымды су мұнарасы 50 м3 сыйымд.	20м биіктік	2100*7=14700
Санитарлық қорғау аймағының жабдығы	1 объект	360
Бактерицитты шаммен судың жұққыштығын жоятын жабдық	1 объект	200

Суммасы-19088 мың теңге.

8-кесте. Бағасына қарасты бөлектеу нормасы.

Құрылымдар мен құрал- жабдықтардың атауы	Толық қалпына келтірілуіне және капиталды жөндеуге жылдық бөліну мөлшері, мың теңге.	Ағымдағы жөндеуге жылдық бөліну мөл-шерлері, мың теңге.
Жер асты су көзінен су алынуы	2288	2080
Насос станциясының ғимараты	488	160
Насос станциясының жабдығы	2480	1020
Су жүргізгіш жүйелері үшін: болаттан жасалған құбырлар.	4854,4	4736
Қысымды су мұнаралары	5040	4200
Суды тазалау және санитарлық қорғау құралдары	2700	1440
Суммасы	17850,4	13636

1 м³судың бағасын есептеп шығару үшін жылдық толық қайта қалпына келтіру, капиталды және ағымды жөндеуге бөлінген жылдық есептеулер-ді, электр энергиясына кететін жылдық шығындарды, жұмыскерлерге төленетін жалақыны және де басқа шығындарды қосып және оларды жылдық берілген су көлеміне бөлу арқылы анықталынады. Бөлектеу нормасы 8-кестеде келтірілген. Электр энергиясының шығынын анықта –ған кезде қозғалтқышының ПӘК-ін есепке аламыз. Ауыл тұрғындары үшін сағатына 1кВт электр энергиясының бағасына 6 теңге деп аламыз.

Жұмыскерлерге төленетін жалақыларды шығындарды келесі мәліметтер-ге байланысты анықтаймыз.

Электродтарды таңдау:

N=(ρ ^.Q_п^.Н_а/102^.η₁ η₂)^.1,3=(1000^.32.5^.10^-3.26/102^.0,98^.0,75)^.1,3=14.8кВт.

С_э= N^.q^.365,25^.16/ η₁^.24=14.8^.5^.365,25^.16/0,98^.24=18386.73тг

С_р=ΣP_iS_i/100=(1040 ^.2+40 ^.4+200^.5,1+3828 ^.4,1+1200 ^.2,4+360 ^.4)^.1000/100= 200120 тг.

С_к=ΣТ_iS_i/100=(720^.2,2+40^.12,2+200^.12,4+3828^.4+14700^.2+360^.4,0)^.1000/10= 589308 тг

C₀=2^.(28000+24000+22000)=146000 тг

С= С_э+ С_р+ С_к+ C₀=953814.73 тг

W=k/t+C=19088/12+953814.73=955405.4 тг

P=W/Q_{тәул.орт}^.365,25=955405.4/711.2^.365,25=3,6 тг,

Қызмет түрі	Штаттық бірліктер саны	Жалақы, теңге/айына
Техникалық жетекші Техн. қызмет етуші жұмысшы бригадалары Зертханашы	1 3 1	28000 24000 22000

Басқа шығындарды есептегенде 1м³ судың бағасын 50 теңгеге тең деп қа-былдаймыз.

Қолданылған әдебиеттер

1.Карасев Б.В. Гидравлика, основы сельскохозяйственного водоснабжения и канализации.–Минск: Высшейшая школа,1983. 2.Канторович Б.В., Кузнецов Н.К. Гидравлика, водоснабжение и гидросило-вые установки. – М.: Издательство сельскохозяйственной литературы журналов и плакатов, 1961. 3.Справочник по гидравлическим расчетам / под ред. П.Г.Киселева. – М.: Энергия,1972. 4.Насосы. Термины и определения. ГОСТ 17398-72. – М.: Издательство стандартов, 1972. 5.Ә.Қадырбаев, Ә. Ауланбергенов. Гидравлика негіздері және ауыл шаруа – шылығын сумен қамтамасыз ету. Алматы, 1996. 6.Т.Есполов, Ә. Қадырбаев. Гидравлика, гидрожетектер және гидротасы – малдаулар. Алматы, 1995. 7.Исаев А.П. и др. Гидравлика и гидромеханизация сельскохозяйственных процессов. М., 1990. 8.Палышкин Н.А. Гидравлика исельскохозяйственное водоснабжение. М., 1990. 9.Флексер Я.Н. Практикум по гидравлике и сельскохозяйственному водоснабжению. М., 1969.