Сөздерді есімізде сақтаймыз

игілік - достояние ажырағысыз - неотъемлемый гүлдену - процветание қоғамдық қызметі - общественная работа игеру осваивать тану - узнавать деңгей - уровень рухани өресі - духовное развитие меңгеру - усвоить тікелей - прямой тәуелді - зависимый сәні - краса, красота тұтастай - целиком кескін-келбеті - облик болмысы - бытие оралымды - оборот

Бейнелі - образный (ая) қамту - охватить жазу жүйесі - система письменности қастерлі святой құдіретті - всемогущий, сильный адам бойына - в человеке ана сүті - материнское молоко атадан балаға - от отцов детям мирас - наследие баға жетпес - неоценимый шұбарлау, шұбарлап сөйлеу – засорять язык міндетті - объязан шексіз - безмерный көркемдік - художественность пақыр - бедный, неимущий парыз - долг

Лексика-грамматикалық тапсырмалар

1-тапсырма. Мына сұрақтарға мәтіннен жауап іздеңіз.

1. Тіл туралы заңда не айтылады?

2. Тіл арқылы нені игеруге, білуге болады?

3. Халықтың сақталуы неліктен тілге байланысты?

4. Қазақ тілі қандай тіл?

5. “Ана тілі – арың бұл” дегенді қалай түсінесіз?

6. Тіл туралы К.Г.Паустовский не дейді?

2-тапсырма. Соңғы абзацқа бірнеше нақты сұрақ қойыңыз.

Үлгі: Ана тілінің көркемдігін қайте(не істей) алмаған адам?

Ілік септігі+тәуелдік жалғаулы 10 сөз тіркестерін анықтаңыз.

Үлгі: ұлттың игілігі+і, өзінің болашағ-ы

3-тапсырма. 3-тапсырмадағы сөз тіркестерімен сөйлем құраңыз.

4-тапсырма. Мына пікірге өз көзқарасыңызды білдіріңіз. (мына сөздерді пайдаланыңыз, өйткені, себебі, әрине, жоқ, иә, дұрыс, неге, бірақ, сондықтан).

“Кімде-кім қазіргі уақытта ана тілін, өзінің әдебиетін сыйламаса, бағаламаса, оны сауатты, мәдениетті адам деп санауға болмайды”. (М.Әуезов)

5-тапсырма. Сәйкес келетін грамматикалық форманы қойыңыз, жақшаны ашыңыз.

1. “Туған тіл [-сі, -ім] – тірлігім [-нің, -е] айғағы” (Ә.Тәжібаев).

2. “Сүйе [-сің, -мін] туған тіл [-ні, -ді] – анам тілі [-ді, -н]” (С.Торайғыров).

3. “Ана іл [-ің, -сі] – ар [-ың, -ға] бұл...” (Қ.Мырзалиев)

4. “Ана тілі [-ді, -н] сүймеген

Халқы [-на, -н] сүйіп жарытпас...” (Б.Сарноғаев, қырғыз ақыны).

6-тапсырма. Мына өлең шумағына сәйкес ситуация құрыңыз. “Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте”.

Сөлеу үлгілері:

- ең алдымен...

- ... дегенге қосылмаймын, себебі ...

- негізінен...

- мүмкін, солай шығар...

- ең бастысы ...

- әбден мүмкін ...

- қалайша ...

- келісе алмаймын ...

7-тапсырма. Мына сөздерді дұрыс орналастырып, сөйлем құраңыз.

1. көмегімен, ғылымды, Тілдің, игереміз, өнер-білімді.

2. атадан, мирас, балаға, болып қалған, Тіл, мұра, баға жетпес.

3. өз, сөйлеу-, парызымыз, басты, тілімізде.

4. бай, көркем, шексіз, өте, тілім, ана, Менің.

8-тапсырма. Жақшаны ашып, сөз тіркесін аударыңыз, сәйкес тұлғасына қойыңыз.

1. (Родного языка) жырламаған адам жоқ.

2. Менің (родной язык) – шексіз бай, өте көркем.

3. Өз атамекенімізде жүргендіктен (на своем языке) сөйлеу – басты (долг).

4. Тіл арқылы (духовного богатство) меңгереміз.

5.Тіл әрбір адамның бойына (материнским молоком) бірге еніп, қалыптасады.

9-тапсырма. Сұхбатты оқыңыз, жалғастырыңыз, өз ойыңызды қосыңыз.

- Сен неге ана тіліңде газет-журнал оқымайсың?

- Себебі, көп сөздерді түсінбеймін.

- Қалайша, сен біраз сөздердің мағынасын жақсы білесің ғой, әрі қарай дамыту керек емес пе?

- Әрине, солай ғой, дегенмен ...

- Қандай себеп ...

- ?

- ?

10-тапсырма. Тіл, сөз өнері туралы кім көп мақал-мәтел біледі? Оның бірнешеуінің мағынасын түсіндіріңдер. Керекті сөздерді, сөз тіркестерін тауып, орнына қойыңдар, айтылған ойдың мағынасын түсіндіріңдер (Кім жылдам?).

1. ... қарай кісіні ал, кісіге қарап ... алма. (Абай.)

2. ... көркі – тіл, тілдің көркі - ... . (Ж.Баласағұн.)

3. Әр халықтың ... ... – білімнің кілті. (А.Жұбанов)

4. Кей ... асылды шақпақ тасқа шаққандай боп, әсем сөйлем ішінде ұшқындап, ... ... тұратын шағы бар. (М.Әуезов)

5. Бұл дәуірде өз тілін, әдебиетін білмеген, қадірлемеген ... толық мәнді интеллигент емес деуге болады. (М.Әуезов)

6. Ана тілін тек ... .. ғана менсінбейді, ... ... ғана аяққа басады. (Ғ.Мүсірепов)

7. Тіл қаруы - ..., сөз қаруы - ... . Ақылды ой, ... сөз адамның ең жоғарғы ... . (Ғ.Мұстафин)

8. Тіл – ұлттың ... . Тіл – идеяның, сезімнің, ойдың ... көрінісі. (Л.Н.Толстой)

9. Өз тіліңді ... ... тұрып, ... - ... сүйе алмайсың. (К.Г.Паустовский)

10. Сөз өнері - өнер атаулының ең ... да ... . (О.Бальзак)

11. Өз ойларын көрікті айта алмау - ..., ал өзінің көкейін тескен ойларының болмауы – одан да асқан... . (Ушинский)

12. ... ... тек қана өз тіліміз арқылы түсінуге болатындығын ұмытуға болмайды.

Керекті сөздер: кемшілік, қиыны, күрделісі, сөз, бөгде тілді, жаны, жанды, қадір тұтпай, ел-жұртыңды, сөз, ой, алғыр, қасиеті, өгей ұлдары, адам, от төгіп, сөздердің, ақылдың, сөз, сөзіне.

11-тапсырма. Мына мәтінді мәнерлеп оқыңыз, сөздікпен жұмыс жасаңыз, түсінгеніңізді айтып беріңіз.

12-тапсырма. Мәтінді мәнерлеп оқыңыз, сөздікпен жұмыс жасаңыз. Жазбаша мазмұндаңыз.

13-тапсырма. Мәтінді мазмұндаңыз.