- •1.3 Дәріс комплекстері № 1 кредит
- •1. Тақырыбы: Кіріспе дәріс. Коммуналды гигиенасы пәні және әдістері. Пәннің даму тарихы. Коммуналды гигиенасының дамуындағы Қазақстан және Ресей ғалымдардың рөлі.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Коммуналды гигиена - елді мекен гигиенасы.
- •Пәннің даму тарихы
- •3. Дәріс тезистері.
- •4. Көрнекілік материал:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •№ 1 Кредит
- •1. Тақырыбы: Санитарлық заңнамалар коммуналды гигиенасы саласындағы маманның іс әрекетінің негізі. Қазақстан Республикасында санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің құрылымы және қызметі.
- •Санитарлық бақылауды ұйымдастыру
- •1. Тақырыбы: Тұрғындар тіршілігінің санитарлық жағдайы үшін шаруашылық ауыз сумен қамтамасыз етудің гигиеналық міндеттері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Сумен қамтамасыз ету және су тұтыну
- •Сумен қамтамасыз ету жүйелері
- •Су құбырының тарату жүйесі
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиеттер
- •6. Бақылау сұрақты:
- •Қазақстанның тұщы су ресурстары қандай?
- •№2 Кредит
- •1. Тақырыбы: Тұрғындар арасында жұқпалы және жұқпалы емес ауруларды таратудағы су факторының ролі.
- •3. Дәріс тезистері: Аурудың таралуындағы су факторының ролі.
- •2. Суды тазартуды, зарарсыздандыруды нашар жүргізуден.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиеттер:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс жоспары:
- •Мәселенің тарихы
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз сумен қамтамасыз ету көзін таңдау. Санитарлық қорғау аймақтары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Сумен қамтамасыз ету саласындағы сақтық санитарлық бақылау.
- •Су көздерінің жіктелуі
- •Жер асты су көздерінен сумен қамтамасыз ету
- •Жер беті су көздерімен сумен қамтамасыз ету.
- •Орталықтандырылмаған сумен қамтамасыз ету.
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиеттер:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз суды тазартудың әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Тазарту әдістерінің жалпы сипаттамасы
- •Қоспаларды коагуляциялау
- •Суды тұндыру және сүзу
- •Тазартудың арнайы әдістері.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз суды заласыздандырудың әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері: Дәрістің жоспары
- •Суды залалсыздандыру әдістері
- •Суды хлорлау 1853 ж. Орыс дәрігері п. Карачаров, хлордың антисептикалық қасиетін 1881 жылы р.Кох жазды.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Ағынды суларды тазартудың тиімділігі және санитарлық бақылау.
- •4.Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Қалалық іркінді сулар. Санитарлық сипаттамасы. Тазалау және зиянсыздандыру әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері: Дәрістің жоспары:
- •Қала ағынды сулары және канализация жүйелері.
- •Механикалық тазарту
- •Биологиялық тазарту
- •Ағынды суларды залаласыздандыру
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Су қоймаларын санитарлық қорғау бойынша шаралар жүйесі.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Өндірістік ағынды суларға сипаттама.
- •Мұнай және басқа да өндіріс түрлерінің ағынды сулары
- •4.Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Су қоймалары суындағы химиялық заттарды гигиеналық нормалау. Негізгі принциптері мен әдістері. Заңнама.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Химиялық заттардың улылығы мен қауіптілігі.
- •Алыстатылған зардап
- •Кезеңдік гигиеналық нормалау
- •2 Кезең – нормалаудың жеделдетілген кестесі.
- •3Кезең – созылмалы эксперимент.
- •4 Кезең – толық ашылған кесте.
- •Химиялық заттардың трансформациясы
- •Клиника – гигиеналық және эпидемиологиялық зерттеулер.
- •4. Иллюстративный материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Топырақтың гигиеналық маңызы. Топырақты қорғаудың қазіргі проблемалары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Биогеохимиялық провинциялар
- •Агрохимикаттар.
- •1) Санитарлық-химиялық көрсеткіштер:
- •2) Санитарлы - микробиологиялық көрсеткіштер:
- •4) Санитарлы-энтомологиялық көрсеткіштер.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Литература
- •3) Санитарлы-гельминтологиялық көрсеткіштер.
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Топырақтың санитарлық жағдайын бағалаудың критерийлері. Топырақты ластанудан қорғаудың шаралары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Қатты тұрмыстық қалдықтар (қтқ)
- •Елді мекендерді қалдықтардан тазарту жүйелері
- •Тағамдық қалдықтарды жинау
- •Қала территориясын тазарту
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Қатты және сұйық қоқыстарды зиянсыздаңдырудың негізгі әдістері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Қтқ зарарсыздандыру және қайта өңдеу
- •Елді мекендерді санитарлық тазартуды бақылау
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфера ауасын қорғаудың қазіргі проблемалары. Атмосфера ауасын ластаушы көздер.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Атмосфералық ауаның ластануы мәселесінің маңыздылығы.
- •Атмосфераның физикалық қасиеттері
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфераның ластануының халықтың денсаулығына және тіршілігінің санитарлық жағдайына әсері, қауіпты факторлар.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Атмосфера ластануының жедел әсер ету жағдайлары
- •Атмосфера ластануының адамға созылмалы түрде әсер етуі.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Литература
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфераның ауа сапасын санитарлық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Ауадағы химиялық заттардың қажетті регламентациясы.
- •Атмосфералық ластаушыларды гигиеналық нормалаудың ерекшеліктері
- •Канцерогендерді нормалау.
- •Атмосфералық ластаушылардың таралу заңдылығы.
- •5. Әдебиет
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Дәрістің жоспары:
- •Атмосфералық ауаны қорғаудың шаралары.
- •Атмосфералық ауаның тазалығына санитарлық бақылау жүргізу.
- •Әдебиеттер.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Тұрғын үй, әлеуметтік проблема ретінде. Тұрғын үйлердің микроклиматын нормалаудың ғылыми негіздері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Микроклиматты нормалауды гигиеналық негіздеу
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Жаңа құрылыс материалдарын гигиеналық тұрғыдан бағалау және олардың адамдардың денсаулығына әсері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Емдеу-профилактикалық мекемелерінің гигиенасы.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Дәрістің жоспары:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •Палаталық бөлімдерге қойылатын талаптар.
- •Жұқпалы ауруханаларды жобалау және пайдалануға қабылдау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Шу және оның көздері
- •Шудың адам организміне әсері
- •Шудың таралу заңдылықтары және оны гигиеналық нормалау
- •Шудан қорғау
- •Шу көзіне санитарлық бақылау
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Аудандық жоспарлау.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Елді мекенді жоспарлау және жобалық құжаттар.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
4. Көрнекілік материал:
1. СЛАЙД Аурухана құрылысының жүйесі.
2. СЛАЙД Палаталық бөлім.
3. СЛАЙД Қабылдау бөлімі.
5. Әдебиет
Абрамов В.Н. Удаление отходов лечебно-профилактических учреждений . - М., 1998.
Войффен В., Обердестер Ф., Крамер А. Больничная гигиена. Минск, «Беларусьң, 1984.
Вопросы больничной гигиены. Киев, Здоровья, 1966.
Гончарук Е.И. Коммунальная гигиена., Киев, 2006.
Гончарук Е.И., Прокопов В.А. Очистка и обеззараживание сточных вод лечебных учреждений. - Киев, 1973.
Венцел Р.П. Внутрибольничные инфекции. – М., 1990.
Журбина Е.С., Фролов В.П. Санитарно-гигиеническая оценка микроклимата в палатах больницы. Акт. вопр. гиг. и эпид., М., 1990г.
Опарин П.С. Гигиена больничных отходов. – Иркутск, 2001.
Санитарные правила устройства и содержания лечебно-профилактических учреждений. № 3.01.042.97.-Алматы. - 1997.
«Санитарные правила и нормы. Предельно-допустимые уровни шума в помещениях лечебно-профилактических учрежденийң, СанПиН РК № 3.01.033- 97.
Уилер Е.Т. Проектирование больниц. М., 1972.
Щербо А.П. Больничная гигиена. Руководство для врачей. – СПб, 2000.
Русаков Н.В., Щербо А.П., Мироненко О.В. Обоснование мероприятий по обращению с больничными отходами. – Гиг. и сан. – 2003. - № 4. – с. 11-14.
6. Бақылау сұрақтары:
ЕПМ-нің жер учаскесіне қойылатын талаптар.
Аурухана құрылысының жүйесі.
Сәулетті-жоспарлаушы шешімдер.
Палаталық бөлімдерге қойылатын талаптар.
Жұқпалы ауруханаларды жобалау және пайдалануға қабылдау.
№7 кредит
3– дәріс.
1. Тақырыбы: Медициналық мекемелердің жоспарлануының және санитарлық-техникалық қондырғыларының негізі.
2. Мақсаты: Студенттерге медициналық мекемелердің жоспарлануының және санитарлық-техникалық қондырғыларының негізін таныстыру.
3. Дәріс тезистері:
Дәрістің жоспары:
Бөлменің ішкі әрленуіне қойылатын талаптар.
Жылыту жүйесі және желдету.
Жарықтану.
Бөлмелерді жинау және науқастар гигиенасы.
ЕПМ-не ағымды санитарлық бақылау.
Жоба және жер учаскесіне қойылатын талаптар. Қазіргі ауруханалар профилактикалық, емдік, оқу және ғылыми функцияны атқаратын және администрациялық-шаруашылық мақсаттағы обьектілерден тұратын кешен болып саналады.
Бұл сұрақ туралы ҚР санитарлық заңдылықтарындағы негізгі нормативті құжат СанПиН ҚР N3.01.042-97. ”Емдік-профилактикалық мекемелердің құрылысы және құрамының санитарлық ережелері„ болып табылады. Жекелеген кейбір талаптар ҚН және Е ”Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық мекендерді жоспарлау және құрылыстарын салуң, «Қоғамдық ғимараттар және имараттарң және «Денсаулық сақтау мекемелерін жоспарлау туралы құралдаң-да келтірілген. Ұсынылған санитарлық ережелер және басқа да құжаттар барлық салынған, қайта құрылған, жұмыс істеп тұрған ауруханалар, перзентхана және басқа да емдік стационарлар үшін қолданылады. Жер учаскесін таңдау және емдік профилактикалық мекеменің құрылысы мен реконструкциясы туралы барлық жобалар санитарлық эпидемиология қызметтің келісімімен қарастырылу керек.
ЕПМ бас жобада бекітілгендей елді мекеннің территориясында орналасады. Олардың орналасуы негізінен науқастардың медициналық көмекке жүгіну жиілігі мен ауруханада емделу уақытының ұзақтығына байланысты. Арнайы ауруханалар (психиатриялық, туберкулездік, онкологиялық т.б.) және қуаттылығы 1000 төсектен жоғары үлкен кешендер селитебті территориядан 1000 м қашықтықта, қала сыртында мүмкіндігінше жасыл желегі мол ауданда орналастыру керек.
Жалпы соматикалық ауруханаларды да елді мекеннің орталығында орналастыру қажет емес, ал перзентханалар, емханалар, жедел медициналық көмек көрсетеін ауруханалар және кеңес беретін мекемелер қызмет көрсететін мекенге жақын орналастырылуы қажет.
ЕПМ салынатын жерді таңдағанда жердің санитарлық жағдайына және жел бағытына үлкен көңіл бөлу керек. Аурухана учаскесі құрғақ, жақсы желдетілетін территорияда орналасу керек. Аурухана мекемесін бұрын қоқыс төгілген, бейіт болған, мал өліктерін көмген, химиялық және органикалық ластанған, ассенизация алаңы болған жерлерге салуға тыйым салынады. Аурухана учаскесі темір жол, аэропорт, ірі автомагистраль, трамвай жолдарынан және т.б. физикалық фактор көздерінен алшақ болу керек.
Учаске өлшемдері ҚНжәнеЕ ”Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық мекендерді жоспарлау және құрылыстарын салу„ нормативті құжатына сәйкес алынады. Емдік мекеменің территориясы көгалдандырылып, жасыл желек және газондар жер көлемінің 60% алып жатуы керек. Бір төсекке 25м2 бау-бақшалық зона келу керек. Егер аурухана учаскесі құрылыс зонасында орналасқан болса, периметрі бойынша ені 15м болатындай жасыл ағаш және бұталар егілу керек. Ені үлкен ағаштарды стационар корпусынан 10м қашықтыққа егу керек. Аурухана учаскесі биіктігі 1,5 м, ал психиатриялық ауруханада 2,5 м қоршаумен қоршалады.
Шағын климат пен сантехникалық қондырғыларға қойылатын талаптар. Барлық ауруханалар, перзетханалар және басқа да стационарлар су құбырымен, канализациямен, орталықтандырылған ыстық сумен, жылумен, желдетумен, керек жағдайда ауаның кондиционирленуін қамтамасыз етуі керек. Биіктігі 2 қабат және одан да жоғары ғимараттар лифтпен, қоқыс құбыры және көтеретін қондырғылармен қамтамасыз етілуі керек. Ауруханалар мен стационарлардың ағынды суларын тазалау мен залалсыздандыру жалпы қалалық канализациялық тазалау қондырғыларында жүргізіледі. Жалпы қалалық тазалау жоқ болса, ауруханалардың ағынды сулары жергілікті канализациялық ғимаратта толық биологиялық тазалауға дейін жүргізіледі.
ЕПМ жылу орталықтандырылған сумен қамтамасыз етіледі. Балалардың сүтті дайындау асханасында ғана бумен жылыту қолданылады. Жылу тасымалдаушы ретінде ауруханалар (психиатриялықтан басқа), стационарлар және перзентханалар үшін 85 0С-дегі, палаталар мен психиатриялық және наркологиялық ауруханалардың бөлмесі үшін 95 0С-дегі су пайдаланылады.
ЕПМ бөлмелеріндегі ауа температурасының көрсеткіштері мынандай: үлкендердің палаталары, қызметкерлер бөлмесі, дәрігерлер кабинеті - +20 0С, операциядан кейінгі, босанғаннан кейінгі, балаларға арналған палаталар - +22 0С, мерзімінен ерте босанғандарға арналған палаталар - +25 0С, манипуляциондық және санитарлық өңдеу жүргізілетін бөлмелер – +25 0С, лабораториялық бөлмелер, емдік шынықтыру залдары - +18 С.
Жылытқыш аспаптар (радиаторлар) терезелер астында орналастырылып, оңай тазаланатын тегіс беткейден тұру қажет. Жылытқыш сәулелік панельдер операциялық, реанимациялық, наркоздық, емізулі және жаңа туғандардың, бокстар, жартылай бокстар, психиатриялық палаталарда пайдаланады.
Инфекциялық бөлімнен басқа емдік стационарлар мен перзентхана ғимараты механикалық түрде іске қосылатын үрмелі-сормалы желдетумен қамтамасыз етілуі қажет. Бокстар, жартылай бокстар және палаталық секцияда дефлектор орналастырылған өздігімен іске қосылатын сормалы вентиляция, ал коридорға беру үшін механикалық түрде іске қосылатын үрмелі вентиляция қарастырылады. Вентиляция жүйесі үшін сыртқы ауаны территорияның таза зонасынан, жерден 1-2 м кем емес биіктіктен алады.
Операциялық бөлмеден басқа ЕПМ барлық бөлмелерінде механикалықпен қоса фрамугалар, терезелер және вентиляциялық каналдар арқылы жүзеге асырылатын табиғи вентиляция да пайдаланады. Вентиляция жүйесі «ласң аймақпен «тазаң аймақ арасындағы, палаталар арасындағы, бөлімдер мен қабаттар арасындағы ауа ағымын қосылып кетпеуін қадағалау қажет. Үрмелі ауа көлемі 1 палаталық төсекке шаққанда сағатына 80 м3 болу керек.
Стационарлардың вентиляция жүйесі және жобалық шешімдері операциялық блокқа ЕПМ басқа бөлімдерінен ауа енбеуін қадағалау керек. Бұл үшін оперблокпен жақын бөлмелердің арасына ауаны соратын шлюздер орналастырылады. Соған қоса, операциялық бөлмеден және оған жақын орналасқан бөлмелерден ауа тек коридорға қарай ығысуы үшін операциялық бөлмеде ауаның жоғарғы қысымы туғызылады. ЕПМ барлық коридорларында газ алмасуы сағатына 0,5 көлемнен кем емес, сорып шығаруы басым тиімді үрмелі-сормалы желдету қамтамасыз етілуі керек.
ЕПМ берілетін ауа кәдімгі фильтрде, ал операциялық, наркоздық, реанимациялық, босанар алдындағы, босанатын палаталарға берілетін ауа қосымша бактериоцидті фильтрден өткізіледі. Бұл бөлмелер ауасының бактериалды ластануы Кротов апаратының көмегімен есептелінеді, ол аураханалық ішілік инфекциялармен қарсы күресуге ұсынылған шектік рұқсат етілген деңгейден аспау қажет. Бұл нормалар ЕПМ бойынша санитарлық нормалар мен ережелерде берілген және Е.И.Гончаруктың мәліметтері бойынша СО2 құрамы мен мг-мен алынған О2/м3 тотығуы бойынша жабық аурухана бөлмесінің химиялық тазалығының көрсеткіштері берілген. Ауаның тазалық дәрежесі 4 критериймен есептеледі: таза, қанағаттанарлық таза, әлсіз ластанған, күшті ластанған.
Сондықтан ЕПМ вентиляциялаудың мақсаты - аурухана ішілік инфекция дамуын алдын алу үшін бақылаусыз ауа ағымының қозғалысын жою. Ол үшін ерекше сақтанатын бөлмелерде (операциялық, реанимациялық, операциядан кейінгі палаталар) сормалыға қарағанда үрмелі басымырақ, ауаны алып келу тиімді шара болып табылады. Лас бөлмелерде (баспалдақты торлар, лифт шахталары, лас киімдер қоймасы және т.б.), керісінше сормалысы басымырақ автаномды үрмелі-сормалы желдету қолданылады.
Операциялық, наркоздық, операциядан кейінгі, реанимациялық, жедел терапия палаталарындағы салыстырмалы ылғалдылық 55-60%, ал басқа палаталарда 35-50%, басқа бөмелерде жылдың жылы кезінде 30-60%, суық кезінде 30-45%. Ауаның қозғалыс жылдамдылығы секундына 0,2 м-ден артық болмау керек.
Аурухана бөлмелерінде және территориясында заңдылықпен бекітілгендей шу режиміне санитарлық бақылау жүргізілу қажет. Ол СанЕменН ҚР N3.01.033-97 «Санитарные правила и нормы предельно-допустимых уровней шума в помещениях лечебно-профилактических учрежденийң, ҚР СанЕменН N3.01.035-97 «Предельно-допустимые уровни шума в помещениях жилых и общественных зданий и на территории жилой застройкиң нормативті құжаттарына сәйкес жүргізіледі.
Шу көздеріне қойылатын талаптар сияқты медициналық техника бұйымдарына да МЕСТ-терге сәйкес белгілі талаптар қойылады. Сондықтан ЕПМ-нің қондырғылары пайдаланатын бөлмелерде ғана қойылу керек. Тәулік бойына шу шығаратын медициналық техника бұйымдары тек 1орындық палаталарға ғана қойылады. Қондырғы жүйелі түрде техникалық тексеруден өткізіледі.
Жарықтандыруға қойылатын талаптар. Аурухана, перзентхана және басқа стационарлар бөлмелері табиғи жарықтандырумен қамтамасыз етілу қажет. Екіншілік жарықпен немесе тек жасанды жарықпен жарықтандыру тек қоймалар, палаталардағы санитарлық түйіндер, клизмалық, жеке гигиена бөлмелері, душ, операциялық, наркоздық және басқа бөлмелерде қарастырылады. Табиғи жарықтандырумен жобаланған операциялық бөлмелерді көкжиектің солтүстік румбаларына бағыттау қажет (СБ,С,СШ).
Палаталық секцияның коридорлары терезелер немесе жарық қалталары арқылы табиғи жарықтанумен қамтамасыз етілуі қажет. Жарықтың қалталары арасындағы қашықтық 24 м аспау қажет. Инсоляция нормасы палаталар мен территорияда УК-сәулесінің 3 сағаттық үздіксіз әсерін қарастырады, ал туберкулездік және инфекциондық бөлімде бұл нормативтен ауытқу болмауы қажет.
Қазақстан территориясының басым бөлігі ІІІ климаттық ауданға жатады. Санитарлық заңдылыққа сәйкес 3 және 4 климаттық ауданда стационарлардың палаталары қызып кетпес үшін батысқа бағытталған, олардың жарық қабылдағыштары күн қағар заттармен қапталуы қажет (жалюзи) т.б.
ЕПМ жалпы және жергілікті жасанды жарықтандыру пайданылады. Жалпы жарықтандыру бөлменің жоғарғы аймағында, жергілікті жарықтандыру -төменгі, яғни жұмыс орнына беріледі. Жалпы жасанды жарықтандыру барлық бөлмелерде қарастырылуы қажет. Төбеде орналасқан жалпы жарықтандыру шамдары, жарықты жалпы шашыратып түсіретін қондырғылармен қамтамасыз етілуі қажет. Басқа функциональдық зоналар үшін жергілікті жарықтандыру қарастырылады.
Cтационарлардағы жалпы жасанды жарықтандыру үшін люминесценттік шамдар, ал қыздыру шамдары негізінен жергілікті жарықтандыру үшін қарастырылады. Сонымен қатар, палаталарды жергілікті жарықтандыру үшін әр төсектің жанында биіктігі еденнен 1,7 м орнатылған қабырғалық және аралас шамдар қолданылады (балалар және психиатриялық бөлімдерден басқа). Балалар мен психиатриялық бөлімдердің палаталары тек төбелік шамдармен жарықтандырылады. Бұл бөлімдердің палаталарында жергілікті жарықтандыруға тыйым салынады. Дәрігерлік қарау кабинеттерінде науқасты қарау үшін столдық шамдар орнатылады.
Сонымен қатар әр палатада арнайы түнгі жарықтандыру шамы қарастырылуы керек. Ол есік маңында еденнен 0,3 м биіктіктегі қабырғадағы ойындыда орнатылады. Балалар және психиатриялық бөлімдерінде түнгі шамдар палата есігінің жоғарғы жағында, биіктігі еденнен 2,2 м деңгейде орнатылады.