- •Коммерциялық емес акционерлік қоғам алматы энергетика және байланыс университеті
- •Электрмен жабдықтау жүйелерінің релелік қорғанысы жӘне автоматикасы
- •5В071800 – Электр энергетикасы мамандығының барлық оқу түрінің студенттері үшін дәрістер жинағы
- •Мазмұны
- •1 Дәріс. Ток трансформаторлары орамаларының қосылуының типтік сұлбалары
- •1 Ток трансформаторлары орамаларының қосылуының типтік сұлбалары
- •1.1 Тт және реле орамаларының толық жұлдызшаға қосылу сұлбалары
- •1.1 Сурет - тт және реле орамаларының жұлдызшаға қосылу сұлбасы
- •1.3 Сурет – симметриялық құраушы токтардың өтуі
- •1.2 Тт және реле орамаларының толық емес жұлдызшаға қосылу сұлбасы
- •1.4 Сурет- тт және реле орамаларының толық емес жұлдызшаға қосылу сұлбасы
- •1.3 Екі фаза тогының айырмасына қосылған, екі тт және бір реленің қосылу сұлбасы
- •1.2 Сурет - Токтардың векторлық диаграммалары
- •1.4 Тт нөлдік тізбек тогының сүзгішіне қосылу сұлбасы
- •2 Дәріс. Бағытталмаған ток қорғаныстары
- •2.1 Максималды ток қорғанысы. Ток қорғанысының әсер ету принципі
- •2.2 Сурет – үш фазалы мтқ принципиалды сұлбасы
- •2.2 Қосылу тогын таңдау
- •2.3 Ток үзінділері. Ток үзінділерінің әсер ету принципі
- •2 .4 Сурет – Электр механикалық релелердегі ток үзіндісінің тұрақты ток тізбегіндегі сұлбалары
- •3 Дәріс. Бағытталған ток қорғаныстары
- •3.1 Екі жақты қоректендірілген тораптардағы бағытталған ток қорғанысы
- •3.1 Сурет – Екі жақты қоректендірілген тораптың сұлбасы және осы тораптарға рқ орналастыру
- •3.2 Сурет - Бағытталған ток қорғанысының әсер етуі және
- •3.3 Сурет – Электр механикалық релелі бағытталған мтқ екі фазалық сұлбасы
- •3.4 Сурет - екі релелік бағытталған мтқ оперативті тізбегі
- •4 Дәріс. Тұйықталу токтары жоғары тораптардағы жерге қысқа тұйықталудан токтық қорғаныстар
- •4.1 Бейтарабы жерге қысқа тұйықталуған тораптардағы жерге қысқа тұйықталудан қорғаныс
- •4.1 Сурет – Тораптағы бір фазалы қт (а) және i0 тогының u0 (б) әсері арқылы өтуі
- •4.2 Сурет - Бір фазалы қт кезіндегі нөлдік тізбектегі токтың таралуы
- •4.3 Сурет - Нөлдік тізбектегі токтың қорғаныс сұлбасы
- •5 Дәріс. 10-35 кВ тораптардағы жерге тұйықталудан қорғаныс
- •5.1 Бейтарабы оқшауланған тораптардағы бір фазалы жерге тұйықталудан қорғаныс, бір фазалы жерге тұйықталу кезіндегі токтар және кернеу
- •5.1 Сурет – Бейтарабы оқшауланған тораптағы жерге тұйықталу кезіндегі фазалық токтардың өтуі
- •5.2 Сурет Фазалық токтар мен кернеудің векторлық диаграммасы
- •5.2. Жерге бір фазалық қысқа тұйықталудағы қорғаныстың орындалу принципі
- •5.3 Сурет – Жерге тұйықталу кезіндегі селективті емес
- •5.3 Нөлдік тізбектегі токтардың сүзгіштері
- •5.4 Сурет – Нөлдік тізбектегі ток трансформаторы:
- •6 Дәріс. Трансформаторлардың және автотрансформаторлардың резервтік қорғанысы
- •6.1 Сурет- Екі орамды трансформатордың максималды ток қорғанысы
- •7 Дәріс. Трансформаторлардың және автотрансформаторлардың негізгі ток қорғанысы
- •7.1 Трансформаторлардың токтық қорғанысы
- •7.1 Сурет- Трансформаторлардың дифференциалды қорғанысының әсер етуі
- •7.2 Трансформаторлардың газдық қорғанысы
- •7.1 Сурет- Трансформаторда газдық релені орналастыру:
- •7.2 Сурет – Қалтқылы газдық реленің құрылғысы; газдық қорғаныс тізбегінің шықпалық сұлбасы.
- •8 Дәріс. Электр қозғалтқыштарын қорғау
- •8.1 Электр қозғалтқыштарын фаза арасындағы қт және асқын жүктелуден қорғау
- •8.2 Сурет - Электр қозғалтқыштарын асқын жүктелуден қорғаудың сұлбасы
- •8.2 Электр қозғалтқыштарын жерге тұйықталудан қорғау
- •8.3 Сурет - Жерге тұйықталудан қорғаудың структуралық сұлбасы
- •Әдебиеттер тізімі
7 Дәріс. Трансформаторлардың және автотрансформаторлардың негізгі ток қорғанысы
Дәрістің мазмұны: трансформаторларды ҚТ барлық түрінен негізгі қорғаулар қарастырылады.
Дәрістің мақсаты: трансформаторларды ҚТ барлық түрінен дифференциалды қорғаудың және ток үзіндісінің қызмет жасау принципі оқытылады.
7.1 Трансформаторлардың токтық қорғанысы
Ток үзіндісі – трансформатордағы зақымдалудан тез әсер ететін РҚ. Үзіндінің қызмет ету аумағы шектелген, жерге тұйықталу тогы аз торапқа жұмыс жасайтын орамдары тұйықталған және орауыштары жерге тұйықталуларда жұмыс жасамайды.Үзінді қоректену жағынан қолданады.
Үзіндінің қызмет ету аймағына ошиновка, трансформатордың қоректену көзі жағындағы орамның жартысы және шықпалар кіреді. Ішкі зақымдалудың РҚ болып табылатын үзінді трансформаторларды барлық қоректену көзі бар жағынан ажыратуы қажет. Үзіндінің артықшылығы оның қарапайымдылығы және тез әсер етуінде. Үзінді МТҚ мен газдық қорғаныспен бірге (төменде қарастырылған) төмен қуатты трансформатордың жақсы қорғанысын қамтамасыз етеді. Дифференциалды қорғаныс. Трансформаторлардың дифференциалды қорғанысының тағайындалуы және әсер ету принципі.
Трансформаторларды фаза аралық ҚТ-дан, жерге бір фазалы ҚТ-дан және бір фазаның орамының тұйықталуынан негізгі тез әсер ететін РҚ ретінде дифференциалды РҚ қолдану кең тараған (7.1 суретке қара). Сыртқы ҚТ және жүктемесі кезінде токтары бір жаққа бағытталған (7.1, а суретке қара) және қорғалатын трансформатордың трансформация коэффициентіне тең белгілі-бір қатынаста болады:
III / II = Кт (7.1)
а) сыртқы ҚТ; б) трансформатордағы ҚТ
7.1 Сурет- Трансформаторлардың дифференциалды қорғанысының әсер етуі
Сыртқы ҚТ кезінде қорғаныс жұмыс жасамауы, трансформатордағы ҚТ кезінде жұмыс істеуі қажет. Қорғаныс осыны есепке алып жұмыс жасайды. Сұлбаны қоректендіретін ТАI және ТАII ток трансформаторлары қорғалатын трансформаторлардың екі жағынан қойылады. Олардың екіншілік орауыштары сыртқы ҚТ және жүктеме кезінде IIb және IIIв екіншілік токтары қосқыш сымдар контурында тізбек түрінде бағытталуы үшін әртүрлі аталатын полярлықпен қосылады.
Дифференциалды реле КА ТТ екіншілік орауыштарына параллель қосылады. Мұндай қосылу кезінде сыртқы ҚТ жағдайында және жүктеменің тогы кезінде екіншілік токтары КА релесінің орауыштарына тұйықталады және онда қарсы бағытталған, сондықтан да реледегі токтар IIb және IIIв екіншілік токтардың айрымына тең:
Iр = IIв - IIIв (7.2)
Қорғалатын трансформатордағы ҚТ кезінде IIв және IIIв екіншілік токтары реле орауыштарынан бір бағытта өтеді (11.1, б сурет),соның нәтижесінде реледегі ток оның қосындысына тең:
Iр = IIв + IIIв (7.3)
Егер Ip> Iс.р онда реле іске қоылып, трансформаторды ажыратады.
Дифференциалды РҚ жүктеме және сыртқы ҚТ кезінде жұмыс жасамау үшін, олардың айырымына тең реледегі ток болмау үшін, РҚ-тағы екіншілік токтарды теңестіру қажет:
Iр = IIв - IIIв = 0. (7.4)
Ол үшін токтар модульі және фазасы бойынша бірдей болуы керек, яғни IIв = IIiв.
Трансформаторлардың және АТ дифференциалды қорғанысының ерекшелігі. ЭЖЖ және генераторлардың дифференциалды РҚ-да қорғалатын бөліктің басы мен аяғындағы біріншілік токтар бірдей, сондықтан селективтілік (7.4) шартын орындау үшін ТТ-ның трансформация коэффициентінің теңдігі болуы қажет. Трансформаторлардың дифференциалды РҚ оның жағдайы басқа. Трансформатордың біріншілік токтары шамасы бойынша тең емес және жалпы жағдайда фаза бойынша сәйкес болмайды.
Трансформатордың төменгі кернеу жағындағы ток III жүктеме және сыртқы ҚТ кезінде жоғары кернеу жағындағы токтан II әрдайым көп болады. Олардың қатынасы күштік трансформатордың трансформация коэффициенті бойынша анықталады (7.1).
Орауыштары жұлдызша-үшбұрыш және үшбұрыш-жұлдызша болып жалғанған трансформаторларда II және III токтары шамасымен ғана емес, сонымен бірге фаза бойынша айырмашылығы болады. Фазаның жылжу бұрышы трансформатордың орауыштарының жалғану тобына байланысты. Кең тараған он бірінші топта үшбұрыш жағындағы сызықтық ток жұлдызша жағындағы сызықтық топты 30° басып озады. Орауыштары жұлдызша-жұлдызша жалғанған трансформаторларда II және III токтары фаза бойынша сәйкес келеді. Сонымен селективтілік шартын (7.4) орындау үшін екіншілік токтарды теңестіретін шамасы бойынша IIb = II/КII және IIIв = III / KIII; ал орауыштарының әртүрлі жалғануында (y/ және /Y) – және релеге түсетін токтар тең болуы үшін фаза бойынша арнайы шаралар жасалады. Фазадағы токтардың компенсациясы күштік трансформатордың жұлдызша жағында орналасқан ТТ екіншілік токтарын IIb және IIIв үшбұрыш етіп жалғау арқылы жасалады.ТТ орауыштарын үшбұрыш етіп жалғау күштік трансформатор орауыштарының үшбұрыш жалғанғанына сәйкес болуы керек.
