Кәсіпорынның маркетинг қызметін басқарудың теориялық негізі
Маркетинг түсінігі, оның қызметі және принциптері
Маркетингтің біздің бәріміздің өмірімізге қатысы бар. Маркетинг процесс кезінде адамның қарауына тауар және қызметтер беріліп, оларды пайдалану нәтижесінде бірқатар өмір деңгейі қанағаттандырылады. Макетингтің құрамына аса көп мағыналы жұмыс түрлері кіреді, оның ішінде: маркетингілік зерттеулер, тауарды дайындау, оны таратуды ұйымдастыру, баға тағайындау, жарнама және жеке сату және т.б. Маркетинг – мұқтаждық және тұтыныс қажеттерін алмастыру арқылы орындауға арналған адамзат әрекеттерінің түрі, яғни маркетинг негізіне алынатын бастапқы ұғым – адамдардық мұқтаждық идеясы.
Маркетинг (ағылшын сөзінен market – нарық) – мекемелер алдында тұрған мақсаттарды шешуге қажетті тұтыныс мұқтаждықтарын қанағаттандыруға, қызмет атқаруға және табуға қажетті бірнеше жұмыс түрлерін үйлестіреді. Маркетингтің мақсаты – тауар және қызмет көрсетудің сапасын арттыру, оларды сатып алу жағдайларын жақсатру.
Маркетинг қызметіне келесілер жатады:
әртүрлі тұтынушылар топтарының мұқтажын, қажеттіліктерін, сұранысын анықтау;
тұтынушыға керекті және қажеттілігін қанағаттандыратын тауар шығару;
тауардың құндылығына сәйкес тұтынушыға қолайлы және өндірушіге пайданы жеткілікті деңгейде қамтамасыз ететін баға қою;
өндірген тауарды тұтынушыға ең пайдалы және ыңғайлы арнамен жеткізуді анықтау;
нарыққа, сұранысты қалыптастыруға және өтімді ынталандыруға белсенді әсер ету жолдарын табу.
Осы маркетинг қызметтерінің әрқайсысының бағыттары, олардың құндылығы және маңыздылығы тек оларды бірге қарастырып қолданса ғана өседі. Маркетинг қызметінің негізгі мақсаты – тұтынушы мен өндірушіні тығыз байланыстыру, бір-бірін табуға көмектесу болып табылады [20].
Маркетинг – тұтынушылар сұраныстарына жауап беретін өнімнің жоғары сапасын қамтамасыз етуде негізгі рөлді атқарады [15].
1 Сурет – Кәсіпорынның маркетинг жүйесін құрайтын элементтер
1-ші суретте қазіргі маркетинг жүйесінің негізгі элементтері көрсетілген. Жоғарыда аталған маркетинг элементтері күнделікті жағдайда бір-бірімен қарым-қатынаста болып, өндірістегі маркетингтің негізі болып табылады. Стандарттық жағдайда маркетинг бәсеке кезінде тұтынушы нарығына қызмет көрсетуді білдіреді. Компания және оның бәсекелесі өндірілген өнімді және ақпаратты тіке немесе үшінші жақ арқылы тұтынушыға жібереді. Бұл жүйенің барлық қатысушыларына сыртқы орта факторлары бірдей әсер етеді (демографиялық, экономикалық, экологиялық, ғылыми-техникалық, саяси-құқықтық, мәдени-әлеуметтік). Тұтынушы құндылықтарын құру үшін маркетингтік жүйенің әрбір элементі өз еңбегін сіңіреді. Сондықтан, компанияның сәттілігі тек компанияның өз қызметіне ғана тәуелді емес, сонымен қатар, ол маркетингтік жүйенің элементтері тұтынушы қажеттілігін қаншалықты жақсы қанағаттандыруына да тәуелді.
Маркетингтік бөлімдерінің қызметі кәсіпорынның негізгі мақсаттарын жүзеге асыруға және бәсекелес жағдайда оның тиімді қызмет етуіне әсер етеді. Бұл жағдайдағы негізгі ерекшелік – бәсекелестерді анықтау мен оларды зерттеу [51].
Жіктелу белгісі
Түрлері
Қолдану аумағы
Пайдалану деңгейі
макромаркетинг
макродеңгей
микромаркетинг
Фирма, компания
Ұйымдар мен
мекемелелер арасындағы қызмет
Тұтынушылар
Өнеркәсіптік
Тұтынушылық
Негізгі тұтынушы
арасындағы қызмет
Қызмет көрсету
Қызмет көрсетудегі
іс әрекет
Коммерц емес
Әлеуметтік сала
Қызмет көрсету
сипаты бойынша
Стратегиялық
Талдаушылар аумағы
Жедел
Маркетинг жедел
қызметі
Жүзеге асыру
сипаты бойынша
Ұлттық
Ел ішінде
Халықаралық
Шетел нарықтары
Глобальды
Әлемдік нарық
Орындар
Әрекет ету объектісі
Территоррия,аймақ
Тұлғалық
Тұлғаны насихаттау
Идеялар
Идеяны насихаттау
Конверсиондық
Кері сұраныс
Ынталандырушы
Сұраныстың болмауы
Дамытушы
Жасырын сұраныс
Сұраныс жағдайына
байланысты
Синхромаркетин
Құбылмалы сұр-с
Ремаркетинг
Төмендеуші сұр-с
Қарсы әрекет етуші
Шамадан тыс сұр-с
Сұр-с ирроционалды
Демаркетинг
Толық сұраныс
Қолдаушы
Телефон,интернет
Өткізуді
ұйымдастыруға арналған байланыстар
Тікелей
Тұтынушылармен
қатынас көзіне байланысты
Желілік