7,,,, Мембраналық потенциал оның пайда болуы

Тыныштық потенциал (мембраналық) – тыныштық күйдегі жасуша мембарансының сыртқы беті оң электр зарядты, ішкі беті теріс зарядты болады. Оның шамасы – теріс 50мВ-тен -90мВ-ке дейін болады. Оны өлшеу үшін микроэлектродтық техниканы пайдаланады. Микроэлектрод ұшының диаметрі -0,5мкм. болатын шыны микропипетка. Микроэлектродты жасушаның ішіне енгізеді, ал келесі кәдімгі электрод ұлпа салынған әдеттегі тұз ерітіндіге батырылады. Осы кезде осцилограф сыртқы және ішкі ортасының арасындағы потенциал айрымын көрсетеді. Тыныштық тогын басқа да әдіспен байқауға болады: гальванометр арқылы.

Тыныштық потенциалдар пайда болу механизмі:

Тыныштық күйіндегі мембрананың сыртқы және ішкі ортасының (жолында) иондық ассиметрия байқалады немесе концентрациялық градиенті. Жасуша ішіндегі цитоплазмада К+ иондарының мөлшері ұлпаралық сұйықтықтағы мөлшермен салыстырсақ 40-50 реттей жоғары болады, ал ұлпааралық сұйықтықта Na+ иондарының мөлшері 8-10 реттей жоғары, CI- иондардың мөлшері 13-реттей жоғары, Са+ иондарының мөлшері 25-ретей жоғары болады. Көбінесе, биопотенциалдардың пайда болуы келесі иондармен байланысты (К+, Na+, Ca+6 CI-) және мембрананың иондық каналдарының әр түрлі өткізу қабілетіне байланысты.

Тыныштық потенциалының табиғатын түсіндіру үшін әр түрлі гипотезалар және теориялар ұсынылды. 1896 жылы В.Чаговец Аррениустың электролиттік диссоциация теориясына сүйене отырып, потенциалдар пайда болуын иондардың орын ауыстыруымен түсіндіруге талаптанды. 1902-1912 жылы Ю.Бернштейн мембраналық-иондық теорияны ұсынды.

8,,,,,, Жергілікті жауап оның қасиеттері

Жергілікті жауап – табалдырықтан төмен күшпен әсер еткенде туады. Осы кезде Na иондарының ішкі ортаға өтуі біраз жылдамдайды- осыны локальдік жауап дейді. Оның ерекшеліктері бар:

• табалдырықтан төмен тітіркендірулерден туады

• «бәрі немесе ештеңе емес» заңға бағынбайды

• таралмайды, тітіркендіру

• жиынтықталу қасиеті бар

Сондықтан бұл локальдік жауапты таралмайтын қозумен теңеуге болады.

9,,,,,, Еттердің жиырылу тәртібі және турлері.

Етке қозғалтқыш жүйке арқылы келетін серпіністердің нэтижесінде онда эрекет потенциалы пайда болады, ол ет талшығы бойымен таралып, оның жиырылғыш аппаратын белсендіреді. Бұл еттің жиырылуын туғызады. Жиырылу туатын жағдайларға байланысты ет жиырылуының үш түрлі тэртібі бар: изометриялық, изотониялық, ауксотониялық. Егер еттің ұзындығы қысқарып, бірақ оның тонусы өзгермесе - ол изотониялық жиырылу деп аталады. Мүндай жиырылу болады егерде еттің бір үшы қозғалмастай бекітіліп, ал екінші үшы қозғалатын рычагқа бекітілсе.

Изометриялық жиырылу - бүл кезде ет талшығының үзындыгы өзгермейді, ал тонусы өзгереді. Мүндай жиырылуды алуға болады, егерде еттің 2 ұшын да қозғалмайтын етіп бекітіп қойса. Тұтас ағзада бүл 2 түрлі жиырылу да жеке түрінде кездеспейді, олар аралас түрінде, яғни ауксотониялық жиырылу түрінде кездеседі. Өйткені қозғалыс кезінде еттер эрі қысқарады, эрі тонусын өзгертеді. Берілетін тітіркендіргіштердің жиілігіне байланысты жеке дара және тетаникалық жиырылу болады.

Жеке дара жиырылу. Жеке дара жиырылу етке немесе оның қозғалтқыш жүйкесіне бір рет эсер еткенде болады. Тұтас ағзаца жеке дара жиырылу болмайды, дегенмен оны оқып біл>дщ тетанустық жиырылудың механизмін түсіну үшін маңыз^І зор, өйткені тетанустың негізі жеке жиырылудың жинақталуында.

Бақа сирақ етінің жеке дара жиырылуының қисығын тіркегснде келесі кезендер байқалады: жасырын(0,01 сек), жиырылу кезеңі(0,048 сек) және босаңсу кезеңі(0,052 сек). Сонымен, бақа етінің жеке дара жиырылуының үзақтығы 0,11 сек қүрайды. Жскс жиырылудың мөлшері тітіркендіру күшіне байланысіы.

Табалдырық күшімен тітіркендіргенде жиырылу шамалы. Күш өскен сайын жиырылу амплитудасы жоғарлайды, максимальді шегіне жеткенше, өйткені, белгілі тітіркендіргіш күш үлкен болса, солғұрлым етті қүрайтын көп талшық жиырылады. Сонымен, қаңқа бүлшық етінің жеке ет талшығы «бэрі немесе ештеңе емес» заңына бағынады, ал түтас ет бұл заңдылыққа бағынбайды.

Жиырылудың жинақталуы жэне тетанус тітіркендіргіш күшінің жэне жиілігінің оптимумы жэне пессимумы.

Фазалық жиырылу үзақтығы, статикалықтыкі тіптен, жеке жиырылу үзақтығынан элде-қайда басым. Динамикалық жэне статикалық жүмыс күрделі қозғалыс жэне тонус жағдайында іске асады, жеке жиырылудың жинақталуы салдарынан. Тэжірибе жүзінде жасанды түрде тітіркендіргіш қаңқа бүлшық етінің кез-келген талшығында жинақталу құбылысын алуға болады, мысалы, егер етке бірінен кейін бірін қатар екі тітіркендіргіш әсер еткенде жэне олардың арасы 0,1 сек аз болса, онда 2 жеке жиырылудың жинақталуы байқалады. Жинақталудың екі түрі болады. Біріншісінде - екінші тітіркендіру босаңсудың басында (интервалы 0,05сек көп, мысалы тітіркендіру жиілігі 10-н - 20-ға дейін секундына), жинақталудың мұндай түрі тісті тетанус деп аталады. Егер жиі тітіркендірсе (20-дан - 30-ға дейін, Ісек), онда екінші тітіркендіргіш етке жиырылу кезеңінің соныңда эсер етеді, мұның нэтижесінде жиырылудың жайпақ тетанус деп аталатын түрі пайда болады. Мүнда жиырылу амплитудасы максимальды жеке жиырылғанға қарағанда үлкен болады. Сонымен, тетанус дегеніміз еттің ұзақ жэне күшті жиырылуы, серпіністердің етке жиі берілуі салдарынан жеке жиырылулардың жинақталуынан.

Введенскийдің тетанус теориясы бойынша, тетанустық жиырылудың амплитудасы тітіркендірудің әрбір серпінісі қозудың қай кезеңіне сәйкес келгенімен байланысты болады. Егер тітіркендіру қозғыштықтың жоғарылаған кезеңіне сэйкес келсе, онда амплитудасы үлкен болады(оптимум жиілік). Егср қозғыштықтың төмендеген кезеңіне сэйкес келсе(рефрактерлік кезең), онда амплитудасы төмен болады(пессимум жиілік). Бұл жағдай тітіркендіру күшіне де дұрыс келеді.

Қозуды өткізу жөніндегі қазіргі кездегі көзқарас мынадай: көлденең салалы еттердің талшығында өткізгіш жүйе бар. Бүл жүйе көлденең түтікшелерге жалгасатын беттік плазматикалық мембранадан түрады, немесе Т-жүйесі жэне саркоплазмалық,

Протофибрилдердің құрылысы қандай және қандай күш арқылы олар біріне-бірі тартылады?

ҚазіН кезде мынау белгілі: эрбір жуан протофибрил шамамен 500 молекула миозиннен тұрады. Миозин молекуласының пішіні жіпше тәрізденген, бір үшы жуандалып келген. Ол екі бөлікке бөлінеді - жеңіл меромиозин(ЖММ) жіпше тэрізді бөлігін құрайды, жэне ауыр меромиозин(АММ) - жуанданған жерін құрайды немесе миозин молекуласының басы. АММ-ның белгілі бір тұзды ортада ферментативтік қасиеттері болады, ол АТФ-ты АДФ-қа жэне органикалық емес фосфатқа ыдыратады, осы кезде АТФ-тағы макроэргиялық фосфаттық байланыстың энергиясы бөлініп шығады.

Әрбір жіңішке протофибрилл актин жэне протомиозин молекуларынан түрады. Жиырылу үшін энергия беретін алғашқы химиялық реакция - бұл АТФ молекуласынан бір фосфат тобының бөлінуі, энергияға бай байланыстын қарапайымға айналуы жэне потенцалды энергияның бөлінуі.

АТФ-ты ыдыратушы фермент - миозин оның белсенділігі Са++ жандандырылады. Қозу кезінде оң зарядтары Са++ иондары саркоплазмалық ретикулумнан миофибриларалық кеңестікке ауысады да, миозинде түзілген АТФ-пен байланысады жэне актинде түзілген АДФ-пен байланыс қүрады. Жіңішке протофибрилдердің жуан протофибрилдердің арасынан тартылуы актин жэне миозин молекулалары арасындағы өзара химиялық эрекеттесуі салдарынан болады. Бұл көлденен мостиктер аймағында болады(олар миозин жіпшелерінің сыртқы бетінде орналасқан).