41. Экономикалық бағалауда қолданылатын табыс пен түсімнің түрлері және оларды анықтау жолдары.

Тауарлық түсім.

Тауарлық түсім кәсіпорындар, формалар мен басқа да ұйымдар жұмысының аса маңызды экономикалық көрсеткіші, олардың қызметінің барлық түрлерінен түскен қаржы түсімдерін көрсетеді. Бұл табыс түрі келесідей табылады.

Тауарлық түсім – алтын өндіру көлеміне тікелей байланысты. Ол бір килограмм алтынның бағасы мен өндірілген өнімнің көлемінің көбейтіндісімен анықталады:

Тауарлық түсім = Баға* Өндірілген өнім көлемі

Тауарлық түсім НДС-сіз.

Тауарлық түсімді тапқаннан кейін, енді оның ішіндегі құн салығын (НДС) айырып тастау керек. Тауарлық түсім(-НДС) табу үшін Тауарлық түсім мен НДС өтеу коэффицентін көбейту қажет. Бұл төмендегідей түрде болады:

Тауарлық түсім (-НДС) = Тауарлық түсім * 0,88

Қосылған құнға салынған салық ҚР салық кодексінде бекітілген 12 пайыз мөлшерде тауарлық түсімге салынады. Негізгі іс-әрекеттен түскен табысқа қосылған құнға салынған салық сомасы:Тазартылған тауарлық түсім

Тазаттылған тауарлық түсім – тауарлық түсім НДС-сіз, роялтисіз, аннуитеттік төлемсіз

Тазартылған тауарлық түсім = Тауарлық түсім НДС-сіз, роялтисіз, аннуитеттік төлемсіз

Салық салынатын табыс (Брутто табыс)

Салық салу – бұл табысты және қайнар көздерді, мемлекеттік құралдарды толықтыру үшін реттеуші құрал болып табылады.

Салықтың негізгі түрлеріне табыс салығы, одан басқа қоғамның құқықты мүшелерінің табыстарына, корпорация пайдаларына салынатын салықтар жатады.

Салық салынатын табыс – жалпы жылдық жиынтық табыс, өндірістік шығындар және өткен жылдар залалдары айырмасынан тұрады.Б.Т. = Тазартылған тауарлық түсім - Өндірістік шығындар

Нетто табыс

Нетто табыс – салық салынатын табыстан (брутто табыс) 20% мөлшерлемесімен корпорациялық табыс салығын шегергенге тең немесе брутто табысты корпоративтік салық өтеу коэффициентіне (0,8) көбейткенге тең.

Нетто табыс = Брутто табыс - ∑ КС

немесеНетто табыс = Брутто табыс * 0,8

Бағалы қағаздарға салынатын салық ( ∑БҚС ).

Бағалы қағаздарға салынатын салық суммасы акционерлерге төленетін дивиденд көлемі мен бағалы қағаздарға салынатын салық ставкасының (15%) көбейтіндісіне тең.∑БҚС = Дивидиент V * 0,15

Жоғары пайдаға салық суммасы ( ∑ЖПС).

Инвестжобада өткен жылда төленген жоғары пайдаға салық суммасы соңғы екі жыл бойынша берілген:

Таза табыс

Таза табыс – анықтаған ағымдағы табыс пен мемлекеттік міндетті төлемдердің айырмасын көрсетеді. Мемлекеттік міндетті төлемдерге, мердігерлерге салынатын негізгі салықтар: роялти, бонустар, ЖПС, корпоративтік және өнім бөлу туралы келісім-шарттар жатады.Т.т = Н.т – V Дивиденд

41. Эксплуатация мен кәсіпорын құруға кететін шығындарды бағалау.

Кен орнын эксплуатациялаудан пайда табу үшін барлық қажетті инфрақұрылымдық жабдығы бар таулы өндіріс кәсіпорнын салып, іске қосу керек. Кәсіпорынды құруға қажет шығындар күрделі (капиталді) шығындар деп аталды. Кәсіпорын құру кезіндегі капи-талдық шығындар ғимарат, құрылыс пен құрылғыларға т.б. айналады.

Капиталдық қаржының бөлінуін қайтару амортизацялық бөлінетін өнімнің құнына - алдыңғы шығындар үлесі, негізгі ұйымдардың жұмыс істеу уақытына (құрылғы, көлік) немесе кәсіпорынның пайда болу уақытына (капиталдық құрылыс және ғимарат). Бұл амортизациялық бөлектеу әдетте ерекше жинақтау фондын құрайды. Ал фонд қолданыс-тағы негізгі фондтарды жаңарту немесе басқа да мақсатта пайда болады. (жаңасын алу немесе қолданыстағы көлік пен механизмдерді капиталды жөндеу).

Үлкен капиталды қаржылық бөлінуді талап ететеін кәсіпорындар, әдетте ұзақ мер-зімде салынады. Ал егер кредиттік қаражатқа салынса, оны қайтарумен уақыт ұзағырақ кетеді. Мұндай кәсіпорында еркін табыс табу келешекте өте қиын болады, оның эконо-микалық көрсеткіштерін төмендетіп, инвестициялау эффектілігін азайтады. Сондықтан бастапқы шығындары бар, қарызы көп кәсіпорындар инвесторлардың қызығушылығын тудырмайды.

Кәсіпорын салынған соң, пайдалы қазбалар өндіру басталғанда жүріп жатқан кәсіп-тік шығындар, эксплуатациялық шығындарды қадағалау керек.

Тау өндірістегі эксплуатациялық шығындардың негізгі тарамдары болып табылады:

1. Қызметкерлердің төлем ақысы, ИТР қызметкерлері, өндірістік іс пен басқарудағы адамдарға

2. Зейнетақы фонды мен міндетті түрдегі медициналық қауіпсіздендіруге жіберіле-тін бөліну.

3. Жұмсалатын материал құны ( ГСМ, жарылғыш заттар, нық орман, қалау матери-алдары, құнды емес және тез тозатын құрылғылар);

4. Қосалқы бөлшектер мен комплектті агрегаттардың құны (көлік пен құрылғылар-ды жөндегенде)

5. Жұмсалатын электрэнергиясының құны (негізгі және қосымша құрылғылардың жұмысына )

6. Негізгі фондтардың амортизациясына жұмсалулар (көліктерге, механизмдер, кө-ліктік құрылымдар мен ғимараттарға).

7. Тау-кен жұмыстары өндірісінің алғашқы кезеңінде және тау-кен жобасының жұмыс істеу кезеңінде – бұрын жүргізілген тау – кен жұмыстарына бөлініуі (ашық қазын-дыларда - ашылымдар, жер асты тау капиталды және дайындық қазындылар);

8. Жүк ішкі жене сыртқы тасмалдау бағасы (қажетті матириалдарды тасымалдау, кенді – байыту фабррикасына, бос тау жыныстарды, CIF бағасы бойанша дайын минерал-дық шикізатты тұтынушыға жеткізу);

9. Жалдамалы өнеркәсіптер мен ұйымдардың қызметін төлеу (жобалау, обьектілерді қорғау, арнайы жұмыстарды өндіру: құрлыс – құрастыру жұмыстары, ЖЗ тасмалдау және жару жұмыстарын жүргізу, машиналар мен миханизмдерге қызмет көрсету т.с.с.);

10. Салық төлеу, өз құнын есептеу (жер қойнауын қолданғаны үшін салық, МСБ толтыру үшін салық, жер үшін төлемдер және т.б.);

11. Табиғатты қорғау шығындары немесе арнайы жинақтаушы қорларға бөлу;

12. Басқада шығындар (одминистративті – басқару апараты, қойма жене қосымша шығындар.).