73. Экскурсоводқа койылатын талап

Әрбір тұлғаға тән ерекшеліктер:1)тұлға қасиеттерінің тұрақтылығы,2)белгілі бір ерекше қасиеттер мен сапаның бірлігі ретіндегі жеке тұлға,3)көпқырлы өз жұмысында белсенділікті іздейтін тұлға.Тұлғаға қойылатын моральдық талаптар:жүріс тұрыстың барлық қағидалары мен нормаларын сақтау, белгілі бір идеалды үлгі тұту.Экскурсоводтың жұмысындағы маңызды іс бұл енді болатын экскурсияны дайындау және дұрыс жүргізу.Экскурсияға дайындық кезең 3 бөлікке бөлінеді:

Жеке тексті қайталау

Технологиялық картаны еске түсіру

Маршрутты ойша қайта қарап шығу

Дайындық өзін өзі тексерумен аяқталады.Экскурсовод өзіне бірнеше сұрақ қояды: экскурсияны қалай бастаймын? "қаланың театрлық өмірі" тақырыпшасынан "Барлығы спортпен айналыса ма "?тақырыпшасына өтуде қисынды қалай қолдануға болады деген сұрақтар қояды. Экскурсовод тақырыпты қанша жақсы меңгерсе де әр экскурсия сайын қайталауы тиіс.Дайындалудағы сәттілік экскурсоводтың жеке қабілеттерімен (жылдамдық,ұйымдастырушылық)тығыз байланысты.Экскурсовод психологиялық жағынан дайын болып, педагог сияқты ол да 4 қабілетке ие болуы керек:конструктивті,ұйымдастырушылық,коммуникативті,аналитикалық.Сөз байлығы – экскурсия жүргізудің ең маңызды қырларының бірі. Экскурсиялықматериалдың логикалық-эмоциялық әсері болуы қажет. Сөз шеберлігі – экскурсияжүргізушінің шеберлігі; экскурсияны дұрыс ұйымдастыру мен жүргізу.

Экскурсия жүргізу шеберлігінің сипаттамалары:

•Кең өркениет, эрудиция, мәдениеттің жоғары деңгейі.

•Экскурсия саласындағы мықты біліктілік пен экскурсовод беделі

•Экскурсия теориясын білужәне моральді түрде әнге қызығушылық

Интуиция.

Кәсіби дағдылар.

Экскурсия әдістемесін білу қажет:

Нысандарды дұрыс көрсету.

Нақты адамдардың ерекшеліктерін ескеру, дифференциация.

Көзбен көру басқа дәлелдерден күшті екенін білу.

•Баяндау талаптарын орындау (нақтылық, дәл болу, әңгімені созбау, ақпарат

жеткіліктілігі т.б.).

Экскурсияны білім беру үрдісі ретінде үзбей өткізу.

14, 23, 31-ші минуттарда болатын зейін кризистарын жеңе білу (мысалы, материал

жаңалығын қолдану немесе «экскурсия жүргізуші портфеліндегі» аудио-, видео-, фото,

сурет материалдарын пайдалану).

Түрлі нұсқауларды қолдану (объектіні көру, басқа нысанмен салыстыру, тарихи

оқиғаны еске түсіру, үндемей тұра тұру, көрген нәрсені ұғу).

Дұрыс жүріс-тұрысты игеру: дұрыс қимыл, әдеп, киім, жаман немесе жақсы әдет.

Экскурсия жүргізудің алдында оған тиянақты түрде дайындалу керек. Баяндайбастағанда адам аздап немесе өте қатты ұялады, бірақ біраз уақыттан кейін қысылу жоқболып кетеді. Ол үшін Дейл Карнеги айтқандай төрт ереже орындау қажет:

Баяндаманы мақсатқа жету талабымен баста.

Дайындал. Баяндама материалын өте жақсы білу керек.

Батыл бол. Батыл болу үшін батыл болған сияқты адамдай әрекет жаса.

Тәжірибеңді өсір, сонда қорқыныш жоқ боп кетеді.

Күні бұрын экскурсия тақырыбын таңдап, оны ойластырып, талқылау қажет. Өз-өзіңе сұрақ қоюға болады. Еске түскен ойлар, идеялар, мысалдарды жазып отыру керек.Осыдан кейін кітапханаға барып осы тақырып бойынша бар деректерлерді оқып шығуқажет. Кейін пайдаланатын көлемнен әлдеқайда көп материал жинау керек.Белгілі бір нәрсе туралы айтқанда оны толық түсіндіру керек. Бір нәрседен екіншігекөшіп, қайтадан біріншісі туралы әңгімелеуге болмайды.Айтатын баяндаманы тиянақты қайталап репетиция жасау керек болады. Қағазғақарап сөйлеген дұрыс емес, ал ол үшін есте сақтау қабілеті болу керек.Біріншіден, есте сақтау үшін материал туралы көркемді әсер қалу керек: а) қадалакөңіл аудару; б) зер салып бақылау; в) мүмкіндікше бірнеше сезім органдары арқылы әсералу; г) ең алдымен көзбен көру әсерін алуға тырыс, өйткені ол ең күшті болады.Екіншіден, қайталау. Бірақ, а) есте сақталғанша қайталай берме. Текстті бір-екі рет оқып кейінге қалтыр. Біраз уақыт өткен соң тағы да оқып қайтала; б) алғашқы сегіз сағат

ішінде одан кейінгі отыз күндегідей материалды ұмытамыз, сондықтан өз жазуларыңдыбаяндамаға бірнеше минут қалғанда қарасаң жеткілікті.Үшінші заң – ассоциация.Психолог Тони Бьюзен есте сақтау үшін мынадай нәрселерді ескеруді ұсынады:

Синестезия. Есте сақтау қабілетін күшейту үшін көру, есту, иіскеу, сипай сезу мен

кинестезияны (кеңістікте бағдарлау) үнемі дамытып, жаттықтыру қажет.

Қимыл. Қозғалыстағы мнемоникалық объектіні басқа нәрсемен «байлау» және естесақтау оңай болады.

Ассоциациялар.

Жыныстық, сексуалдық қасиет. Осыған қатысты оқиғалар есте жақсы сақталатынынпайдаланып, бұл тақырыпты экскурсия материалымен ассоциация жасау үшін қолдануғаболады.

Әзіл-оспақты түсіне білу (юмор). Күлкі туғызатын бейне есте жақсы сақталады.

Елестету.

Нумерация.

Символизм. Бір нәрсені басқа бейнеге немесе оның орнына символ қолдану.

Түс.

Рет және /немесе тізбек.

Ұнамды бейнелер.

Асырып айту. Мысалы, көлемін, биіктігін, салмағын, формасын, дыбысын т.б. үлкейту.

Тіл байлығы.Экскурсовод сөйлегенде мын қызметтерді атқарады:

- информатор

комментатор - әңгімелесуші2. Тіл тазалығы. Сөйлегенде артық сөз, паразит сөз, өте жиі қайталанатын сөзболмау керек.3. Анық және түсінікті болуы. Ол үшін жалпы категорияларды нақты мысалдарментүсіндірген жақсы. Терминдер, шетел сөздер, диалектизмдер, жаргонизмдер,профессионалдық сөздер, историзмдер, архаизмдер, неологизмдер сияқты тіл

құрамының қырларын дұрыс қолдану керек. Осындай сирек қолданылатынсөздерді тек қана қажет болса пайдалану керек.

Дәл. Айтқан сөз дәл, орнықты, дәлелді, сәйкес болуы керек. Егер сөздің дәлмағынасын білмесең, оның мәнін алдын ала анықтау керек, болмаса қолданбауқажет.

Дұрыс. Сөздеріңіз дұрыс, сауатты болуы қажет.

Көркем, жарқынды, бейне туғызатын. Экскурсия сезім мен қатар елестетуге деәсер қылуы қажет. Ол үшін тіл байлығының арнайы құралдары бар, мысалы, троп(эпитет, салыстырма, метонимия, синекдоха, метафора, гипербола, литота,

перифраза т.б.).Экскурсияны көрсетуде қолданылатын мимика мен ым ишараның 7 түрі бар:

Бағыттаушы

Кеңістік

Көлемді

Иллюстрациялық

Реконстуктивті

Түрткі болушы әдістер экскурсовод осыларды да қолдану керек..