26. Булануды есептеудегі су балансы (теңдестігі) әдісі

Буландырғыш аспаптар болмаған жағдайда булануды есептеу келесі форм-лар арқ жүргізіледі: су теңдестігі әдісі; жылу теңдестігі әдісі; диффузиялық әдістер; эмпирикалық формулалар. Су теңдестігі әдісі – әмбебап әдіс ретінде қолданылады. Е=Х+(у-у^!) + (у₂-у₂^!)±∆W; Мұндағы: у- беттік ағынды; у^!- жер асты ағындысы; ∆W- есептеу уақыты. Бұл теңдеудіңғ қарапайым мүшелерін анықтау қиынға соғады. Сондықтан формуланың қолдану аясы тар. Сонымен қатар булануды теңдеудің қалдық мүшесі ретінде есептеу, жеткілікті дәлдіксіз өлшенеді. Буланудың меншікті салмағы теңд-ң басқа өте аз мүшелерімен салыстырылады.

27. Булануды есептеудегі жылу балансы (теңдестігі) әдісі

Су қоймасының жылу балансы теңдеуі оның термикалық режимін анықтайды, әріжылдың әрбір кезеңінде жылу балансы теңдеуінің құрамдас бөліктерінің өзіндік қатынасыорнайды.Су қоймасының жылу балансын есептеу көбінесе су объектісінің термикалықсипаттамаларын (су температурасын, су бетінің жылу алмасуын және т.б.) және теңдеудіңжекелеген мүшелерін, мысалға су бетінен булануды анықтау үшін жүргізіледі.Жылу балансының құрамдас бөліктері.Су объектісінің жылу балансында жылудың су қоймасына келіп түсу бағытына сәйкесүш түрлі жылу ағыны бөлінуі мүмкін:1. Күн радиациясының су қоймасының бетінде жұтылуы негізінде су бетімен жылуалмасу Sр арқылы жүреді; судың өзінің сәулеленуі Sи; суда атмосферадан шыққан қарсысәулеленудің жұтылуы Sа; атмосферамен конвекция нәтижесінде жылу алмасу(турбуленттік жылу алмасу) P; судың булануы немесе конденцациясы кезінде жылуалмасу Sис; су бетіне жауған жауын-шашын арқылы жылу алмасу Sос.Өтпелі кезеңдерде, яғни судың қатуы және сең жүру кезеңдерінде жоғарыдааталғандарға қоса мұздың еруіне жұмсалатын жылу және мұз пайда болғанда бөлінетінжылу Sл да мұнда жатады.2. Су түбімен жылу алмасу Sдно, сондай-ақ грунт суларымен жылу алмасу Sгр.3. Су қоймаларына құятын салалар арқылы жылу алмасу Sпр, немесе басқа жерденақаба судың қосылуы нәтижесінде жылу алмасу Sст; су объектісінде судың қозғалысынанмеханикалық энергияның жылу энергиясына айналуы кезінде бөлінетін жылу Sдин,сондай-ақ суда жүріп жaтатын биологиялық және биохимиялық процестерден бөлінетінжылу Sб.Теңдеудің жалпы түрі. Су массасындағы жылу мөлшерінің өзгеруі және жылубалансының кіріс және шығыс бөліктерінің қатынасы жылу балансы теңдеуіменсипатталады. Теңдеу келесі түрде жазылуы мүмкін:Sр − Sи + Sа ± P ± Sис ± Sос ± Sл ± Sдно ± Sгр + Sпр − Sст + Sдин + Sб = ± ΔS,

мұнда ΔS - су қоймасында жылу мөлшерінің өзгеруі. Жылу балансын есептеу жұмыстарында бұл теңдеудегі физикалық мағынасы бірдей бірқатар мүшелерін біріктіру ыңғайлы болып келеді. Жалпы қабылданған жылу балансының теңдеуінің қысқартылған түрі келесідей жазылады: R = LE + B + P , мұнда R=Sр−Sи+Sа – судың радиациялық балансы; LE − жылудың буға жұмсалуы (Sис); P − судың беткі қабаты мен атмосфера арасындағы турбуленттік жылу алмасу; B=Sпр−Sст±Sдно±ΔS − су қоймасындағы жылу аккумуляциясы. Бұл жағдайда шамалары өте төмен болып келетіндіктен жылу балансының Sос, Sгр, Sб мөшелері есептеулерде ескерілмейді. Су объектісінің ерекшеліктеріне байланысты Sдин шамасы және маусымға байланысты Sл шамасы қажетті жағдайда ғана ескеріледі.