29 Делфилик әдіс

Сараптамалық сарапшылықтың((ский әдіс) әдісіне болжайды, не үшін мәселенің шешімі үшін белгілі нысанға келеді, топ айтылмыш сұраққа сарапшылардан, нешіншінің бастығы ілгері баптаулы сұрақ-жауаптарды ара қатысқандарлардың арада немесе қажетті ақпарат бар қызметкертаратып жіберсе. Айырбас топтың мүшесінің пікірлерімен әншейін арада жазба пішінде болып жатады. Айтылмыш әдіс жаядай базардың немесе компанияның(айталық, сатудың көлемінің сарапшылығы ең жақын он жаста) дамуының болжамының келгенін пайдаланылады. Қатысқандардың тұжырымдары жинақталады және тағы, қосымша ақпаратты пайдалана, өзінің болжамдарын анықтайтын респонденттерге жібереді. Айтылмыш үдеріс бірнеше рет қайталанғанға дейін басқа кездердің, әлі де ал- түйінді баяндама дайындалып біраз жақын болжамдар болады. Дельфи әдісінің тиімділігі сарапшылар уақыт, оның тәжірибесінің, коммуникацияның және қызметкердің қозғамдамасының деңгейлерімен анықталады. Оның артықшылықтарына жай апарады:

-топтың мүшесінің дербес жанасушылығымен тоқулы - мәселелердің болмауы;

-сарапшының уақытының -ұтымды игерушілігі;

-жеткілікті толғанушылық және мәселенің анализы үшін уақытты;

-түрлілік және түрлендірушілік идеяның сапасы;

- болжамның биік дәлме-дәлділігін.

Дельфи әдістің экстраполяциясы медициналық білімге ашады, мәселен, ғылыми мақалалар, ғылыми пікірдің, қандай да бір ғылыми-зерттеу мәселенің шешімінің түрлі жолының біткен күресінің қысылшаң сарапшылығының мүмкіндіктерін аяқтайды.

30. Диалектикалық әдіс

Диалектикалық әдіс шешім қабылдау. Арада біреулерде уақиғаларда қызметінің топтар, тез тынымдардан дербес әрекеттестіктерде негіздейді бірге деген көрініске тиімді( күш мәжілістің немесе талқылау көңілдің болмағандығының тобының қатысқандарларымен бас олардың өткір сұраққа зауқы болмағанын анықтайды) (1 сурет)

1 сурет. Негізгі қадамдар диалектикалық әдіс

Бірінші кезеңде бастық ашық тұжырымдарды талқылау мәселесі міндетті. Кейін топтың екі кісі ұсынады немесе қатысқандар ықтимал оның танымдарының. Үдерістің негізгі кезеңі - ұстанымның(айқын немесе емесашық) тобының бас-басы сөйлемнің негізінде жат- мүшелерімен ұйғарым. Комитеттің қатысқандарлары олар салыстырмалы абзалдықты және сөйлемнің міндерін таныс бірнеше топшаға деген құрайтын. Бас-басы нұсқаның "соң және қарсы" деген ұсынылған дәлелдермен танысып, топ ақырғы шешімді(әрекеттің ұсынылған нұсқаларынан деген бірдың талғамы, ымыра немесе жаңа сөйлемнің ұсынысын) қабылдайды.

Осы әдіс топтың мүшелерінің ұқыпты саралауға сөйлемдерді, өлшеуге "соң және қарсы" деген дәлелдерді қояды, сенімділік себе идеяның авторларының өсіп келеді. Әдістің міндеріне апару тиіс артық икемді топтың мүшесінің ымыраларға аулақтатып тайталасудың және көтеріңкі көңілді болуын көрсетеді.

Арада біреулерде уақиғаларда командаға бапкердің(біздің уақиғамызда - оқытушының) көмегі: керек

көшбасшының шектелмеген үстемдігі;

- топшалар;

-біркелкі емес қатысу және топты қамбаның тиімсіз игерушілігі;

31. Команда қалыптасуындағы 1 этап

1-саты.Ұйдастыру топ ұйымдасқан кезде, топ мүшелері, олар үшін бірлесіп жұмыс жасаудың қай жолы тиімді болатынын ойластырады.Олар «жеке тұлға» рөльін «топ мүшесі» рольіне ауыстырады.

Олар өзімен қатар топтың да, топ басшысының да абройын ойлау қажет.

Ұйымдастыру кезінде топ және оның мүшелері әдетте келесі эмоцияларда сезінеді:

-таң қалу,күту,оптимизм,

-осы топқа сайланғаны үшін көкіректілік

-топқа алғашқы жақындық

-қобалжу,қорқыныш және тіпті күмән да келтіруі мүмкін.

Және келесі әрекеттерді жасайды:

-спайылық, топ мүшелерімен жақсы қарым-қатынас орнату.

-мәселенің шешімін табу немесе шешімді іздестіру

-болып жататын ұрыс,қақтығыстардың алдын алу, топ үшін қолайлы тәртіптің стреотиптерін анықтау.

-ақпарат жинауда алғашқы шешім шығару

-концепциялармен мәселелердің шешімін табу.

-сұрақтарды қайта толықтау,шешім шықпаған жағдайда; шешім таппаған жағдайдаға қиындықтар;

-шешімін табудағы кемшіліктерге арыздану.

Топ үшін пайдалы ұйыдастыруға көзқарастардың келесі түрлері жатады;таныстыруды ұйымдастыру түрлі, жобаның дәл уақытын анықтау, топ тәртібін белгілеу, қажет білімді беру.

32. 3 этап

3-саты:Орталықтандыру.Бұл сатыда барлық топ мүшелері топты қабылдай бастайды, өзінің топтағы орынын түсіне бастайды. Өзара қақтығыстар азайып, жұмысқа деген ында көбейе түседі.Егер топ осы сатыда, қалып қойса,онда топ мүшелерінің бірін-бірі силап, жақсы сөйлеуі көбейіп, жұмысқа қызығушылығы азаяды.Ол кезде топ басшысы топқа барлығын түсіндіріп тиісті шаралар қолдануы тиіс.

Бұл сатыда көбіне топ мүшелері мынадай күйде болады:

-топқа мүшелікке қабылдану,

-барлығы жақсарғанына жеңілдену және келесі әрекеттерді жасайды:

-жұмыс істеуге ынталы болуы,топтағы айырмашылықтарды бақылау

-шешім қабылдауға дайын болуы

-өз пікірін айтудағы еркін сезім

-топ мүшелерімен ойнақы түрде араласу

Бұл этаптың пайдасы мынада:топта жақсы қарым-қатынасты жалғастыру,жалпы жауапкершілікті сезіну,жұмыстың барысын,топпен жұмыс жасауды сезіну.

33. 4 этап

4-саты.Көзқарас.Бұл этапта топ мүшелерінде шешім шығаруға және мәселені шешуге қабілет пайда болады.Таңдау жасай алады,өзгерістер енгізе алады.Топ мүшелері өздерінің кемшіліктерімен қабілеттерін біледі.Топ басшысы оларға бұл мәселеде көмегін береді.Бұл сатыда топ мүшелері;мынадай сезімдерді бастан өткізеді:

-топқа сенімділік,көңіл тоқ болады

-бір-біріне сену.

Және мынадай әрекеттер жасайды:

-мәселелерді шешуде қатысу.

-тәуекелге бас тігу

-мақсаттарға жетуге қызуғышылық

Бұл сатының пайдасы мынада:

Қажетінше білім алуды жалғастыру мүмкіншілігі.

Ерекше сатысы:көзқарастың аяқталуы.Жауапкершілік пен сапаның жұмысы аяқталып,мәселелер шешіліп барлығы аяқталады.Топ жетістікке жетіп немесе жеңіліске ұшырайды.Бір-бірімен қарым-қатынастарын үзбей жалғастырады.

Бұл сатыда топ мүшелерінде мынадай эмоциялары болады:

-жұмыс сәтті аяқталғанда:қуаныш,аброй,көтеріңкі көңіл күй,мүшелермен айрылысқысы келмейді.

-жұмыс сәтсіз аяқталса:ашу,таңырқау және мынадай әрекеттер жасайды:

-жұмыс сәтті аяқталса:алғыс білдіріп,қоштасуға қимай жүру.

-жұмыс сәтсіз аяқталса:жеңілгенін мойындамау,жеңілгеніне біреуді айыптау;

Бұл этаптың пайдалы жағы:алдағы болатын істерді талқылау,өз істеріне баға беру,қортынды жұмысты бағалау.

Осы топтармен салыстыра келгенде,бұл этаптарға медицина студенттерінің 4 жылдық оқу жылын қойсақ та болады.Ең бастапқы кезден бастап,студент болғаннан диплом алып оқуды аяқтағанға дейін,этаптардан өтеді.