Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Sotsiologia.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
359 Кб
Скачать
☆

Тұлғаның әлеуметтанулық сипаттамалары

1.Тұлға қоғамдық қатынастардың субъектісі мен объектісі ретінде

2.Тұлғаны зерттеудің әлеуметтанулықжағы

3.Тұлға құрылымы.Әлеуметтік рөлдер теориясы.

4.Әлеуметтендіру процесінің мазмұны

Адамның өмір сүру әрекеттерінің қоғамдық негіздері туралы дәстүрлі білім жеке тұлғаның қалыптасуы, эмоционалды ерік сапалары, өзін- өзі тану, өзін іске асыру механизмдері туралы білімдермен толыға түсті. Социологияның өзіндік аспектісі осында жатыр, оған назар аударған түбі ресейлік американ социологы Питирим Сорокин (1889-1968). П.Сорокин социологияның зерттеу обьектісі, ең алдымен, адамдардың әлуметтік мінез- құлығы мен әрекеті, әлуметтік топтар және бүтіндей қоғам болып саналатындығын айтады. Оның ойынша, барлық қоғамдық өмір мен барлық әлуметтік процестер екі немесе одан да көп индивидтердің өзара әсерлесу құбылыстары мен процестеріне бөліну мүмкін.

Индивид (лат.individ- бөлінбейтін, ақырғы) – адамзат тегінің бір ғана өкілі және оның «алғашы кірпіші», жеке даралық – бір индивидті бачқасынан ажыратушы қасиеттер жиынтығы.

Материалистік ұстанымға сәйкес, адам – тарихи процестің субьектісі, Жердегі материалдық және рухани мәдениеттің дамуы (homo sapiens түрінің өкілі). Адам табиғатынан мәдениетті игеруге, қоғамға енуге, әлуметтік жан, тұлға болуға қабілетті.

Сонымен бірге адам – биоәлуметтік тіршілік иесі: ол- табиғаттың бөлігі және әлуметтік индивид, нақты қоғам мүшесі. «Адам» ұғымы биологиялық және әлуметтік мәндердің бірлігі, бұл адамның әлуметтік мәнінде табиғи негіздер жатқанымен, оны табиғаттың өзге бөліктерінен ерекшелендіреді. Әлуметтік мәннің қалыптасуы, әлуметтену процесі ондағы биологиялық бастамалардың жойылып кетуін білдірмей, қоғам қажеттілігіне сәйкес биологиялық сапаларының әлуметтіке айналуын білдіреді. Егер бұл процесс табысты өтсе, біз жеке тұлға туралы айтамыз. Жеке тұлғаның қасиеттерін түзу нерв әрекеттерінің, темпераментінің, нейродинамикалық, құрылымдық- биохимиялық процестер типінің ерекшеліктеріне байланысты болатынын ескерту қажет. Барлық тұлғалардың өзінің биологиялық, психологиялық сипаттамалары болады. Бұл сипаттамалар әрбір тұлғаларға жеке мінез береді.

«Әлуметтану» ұғымы дәстүрлі «тәрбие» және «білім беру» ұғымдарынан кеңірек. Әлуметтенуге білім беру де, тәрбие де, жеке тұлғаның қалыптасуынан, индивидтердің әлуметтік топтарға ассимиляциялау (лат.assimilatio- ұқсату) процесіне әсер ететін ешкім жоспарламаған стихиялар да енеді. Әлеуметтану – адамның бүкіл өмір бойы жалғасатын ұзақ процесс. Әлеуметтанудың бірнеше кезеңі бар. Бірінші әлуметтенудің агенті отбасы болып саналады, өйткені бұл кезеңге балалық шақ енеді.

Жеке тұлға - әлуметтік сапарлар жиынтығы бар адами индивид.

Зерттеушілер жеке тұлға құрылымы төмендегідей компоненттерден тұратындығын көрсетеді:

Бірінші компонент - әртүрлі қасиеттер, өзара әсерлесетін қажеттіліктер мен мүдделер, идеялар, практикалық мақсаттар жүесі енетін жеке тұлғаның бағыттылығы. Бұлардың ішінде біреуі жетекші мәнге ие, ал қалғандары тірек болу рөлін атқарады.

Екінші компонент – табысқа жетуге жеке тұлғаның мүмкіндіктері, оның қабілеттері.

Үшінші компонент – мінез, яғни адамның әлуметтік ортадағы мінез- құлығының стилі. Мінез – адамның рухани өмірінің мазмұны мен формасының бірлігінен тұратын күрделі синтетикалық білім беру.

Төртінші компонент - әдетте «мен» ұғымын білдіретін басқару жүйесі болып табылады.

«Мен» - жеке тұлғаның өзін тануы жөніндегі білім беру, ол өз-өзіне бақылау жасау және әрекеттер мен қылықтарды реттеу, өмірді жоспарлау.

Жеке тұлғаның фрустрирланған (сөзбе сөз: қиындықта қалған) тип» үшін өзін - өзі төмен бағалаушылық, жабырқаушылық, тұнжырау, өмір ағымынан өзін лақтырып тастағандай сипат тән болады.

Жеке тұлғаның базисті типі қоғамдық дамудың қазіргі кезеңдегі қажеттіліктеріне жақсы үлгіде жауап беретіндер.

Осылайша «әлеуметтендіру» ұғымы жалры мағынада алғанда адами индивидтің әлеуметтк қалыптасу процесін, оның әлеуметтік таиғаттың қалыптастыру мен дамуын білдіреді.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]