Жұмыстың орындалу тәртібі.

.Манометрдегі сұйықтың деңгейі -ге келгеніне көз жеткізу керек.

. Кранды жауып, манометрдегі сұйықтың деңгейлерінің айырмасы шамамен

 мм-ге жеткенше баллон ішіне ауа енгізу керек.

3.Манометрдегі сұйықтың қозғалуы тоқтағанша күту керек. Сұйықтың

қозғалысы тоқтағанда деңгейлердің h₁ айырмасын жазып алу керек.

4.Кранды тез ашып, манометрдегі сұйық деңгейлері теңескен кезде қайта

жабу керек. Қысым тұрақталған соң сұйық деңгейлерінің h₂ айырымын

өлшеп алу керек.

5. Тәжірибені 7-9 рет қайталау керек. (7) формула бойынша әр өлшеу

нәтижесі бойынша адиабаттық көрсеткіш  есептелінеді. Есептеудер қорытындысында адиабаттық көрсеткіштің орташа мәні _орт және оны есептеудің абсолют және салыстырмалы қателіктері анықталады. Өлшенген және есептелген нәтижелер кестеге жазылады.

Кесте

Рет №	h1, мм	h2, мм		орт		орт
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Бақылау сұрақтары

1. Меншікті және мольдік жылы сыйымдылықтарының анықтамасы.

2.Термодинамиканың І бастамасы және оның изопроцестерге қолданылуы.

3. Адиабаттық процестің анықтамасы, Пуассон теңдеуі.

4. Адиабаттық процесс үшін термодинамиканың І бастамасы.

5. Бір, екі және үш атомды газдар үшін адиабата көрсеткішін есептеу.

№ 22 зертханалық жұмыс

Өткізгіштердің кедергісін көпір схемасының

КӨМЕГІМЕН АНЫҚТАУ

Ж ұ м ы с т ы ң м а қ с а т ы : жеке өткізгіштердің кедергісін табу, тізбектеп және параллель қосылған өткізгіштердің толық кедергісін табу тұрақты ток заңдарын көпір схемасын есептеуге қолдана білу.

Қ ұ р а л – ж а б д ы қ т а р : кедергілер қорабы, кілт, екі белгісіз кедергі, реохорд, нольдік гальванометр, тұрақты ток көзі, жалғаушы сымдар.

Ә д і с т е о р и я с ы

Белгісіз кедергілерді табудың бір әдісі көпір схемасы болып табылады (1-сурет). Төрт кедергі төрт бұрыш жасап өзара қосылады да, олардың бір диагоналіне (BD) гальванометр қосылады. Тізбекті тұйықтағанда пайда болған токты гальванометр көрсетеді. Кедергілерде _АВ, _АD, _ВC, _DC потенциалдар айырымы пайда болады. Кирхгофтың 1ережесіне сәйкес А түйініндегі ток AB және AD тармақтарына бөлінеді: I = I₁ +I₃.

В

R₃ I_G R₄

А С

R₁ R₂

І D

К

e

1-сурет

В түйінінде I₃ ток екі тармаққа бөлінеді, яғни I₃ = I_G + . D түйінінде I_G және I₁ токтар қосылып I_G+ I₁=I₂ токты береді. Ал, және токтары С түйінінде қосылып токты береді. В және D нүктелерінің потенциалдары бірдей болса ( ), онда гальванометрден ток жүрмейді. Бұл жағдайда көпір теңгерілді деп саналады. Осы тепе-теңдік қалып көпір иіндерін, яғни олардың кедергілерін таңдап алу арқылы жүзеге асады.

Көпірдің тепе-теңдік жағдайында R₁ мен R₂ арқылы I₁ ток, ал R₃ пен R₄ арқылы I₃ ток өтеді, ал AB мен AD және BC мен DC бөліктерінің арасындағы потенциалдар айырымы тең, яғни _АВ=_АD, _ВC= _DC болады. Ом заңы бойынша потенциалдар айырымы ток күші мен кедергінің көбейтіндісіне тең, сондықтан келесі қатынасты жазуға болады:

I₃ R₃ = I₁ R₁ (1)

I₃ R₄ = I₁ R₂ (2)

Бірінші теңдеуді екіншісіне бөлгенде, төрт кедергінің біреуін есептеп табуға арналған формула шығады: , мысалы, . (3)

Тәжірибелік қондырғыда (2-сурет) R₁ мен R₂ кедергілердің орнына көлденең қимасының ауданы барлық жерінде бірдей болатын А мен С нүктелерінің арасында жылжымалы D тиегімен екіге бөлінген ұзындығы 50 см біртекті сым алынған (АС реохорд). Сонда әр бөліктің кедергісі олардың ұзындығына пропорционал болады:

AD= _, ; DC= = , ; (4)

AB тармағына белгісіз R_x кедергі (1-сурет бойынша R₃ кедергінің орнында), ал ВС тармағына магазиндер қорабы R_қ (1-сурет бойынша R₄ кедергінің орнында) жалғанған. Сәйкесінше есептеу есептеу формуласы келесі түрде жазылады:

; (5)

В

R_x R_қ

А D С

+ -

К 

2-сурет