Баяндамалар мен рефераттар

Баяндама. Оқушылардың баяндамасымен нақты бір тақырып бойынша жоспарластырып өткізген орынды.Осындай жағдайда баяндамашылар тобының жұмысқа отрақ қызығушылығын артады және ол баяндамалар сынып оқушылары арасында белсенді түрде талқыланатын болады.

Баяндамен жұмыс жүргізуге арналған жаднамен оқушылар орта буын сыныптарында танысады. Оның мазмұны мынандай:

1) берілген тақырып бойынша оқулық материалдарымен таныс;

2) әңгіменің жоспарын жаса;

3) тақырып бойынша қосымша әдебиеттер іздертір;

4) баяндамаға көрнекті материалдарды, диафильм акдрларын, картина т.б. пайдалан;

5) жасаған қортындыңыңның келтірілген дерекке сәйкестілігін тексер;

6) баяндама алдында тақтаға тақырыптың жоспарын , әдебиеттерін жазып , қажетті , диаграмма , кестелерінді іліп қой;

7) сөйлеген кезіңде сөзіңнің дұрыстығын қадағала;

8) тақырыптын мазмұның баяндаудан ауытқырмай көрнекті құралдарды пайдалана біл .

Реферат жазуды ең алдымен бір шығармадан бастап, біртіңдеп әдебиеттер мен дерек көздерін кеңейтуге тиімді. Қазіргі кезде реферат дайындауға байланысты мынандай жаднама ұсынылады: Тақырыпқа сәйкес жазылатын реыераттың мақсатын айқында; жоспарын құр; кітапты оқу барысында рефератта көрініс табатын негізгі идеялар мен ережелерді, дәлелдер мен дәйектерді бөліп ал; жинақталған материалдарды талдап, қорытынды пікір жаса; рефератты безендір.

Аяқталған реферат белгілі бір тақырыптағы хабарлама болып шығады, оқушы оны дайындауда мектепте алған білімдерді, іскерлігі мен дағдыларын қолданады.

Мектеп практикасында бітіру емтиханында реферат қорғаудың біршама тәжерибиесі жинақталған. Мұндай рефераттарға мынандай талаптар қойылады:

1) реферат оқушының тарихтан басқа да қоғамдық пәндерден білімін танытуы керек;

2) реыератта ғылыми әдебиеттпен жұмыс істеу дағдысы танылуы тиіс. Оқушы ең кемі бес түпдеректі оқып үйренуі керек;

3) рефератты безендіру дерек көзіне сілтеме жасаудың және библиографиялық талабына сай безендірілуі керек;

4) оқушы рефератпен жұмыс барысында мұғалімнен, ктапханашыдан кеңес алуға құқылы, ол кенес жөнінде қосымшада хабарлануы тиіс;

5) қосымша бөлімде автор рефератпен жұмыс барысында кездескен қиындықтарды қалай жеңгендігі, алған өнеге- тәлім туралы айтуы тиіс;

6) рефераттың тезистерін автор алдын ала қорғау ретінде емтихан комиссиясының мүшелері қатысқан қортынды мәслихатта баяндайды және рефераттың соңғы нұсқасын дайындағанда автор емтихан комиссиясы мүшелерінің ескертпелерін ескеруге міндетті.

Оқытудың эвристикалық түрлері

Сабақ-ойталастар.Пікірталас. Жоғарғы буын оқушыларымен мұғалім ХХ ғасыр басындағы Қазақстанның саяси- әлеуметтік дамуы деген тақырыпта ойталас- сабақ дайындап, өткізе алады. Онда мұғалім Қазақстанда саяси қозғалыстардың дамуына кімдердің ықпалы күшті болады: ұлттық демократтар ма, әлде социал- демократтар ма? Өз жауабынды негізде деген мәселені алға тартады.

Ойталастың алдында оқушылар оны жүргізудің тәртібімен танысады. Ол тәртіптің негізгілері мынадай: ең басты нені дәлелдейтініңді біл; ең мықты дәлел нақты дерек; қисынды және сабақтастықпен сөйле; өзің жақсы білетініңді ғана айт; қарсыласыңды құрметте және оның ойын бұрмалама; өзіңе және дауыс көтерме.

Пікірталасқа оқушылар үйде алдын- ала дайындалады. Олар теориялық тұжырымды қалай теріске шығаруын немесе белгілі бір ұстанымды қорғай отырып, оқушылар дауысын, мимикасын, жүріс- тұрысын құбылтып, тұлғаның кейпіне енуге тырысады.

Пікірталастағы мұғалімнің рөлі пікірталасты ұйымдастырып, оны бағыттап, өз пікірін күтеп таңбай, оқушылардың еркін пікір айтып, қорытынды жасауына жағдай туғызу болмақ. Ал оқушылар пікірталас барысында тарихшылардың еңбегімен танысып, қажетті дәйексөздер жинақтап, дерексөздерін зерттейді.

Баламалы жағдай. Ойталас- сабақта нақты өмір сүріп тұрған тарихи шындыққа баламалы жағдайды үлгілеуге және оны талқылауға болады. Баламалы жағдайға талдау жасауда оқушылар мынандай жаднаманы пайдаланады.

1) ұсынылған әрбір дамуы жолының мәнін анықта;

2) олардың тарихи шарттылығын айқында;

3) оларға өз көзқарасыңды анықта;

4) таңдалған даму жолының артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндір;

5) жоққа шығарған таңдауды бағала;

6) жасалған таңдауды бағала.

«Қазақ жеріні» Ресей қол астына өте бастаудың тақырыбында баламалы жағдай тәсілін қолдануға болады. Бұл сабақта Ресейге қосылу жөнінде екі түрлі қарама- қарсы көзқарасты ұстанған Әбілхайыр хан мен Барақ сұлтан бастаған екі саяси күш- сынып оқушыларының екі командасын құрайды. Олар өз көзқарастарын дәлелдеу үшін ғылыми деректерге, батыл болжамдарға жүгінеді.

Пікірталаспен бірге диспут- диалог түріндегі тәсілді қолданудың дидактикалық жемісі мол. Бұл тәсілде тарихи тұлғалардың ойталас-диалогы көрініс табады. Мысалы, М. Шоқай- А.Ф. Керенский, А. Байтұрсынов- В.И.Ленин, Ә. Бөкейхан- Ә. Жангелдин, Т. Рысқұлов- И. В. Сталин арасындағы ойталас- диалогтар.