3. Замануи әлемдік экономиканың әркелкі дамуының беталысы.

Дүниежүзі мемлекеттерінің экономикалық дамуының әркелкілігі – бұл әділетті шындық. Әлемдік экономиканың әркелкі дамуы, жекелеген мемлекеттердің жаму жылдамдығының айрмасынан анықталады. Экономика жалпы синусоидті түрде дамиды, яғни біресе жоғарылайды, біресе түседі.

Экономиканың даму деңгейінің сандық өлшеміне байланысты әлемдік шаруашылықта елдердің үш қосалқы жүйесі бой көтереді:

1. Индусриялық дамулықтан кейінгі, әлеіметтік және іскерлік қызмет салаларындағы үлесі мол, экономикасы дамыған елдер.

II. Индустриялық даму жолында тұрған, дамуы орта деңгейдегі елдер.

III.Қосалқы жүйенің ішкі жіктелуі жоғары деңгейдегі, жаңа дамушы елдер немесе «үшінші әлем» елдері.

Осыны түсіну үшін әркелкіліктің келесі кезеңін қарастырайық:

а) уақыт кезеңінде – қоғамдық өндірістің дамуында, өндірістің өте жылдам өсетін жылдары бар, және – ақырын өтетін жылдары, ал кейде бұл процесс өндірістің құлдырауымен аяқталады;

б) жеке өндіріс пне салалардың дамуының әркелкілігі – бұл ішкі- және салааралық құрылымдардың дамуның әр түрлі көрсеткіштері;

в) аймақтық әркелкілік –өңірлерде.

Әлемдік экономиканың әркелкілік дамуының екі негізгі түрі бар:

1. Циклдық – қайталанатын.

2. Циклдық емес.

4. Халықаралық бәсекелестік: оның мақсаттары мен әдістері.

Сыртқыэкономикалық саланың маңыздығының ұлғайуы, елдердің экономикалық байланыстарының өсуі жаһандану процесінен пайда түсіруін нақтылайды. Бүгінгі күні үлкен трансұлттық корпорациялар мен тегіс салалар (мысалы, телекоммуникация, электроника, автомобильжасау, авиакосмостық) жаһандық бәсекелестік стратегиясының арқасында дамиды. Қысқаша айтқанда оның негізі мынада: фирманың дамуы ішкі нарықтағы жетістіктерден емес, сыртқы нарықтағы жетістіктерге байланысты.

Нарықты ырықтандыру мен өндірісі дамыған елдердің даму деңгейін тегістей отыра, жаһандық стратегияның таралуына ақпараттық технологияның жылдам өсуі әсер етеді.

Ғылыми-техникалық прогрестің өсуімен бірге, өндірістің түрлі салаларындағы кәсіпорындардың ең төмен және оңтайлы көлемі өседі. Сондықтан да әлемдік нарыққа қарайламай, фирма көлемін оңтайландыру және ғылым салаларындағы тар шеңберде мамандырылған өндірістерді ұйымдастыру қиынға соғады.

Халықаралық (жаһандық) бәсекелестік халықаралық еңбек бөлісудің даму процесімен және басқа да ғылыми-техникалық прогрестің арасындағы өндіріспен шын мәнінде шартталған.

Жаһандық бәсекелестің пішіндері әр түрлі болып келеді және ғылым мен технологиядағы, өндірістегі жылдам өзгерістермен анықталады.

Салааралық және ішкісалалық халықаралық бәсекелестік болады. Бірақ бұл бөліну шартты, өйткені бүгін салаларда терең жіктелу жүріп жатыр, әсіресе ғылыми салаларда, және бұл бәсекелестік пішіндерді сараптауды қиындатады.

Өдірістің халықаралық бәсекелестігінің өсуіне байланысты, бәсекелестіктің ерекше түрлері пайда болады. Бүгінгі күні, халықаралық бәсекелестікте бәсекелестер бір бірінединамитті пайдаланбайды. Бәсекелестермен келісім, біріккен кәсіпорын түрінде стратегиялық альянс құруды, бәсекелестің ерекше түрі ретінде қарастыруға болады. Бұдан басқа, халықаралық бәсекелестің түрлері, деп халықаралық қосылу мен бір өндірістің басқа бір өндірісті жұтуын айтады.

Халықаралық бәсеклестіктің ортылығы, замануи кәсіпорындардың көптеп орналасқан және негізгі экспортты-импорттық товар ағымы шоғырланған жерлеріндегі аймақтарда орын алады.

Бүгінгі күні халықаралық бәсекелестің 3 орталығы бар: АҚШ, Жапония, Батыс Европа. Соңғы кездерде Қытай – 4-ші халықаралық орталығы болып жылдам қалыптасуда деген пікір бар.

Қолданылған әдебиеттер:

1. Глобализация мирового хозяйства [Текст] : учеб.пособие / под ред.: М. Н. Осьмовой, А. В. Бойченко. - М. : ИНФРА - М, 2012. - 375 с.

2. Мировая экономика [Текст] : учебник / под ред. И. П. Николаевой. - 4-е изд., перераб. и доп. - М : ЮНИТИ-ДАНА, 2012. - 399 с.

3. Пашковская, М. В. Мировая экономика [Текст] : учеб.пособие / М. В. Пашковская, Ю. П. Господарик. - 2-е изд., перераб. и доп. - М. : Маркет ДС , 2011. - 415 с

4. Ломакин, В. К. Мировая экономика [Текст]: учебник / В. К. Ломакин. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: ЮНИТИ, 2012. - 671 с.

5. Додонов, В. Ю. Мировой кризис и тенденции экономического развития Казахстана [Текст] : научное издание / В. Ю. Додонов. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2011. - 376 с.

6. Мировая экономика / Под ред. А.С. Булатова. - М.: Юристъ, 2007.

7. Гурова И.П. Мировая экономика. – М., 2009.