1. 2Зияткерлік (интеллектуалды)меншік объектілерінің классификациясы

Ғылым, әдебиетпен өнер туындылары

Әдеби шығармалар – бұл термин мағынасында – баяндау тәсілі, бірегей композициямен, сөз арқылы, ойлар, сезімдер мен образдарды білдіретін шығармаларды атайды. Өзінің осы мағынасында әдеби шығарма тек әдеби көркем емес сонымен қатар ғылыми, оқу, публицистикалық және басқа да еңбектерді білдіреді.

Бұл жерде әдеби шығарма басқалар қабылдауға мүмкіндік алатындай етіп, ауызша, жазбаша немесе басқадай обьективті формада болуы мүмкін. Ол қағазда, таспада, грампластинка, компакт-диск немесе басқа да материалдық тасушыда бекітіліп, сонымен бірге көпшілік алдында айтылып, орындалуы мүмкін.

Лекциялар, баяндамалар басқада сөз сөйлеулер

РФ заңдарында лекция, баяндама т.б. әдеби шығармаларды қорғау жөнінде тоқталып айтылмайды. Алайда, ауызша айтылып, ешқандай материалдық тасушыға бекітілмеген шығарманы құқықтық қорғау қиын болса да мүмкін нәрсе.

Хаттар, күнделіктер, жеке белгілеулер

Басқа әдеби шығармалар арасында ерекшеленбесе де, хаттар, күнделіктер мен жеке жазбалар т.б. жеке сипаттағы құжаттар заңмен қорғалатын интелектуалдық меншік обьектілері қатарына жатқызылады.

Хаттар, күнделіктер, жазбахаттар, белгілеулер тағыда басқаларға деген құқық авторға тиесілі, жариялау тек қана оның рұқсатымен іске асырылады. Жеке тұлғаларға қатысты құжаттар құпиясы ондағы бар мәліметтір құндылығына қарамастан қорғала береді. Обьектілерді құқықтық қорғау критериі болып бұл жерде тек ондағы мәліметтердің жеке тұлғаларға қатыстылығы есептеледі. Хат, күнделік, т.б. жариялау үшін авторлардың және адресаттарждың келісімі қажет.

Интервью, пікірайыс, редакцияға хаттар

Интервью дер жазушы, репотер немесе коментатор өз әңгімелесушісінен баспаға шығаруға қажетті ақпаратты алу үшін болған кездесуді айтады. Интервью шығармашылық іс-әрекет нәтижесі болып табылады. Егер де интервью жақсы ойласиырылған композициямен ерекше стиль мен бейнеге ие болса, ол заңмен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектісіне айналады. Редакцияға жіберілген хат авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектісі болып табылады, себебі жазылу кезінде шығармашылық үлес қосуды қажет етеді. Хатта автордың позициясы, баяндау, ой-толғамы, фактілерді бағалау, әдеби-стиллистикалық тәсілдердің алуандығын қоса бәрң де синтезделген және ерекше маңызға ие.

Аудармалар

Шығарманы басқа тілге аудару авторлық құқықпен қорғалатын әдеби шығармалардың өзінше бір түрлі болып табылады. Егер аудармашының еңбегі шығармашылық емес, қажетті ғылыми және әдеби өңдеусіз, тек қана сөзбе-сөз аударуға ғана сайса, бұндай аударма авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектісіне жатпайды.

ЭЕМ-ге арналған программалар

РФ заңдарында ЭЕМ және деректер базасына арналған программалар ғылым, әдебиет пен өнер туындыларына теңделеді, бірақ өнертабысқа теңелмейді.

Авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектісі болып табылатын ЭЕМ программалары, белгілі нәтиже, дайындық материалдарын, ЭЕМ-ге программаларды әзірлеу барысында шығатын аудиовизуалдық көрсеткіштерді алу мақсатында, ЭЕМ және басқа да компьютерлік қондырғылардың іс-әрекет етуіне арналған, берілген командалар жиынтығын танытатын обьективтік форманы білдіреді.

ЭЕМ программаларын қорғаумен қатар соңғы жылдары ЭЕМ көмегімен интеллектуалдық меншік обьектілерін қорғау да өзекті болып табылады. ЭЕМ көмегімен жасалған көптеген туындылар өзінің ерекшелігі жағынан адамдардың шығармашылық іс-әрекеттері нәтижелерінен еш кем түспейді, сондықтан іс-жүзінде тәжірбиелі сарапшалардың өзі оларды бөліп қарамайды. Осындай шығармаларды авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектілері деп санауға толық негіз бар.

Драмалық шығармалар.

Драмалық шығармалыр өзінің жанрлық алуандығын, обьективтік көрініс беру формалары мен сахналық құбылу әдістерін қоса авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншік обьектісі болып табылады. Драмалық шығармалардың заңмен қорғалатын туындылардың ерекше түрі деп есептелуі, оларды қолданудағы көркемдік әдістер мен формаларының өзіндік спецификациясы болуымен түсіндіріледі.

Музыкалық шығармалар.

Көркемдік образдарды дыбыс арқылы берілетін туынды музыкалық деп танылады. Музыкалық танымның негізгі болып есептелетін дыбыс, көкемсуретте сияқты көзге көрінетін әлемнің бейнесін бермейді және сөзде болатын мағнылалық нақтылығы жоқ.

Сөйте тұра ол спецификациялық түрде ұйымдасқан, интонациялық табиғатқа ие. Көп ғасырлық сөйлеу тәжірбиесін өз бойына сініріп, интонация, музыкадан естілетін өнер тудырады. Музыкалық туындылар орындау кезінде, немесе компактдискілер, магнитафон жазбалары, күйтабақ т.б. техникалық құралдар арқылы санаға қабылданды. Көпшілік алдында орындалған туындыоар, қандай да болмасын материалдық формаыздармен қоса қорғалады.

Сценарилік туындылар

Авторлық құқықпен қорғалатын интеллектуалдық меншіктер арасында фильдер, спектаклдер, балеттер, бұқаралық көріністердің т.б. негізгі болатын сценарилерді де айтады. Сценарии, оригинал немесе басқа драмалық, баяндамалық туындының өңделген түрі болса да заңмен қорғалатын интеллектуыалдық меншік обьектісі болып табылады.

Аудиовизуалдық туындылар

Аудиовизуалдық шығармалар аудиторияның есту мен көру арқылы қабылдауына бағытталған кино және бейне шығармалардың кең ауқымын қамтиды. Бұған ең алдымен жанры мен бағытталуына, көлеміне, орындау тісліне байланысты емес кино, теле, бейнефильмдер, диафильмдер т.б. теледидарлық шығармаларжатады.

Бейнелеу және декоративтік өнер туындылары

Сурет, скульптура, графика, дизайн, комикстер, графикалық әңгімелер, монументалды, декоративтік, қолданбалы өнер – осылар көркемсурет және декоративтік өнер туындыларына жатады.

Өнертабыстар, пйдалы модельдер, өнеркәсіп үлгілері

Өнертабыстар

Интеллектуалдық меншік обьектісі егер ол қондырғы, тәсіл, зат, микроағза штаммы, өсімдік немесе жануар жасушасының түрі болса және белгілі зат, қондырғы жаңа мақсаттарда жұмсалса өнертабыс болып саналады. Машиналар, аспаптар, механизмдер, саймандар, транспорттық құралдар, ғимраттар, жабдықтар т.б. құрылғылар өнертабыс обьектілері ретінде саналады.

Пайдалы модельбер.

Жаңа өнеркәсіпке қолдануға жарайтын, өнлы Мадрид келісімі,Тауарлардың шыққан жері мен олардың халықаралық тіркеу атауларын қорғау жайлы Лиссабон келісімі,Өнеркәсіп үлгілерін халықаралық сақтауға алу туралы Гаага келісімі,Өнеркәсіп меншігі объектілерін классификациялау туралы шарт (Стасбургтік,Локарндік,Ниццалық,Веналық).Осылардың бірқатарының маңызы мен ролі жайлы берілген зерттеудің тиісті тарауларында сөз болмақ.

1991–ші жылдан,бұрыңғы КСРО субъектілерінде ұлттық патенттік жүйе құрылуымен қатар,өнеркәсіп меншігін құқықтық қорғау саласындағы ынтымақтастық процессі де жүріп жатыр.Мысалы,1993 –ші жылдың 12–ші наурызында осы сала бойынша мемлекетаралық келісім қабылданады,бұл сәйкес ұйымдарымен жұмыс органдары бар Еуразиялық патенттік конвенцияны дайындауға бастама болды.Конвенция бойынша бір өтінімді бір тілде жазып,сол конвенция елдерінің қайсында болмасын патенттің өз күшін сақтау мүмкіндігі қарастырылған.