2.5 Кестеаралык байланыс кү_ру жэне іздеу, сорттау және сүрыптау

Кестеаралық реляциялы байланыстардың құрылысы арнайы (Схема данных) терезесінде тышқанның көмегімен іске асады. Пайда болған кестеаралық байланыс базаның қызмет ету максаттарын автоматтандыруды жэне бүтіндігін қамтамасыз етуі үшін қажет, ол сызык түрінде кескінделеді , эр түрлі екі кестенің жиектерін қосуға арналган. Жэне бір кесте негізгі, ал екіншісі байлаулы болып есептеледі. Кестеаралык байланыс құрудың үш улгісі бар. Олар:

а) бірге-бірі (1-1) - эрбір кесте жазуына баска байлаулы кесте жазуы сэйкес болады;

б) бірден шексіздікке (1 -оо) - бір кестедегі қандай да бір жазу басқа кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін.

в) шексіздіктен шексіздікке (оо-оо) - бірінші кестедегі қандай да бір жазу екінші кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін жэне керісінше екінші кестедегі қандайда бір жазу бірінші кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін.

Кестеаралық байланыс қамтамасыз етеді :

• Негізгі кестедегі басты жиек мэліметтерін жою немесе өзгерту мүмкіндігін шектеуге, егер бұл жиекпен баска кесте жиектері байланыста болса.

• Немесе негізгі кестедегі басты жиек мэліметтерін жою немесе өзгерту барысында автоматты түрде байланған кестедегі жиек мэліметтері де жойылады немесе өзгереді.

Мәліметтер базасын ашыңыз. Мэзір пунктін аныктау үшін Құрал жабдықтар Мэліметтер тізбегі немесе түймешені басып кұрал жабдықтар терезесіне өтіңіз.Барлық кестелерді таңдаңыз және негізгі кестелердің барлығы қара түске бөлінеді. Лауызым жиегін негізгі кестеден алып оны тышқан көмегімен «Лауазым» жиегіне дейін тартыныңыз. «Байланыстар» диалогты терезесін ашыңыз, оны зерттеңіз. Қүру терезесіндегі барлык құралдарды белгілеңіз. Тізбекте мынадай (1- оо) байланыс пайда болады, бүл мысалы бухгалтер бірнеше қызметкерге қатысты деген мағына береді. Дэл осындай байланысты негізгі жэне қосымша кесте арасында да орнатыңыз. Мәліметтер тізбегін сақтаңыз. Байланыс қүрылу процессін үстазға көрсетіңіз.

Сурет-2.5.1 2.6 Мэліметтерді көру, сараптау жэне ендіру формаларын құрастыру

Access-те формалар мәліметтер кестесі мен сүранысы бар тұлынушылық интерфейсін құрастыруға арналған. МҚ косымшасының үш типі бар: Транзакция өңдеуі үшін косымша. Олар жаңа жазбаны кестелерге ендіру үшін және бар мәліметтерді сараптау үшін арналған. Тапсырманың кабылдануын қолдау үшін қосымша. Мүндай қосымшаларда акпарат график, кесте жэне жеке элементтік мэліметтер ретінде көрсетіледі. Мэліметтерді ендіру мен сараптау мүмкіндігі болмайды.

Мэліметтер корын қолдау қосымшасы. Бул қосымшалар МҚ және МҚ кестесін күру, МҚ мүмкіндігін бақылау, пароль көмегімен мэліметтерді қорғау, МҚ көшіру мен периодты түрде тығыздалуы үшін арналган. Access-me форма қүру үшін келесі қағидалар қолданылады: 1. Сұраныс немесе кесте бойынша формаларды автоматты қүру. Өңдеушіге автоформаның үш типі ұсынылады: 1. Баған бойынша кұрастырылған форма: формалардың өрістері бірінің астында бірі орналасады; 2. Таспалык форма: өрісі терезенің барлығы бойынша кесте түрінде орналасады, форма бірнеше жазбаларды біруақытта көруге мүмкіндік береді жэне өзінің айналма сызығы бар; 3. Кестеге сэйкес кестелік форма. Форма шебері. Форма шебері форманың кұрылу процесін бірнеше сатыларға бөледі. Әр сатыға Шебер диалогтык терезелердің бірінде

белгілі көрсеткіштерді орнату кажет. Шебер көмегімен бір кесте негізінде де, бірнеше кесте негізінде сұраныс құруға болады. Форма конструкторы. Конструктор форма құрылымын өңдеу үшін, оның сыртқы үлгісін өзгерту үшін,басқару элементтерін қосу немесе өшіру үшін колданылады. Конструктор терезесіндегі форма бес бөлімнен түрады: форма такырыбы,мэлімет облысы, форма ескертуі мен төменгі және жоғарғы колонтитулдары. Форма такырыбы көпбетті форманы баспаға шығару кезінде форманың жоғаргы бөлімін аныктайды, тек бірінші бетте көрінеді. Форма такырыбында мәтін, графика және басқарудың баска элементтерін ендіруге болады.

Сурет-2.6.1

Формада мэліметтерге енуге мүмкіндік беретін басқару элементтері бар. Баскару элементтері мэтіндік өріс, батырма, таңбаша, ауыстырып қоскыш, ажыратқыштар, тізімдер, колтаңба, суреттер, OLE (3 косымша) объектілері мен графиктерін бейнелеуге арналған объектілер рамкалары болып табылады. Баскару элементтері элементтер панелінде орналасқан, мәзір бұкрьнъі (5.1сурет) немесе батырмасын қолданып активтендіруге болады.

Конструктор режиміндегі барлық форма элементтерін объектілер ретінде колдануға болады. Объект таңдалып болған соң, ол кара шаршы рамкасымен

коршалады. Шаршылар объект көлемін өзгертуге арналған. Әр объект контекстік мәзірмен жабдықталған. Форма көрініс пен оның элементтерінің түсін өзгертуге болады. Шебер көмегімен қүрылған формада оның бөлімдері, оны кұру кезінде тандалған эсемдеу стиліне тэуелді. Конструктор режимінде түсін өзгерту үшін: форма бөлімін немесе элементін ерекшелеп,. ерекшеленген бөлім(тақырыбы, мэліметтер немесе ескерту облысы) ішіндегі бос орынға немесе элемент формасына тышқанның сол батырмасын шертіңіз; Формат (форма/есеп) құрал панельдерінде фонның бояу түсінің батырмасынан оң бөліктегі бағыттаушыны шертіңіз; палитрадағы кажет түсті тандаңыз. Форма фоны ретінде WMF немесе BMP графикалық формат файлында сакталған суреттерді колдануға болады. Фондық суретті қосу үшін: Конструктор режимінде конструктор формасының жоғарғы сол бұрышындағы шаршыға тышканның сол батырмасымен шертіңіз (қара шаршы пайда болуы керек); Конструктор формасы құрал панелінде Свойства батырмасын басыңыз; Макет салымын ашыңыз, онда Рисунок қызметін табыңыз, кызметін ендіру өрісінде файыл атын жазыңыз. Формалар бір немесе бірнеше кестелер негізінде қүрылуы мүмкін. Көп кестелі формаларға бірнеше кестені байланыстыратын сүраныс негізінде кұрылған формалар жатады, сонымен қатар өзінде басқа объект ендірілген формасы кіреді. Бүл кезде басқа объектімен қүрылған форма бағыныңқы форма деп, ал өзінде бағыныңкы формасы бары негізгісі деп аталады. Әдетте мүндай формалар кестелермен байланысқан мэліметтерді көрсету үшін колданылады. Access-me көп бетті формаларды күруға болады.

2.7 Пішіндерді қүру

МҚ қүрылғаннан кейін сіз мәліметтерді ыңғайлы түрде көру үшін пішінді қүруыңызға болады. Егер МҚ құру үшін МҚ мастері пайдаланылса, онда пайдалануға дейін бір немесе одан да көп қалыптаскан пішіндер бар. Егер МҚ "қолдан" жасалса , онда керекті пішіндерді кұру керек.

Пішінді құрудың үш түрі бар:

1. автоформаны қолдану аркылы;

2. пішіндер мастерін колдану аркылы;

3. "қолдан күру".

Автоформа — бүл "минимастер". Ол МҚ-дағы кестелер негізінде қарапайым пішіндерді автоматты түрде күрады. Бүл үш тәсілдің эр қайсысының өз артықшылықтары бар. "Қолдан кұру" үлкен дэлдікті береді: бос пішінді құрасыз және одан кейін қажет өрістерді қосасыз. Оның ішінде өрістер форматтарын қалыптастыруға болады. Бү_л тэсіл пішінде күру процессін толык бақылауға алады, бірак ол көп уақыт алуы мүмкін. Пішіндерді әртүрлі максатта пайдалануға болады. Пішіндегі мэліметтердің оның күрылымында сақталады.

23

коршалады. Шаршылар объект көлемін өзгертуге арналған. Әр объект контекстік мәзірмен жабдықталган. Форма көрініс пен оның элементтерінің түсін өзгертуге болады. Шебер көмегімен қүрылған формада оның бөлімдері, оны қүру кезінде тандалған эсемдеу стиліне тэуелді. Конструктор режимінде түсін өзгерту үшін: форма бөлімін немесе элементін ерекшелеп,, ерекшеленген бөлім(тақырыбы, мәліметтер немесе ескерту облысы) ішіндегі бос орынға немесе элемент формасына тышқанның сол батырмасын шертіңіз; Формат (форма/есеп) қүрал панельдерінде фонның бояу түсінің батырмасынан оң бөліктегі бағыттаушыны шертіңіз; палитрадағы кажет түсті тандаңыз. Форма фоны ретінде WMF немесе BMP графикалык формат файлында сакталған суреттерді колдануға болады. Фондық суретті қосу үшін: Конструктор режимінде конструктор формасының жоғарғы сол бүрышындағы шаршыға тышканның сол батырмасымен шертіңіз (қара шаршы пайда болуы керек); Конструктор формасы күрал панелінде Свойства батырмасын басыңыз; Макет салымын ашыңыз, онда Рисунок қызметін табыңыз, кызметін ендіру өрісінде файыл атын жазыңыз. Формалар бір немесе бірнеше кестелер негізінде кұрылуы мумкін. Көп кестелі формаларға бірнеше кестені байланыстыратын сүраныс негізінде кұрылған формалар жатады, сонымен қатар өзінде баска объект ендірілген формасы кіреді. Бүл кезде басқа объектімен құрылған форма бағыныңқы форма деп, ал өзінде бағыныңкы формасы бары негізгісі деп аталады. Әдетте мұндай формалар кестелермен байланысқан мәліметтерді көрсету үшін колданылады. Access-me көп бетті формаларды кү-руға болады.

2.7 Пішіндерді құру

МҚ қүрылғаннан кейін сіз мәліметтерді ыңғайлы түрде көру үшін пішінді құруыңызға болады. Егер МҚ қүру үшін МҚ мастері пайдаланылса, онда пайдалануға дейін бір немесе одан да көп калыптаскан пішіндер бар. Егер МҚ "колдан" жасалса , онда керекті пішіндерді кұру керек.

Пішінді қүрудың үш түрі бар:

1. автоформаны колдану арқылы;

2. пішіндер мастерін колдану аркылы;

3. "қолдан күру".

Автоформа - бұл "минимастер". Ол МҚ-дағы кестелер негізінде қарапайым пішіндерді автоматты түрде күрады. Бүл үш тәсілдің эр қайсысының өз артыкшылықтары бар. "Қолдан кұру" үлкен дэлдікті береді: бос пішінді қүрасыз және одан кейін кажет өрістерді косасыз. Оның ішінде өрістер форматтарын қалыптастыруға болады. Бұл тэсіл пішінде күру процессін толык бақылауға алады, бірак ол көп уақыт алуы мүмкін. Пішіндерді эртүрлі максатта пайдалануға болады. Пішіндегі мэліметтердің оның кұрылымында сақталады.

Сурет-2.7.1

Сұрату немесе кесте негізінде автоматты түрде пішін құру: "База данных" терезесіндегі "Формы" таңбашасына (ярлык) жэне "Создать" батырмасына басыңыз. "Новая форма" диалогты терезесі пайда болады.

• "Новая форма" диалогты терезесінің тізіміндегі элементтердің біреуін таңдап Автоформа: в столбец; Автоформа: ленточная немесе Авиоформа: табличная.

• "Новая форма" диалогінің терезесінің төменгі жағында орналасқан. Тізімдер өрісінде пішін үшін мэліметтер көзі ретіндеқолдануға болатын барлык кестелер мен сұратулардың аттары көрсетілген. Тізімді ашу үшін бағдарлама бар батырманы тышқанмен сол жақ батырмасымен басып, оның пішінінен керекті элементті таңдаңыз.

• ОК батырмасын басыңыз. Пішінді конструктор аркылы құру.

А.) "База данных" терезесіндегі "Формы" таңбашасына жэне создать батырмасына басыңыз. "Новая форма" диалогтың терезесі пайда болады.

Б.) "Новая форма"диалогтық терезесінің тізіміндегі элементтер жиінін конструкторды таңдап алыңыз.

В.) "Новая форма" диалогтық терезенің төменгі жағында орналаскан тізімдер өрісінде пішін үшін мэліметтер көзі ретінде колдануға болатын барлык кестелермен сұратулардың аттары конструкторын көрсетеді.

Г.) ОК батырмасын басыңыз.

Сурет-2.7.2

Конструктор арқылы формамен жүмыс істеу үшін қолданылатын эртүрлі эдістер:

1. Элементтер панелі.

Сіз өз пішіндеріңізді қолданылатын барлык басқару элементтерінен тұрады. Басқару элементтер ақпаратты енгізу жэне бейнелеу үшін қолданылады.

2.Өрістер тізімі.

Сұрату конструкторы режимінде жұмыс істеу үшін колданылатын өрістер тізіміне ұқсас. Бұл тізім пішім негізделген көзге тәуелді болады. Тышканның көмегімен сіз пішінде өрістер тізімінен өрістерді тасып алып келе аласыз.

Мастер көмегімен батырмаларды күру.

1. Батырмаларды жазбалар арасында жылжыту үшін, жазбаны косу үшін, жазбаны өшіру немесе пішіннен шығу үшін т.б. колданылады. Батырманы құру үшін: Басқару элементтер панеліндегі кнопка элементтеріне тышканмен басыңыз. Тышқанның көрсеткіші кішкене батырмасы бар таңбасына айналады.

2. Пішіннің тақырыбының оң жак аймағында тышкан көрсетілгенін басыңыз. Батырманы күру кезінде оның өлшемін өзіңіз бермейсіз, өйткені Access бэрі бір оны, өзі береді, сіз батырманы жіберген соң Access батырмаларын мастерінің багдарламасын іске косады жэне сіз оның бірінші экранын құра аласыз.

3. Категориялар тізімінде керекті (операциясын) таңдап алып, содан кейін тиісті "действия" тізімінде керектісін таңдап алу. Басқару элементі пішінде қандай көрініс табатыннан сол жакта орналаскан үлгіден білуге болады.

4.Батырмада не орналасу керек мэтін бе, сурет пе екендігін көрсететін келесі экранға өту үшін "Далее" батырмасына басыңыз.

5.Келесі экранға өту үшін "далее" баырмасын басыңыз. Бұл жерде Access сізден батырмаға ат беруіңізді сұрайды. Батырманың атын теріңіз.

6."Готова" батырмасына басыңыз. Осыдан кейін Access басқа элемент кұрып, оны пішінге енгізіңіз.

Сурет-2.7.3

Қорытынды

Microsoft ACCESS тарауының жылдам өсуі казіргі компьютер өндірісінің ең маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Соңғы бірнеше жылда Microsoft ACCESS мэліметтер корының негізгі эрі жалғыз түрі болып қалыптасты. Бүгінгі күнде Microsoft ACCESS персоналды компьютерде де үлкен ЭЕМ жұмыс істейтін 100-ден астам деректер қорының басқару жүйелерін қолдануға мүмкіндік жасап отыр.

Microsoft Access бір реляционды мэліметтер корында эр түрлі көздердегі мағлүматтарды біріктіреді. Құрылған формалар, сүраныстар жэне есеп берулер мәліметтерді жаңартуды, кажетті мэліметтерді іздеуді, мәліметтерді талдауды, есеп берулерді, диаграммаларды және пошталық жапсырмаларды баспаға шығаруды жылдам жэне эффективті жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Бағдарлама барысында деректер қорында жазбалар жазу немесе жаңа жазбаларды кайта енгізу сонымен қатар жазбаларды өшіру, косу, редактрлеу, оларды көру сияқты негізгі іс-әрекеттер карастырылады. Сондай-ақ батырмалық форма жасау қарастырылған, яғни басты форма кұрылып, соның ішінен деректер қорындағы барлығы қарастылырған мәліметтерді кесте түрінде көруге болады. Бағдарламада тілді таңдау мен талдау барысында осы Access-тің артықшылықтары мен ерекшеліктері толығымен сипаттталады.

Microsoft ACCESS қү_рал-саймандар көмегімен "Аружан" сауда орталығының сүтті өнімдерінің мэліметтер корын кұрдым. Мастер арқылы кесте қүруды, сүраныстармен жұмыс жасауды, пішіндерін қүруды үйреніп, меңгеріп алдым.

Пайдаланылған эдебиеттер тізімі

І.Брешенков A B Оперативная разработка баз данных средствами системм CLARION

2.Дейт К Дж Руководство по реляционной СУБД

З.Берлинер Э.М., Глазырина Т.Б., Глазырина Э.Б. Office 2000, М. Издательство «Бином», 2000г.

4.Аладьев В.З., Хунт Ю.Я., Шишаков М.Л. «Основы информатики» учебное пособие.М, Филин, 1998г.

5.Информатика. Учебник под ред. проф. Н.В. Макаровой, Финансы и статистика, 2001г.

6.Н.В. Макаров «Информатика». Практикум по технологии работы на компьютере., Финансы и статистика, 2001 г.

7.Балапанов Е.К., Бөрібаев Б., Даулетқулов А., «Информатикадан 30 сабақ» Алматы, 1999ж.

8.Каймин В.А., Питеркин В.М., Уртминцев А.Г. «Информатика». Учебное пособие, 1998г.

9.Ю. Бекаревич, Н. Пушкин «Microsoft Access 2000».

Ю.симонович С.В. «Информатика» базовый курс

П.Симонович С, Евсеев Г., Алексеев А. «Специальная информатика» Инфорком-Пресс, 1999г.

12.Борланд Р. «Эффективная работа с Microsoft 7.0» Санкт-Петербург, изд. «Питер Пресс», 1996г