22.Құрама арқалықтың жалпы орнықтылығы.

Арқалық қабырғаларының жергiлiктi орнықтылығы. Сөренің немесе қабырғаның қалыпты және жанама кернеулердің әсерінен белгілі бір жерлерінің дөңестеніп майысуын жергiлiктi орнықтылығын жоғалтуы деп атайды.

Әдетте сығылған белдеудің жергiлiктi орнықтылығы құрама арқалық қимасын таңдауда қамтамасыз етіледі.Ол үшін

шарты орындалуы тиіс.

Арқалық қабырғасы қалыпты және жанама кернеулер әсер ететін пластинка болып табылады.

Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын қамтамасыз оның екі жағына қаттылық қабырғаларын қою арқылы iске асырылады. Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын оның қалыңдығын үлкейту арқылы қамтамасыз ету тиімсіз,өйткені ол материал шығынына әкеледі.

Құрама арқалық қабырғасының шартты иiлгiштiгi қозғалғыш күштер әсер етпесе

(10.1)

формуласымен тексеріледі. Егер бұл шарт орындалмаса,онда қаттылық қабырғалары қойылады. Егер арқалық белдеуіне қозғалғыш күш әсер етсе, онда қабырғаның шартты иілгіштігі болған жағдайда.қаттылық қабырғаларымен беріктендіріледі.

Қаттылық қабырғалары өлшемдерінің төмендегідей болуы ұсынылады:

, .

Белдеу орнықтылығы

(10.2)

формуласымен анықталады.

23.Құрама арқалық беріктігін және майысуын тексеру

23 – cұрақ Беленяда 148-149 беттер

24.Құрама арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығы

Сөренің немесе қабырғаның қалыпты және жанама кернеулердің әсерінен белгілі бір жерлерінің дөңестеніп майысуын жергiлiктi орнықтылығын жоғалтуы деп атайды.

Кез келген элементтің дөңестеніп майысуы оның толықтай немесе жартылай істен шығуына әкеледі,арқалықтың жұмысшы қимасы кішірейеді,симметриясыз болып,иілу орталығы ығысады.Мұның бәрі арқалықтың ерте істен шығуына әкеледі.

Сығылған белдеу арқалық қабырғасына бекітіледі және оған белдеу ұзындығы бойынша біркелкі таралған қалыпты кернеулер әсер етеді.Мұндай пластинканың орнықтылығын жоғалтуы шеттерінің толқын сияқты дөңестенуімен сипатталады.

Әдетте сығылған белдеудің жергiлiктi орнықтылығы құрама арқалық қимасын таңдауда қамтамасыз етіледі.Ол үшін

шарты орындалуы тиіс.

Арқалық қабырғасы қалыпты және жанама кернеулер әсер ететін пластинка болып табылады.

Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын қамтамасыз оның екі жағына қаттылық қабырғаларын қою арқылы iске асырылады. Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын оның қалыңдығын үлкейту арқылы қамтамасыз ету тиімсіз,өйткені ол материал шығынына әкеледі.Орналасу реті бойынша көлденең (тік) және бойлық қаттылық қабырғалары болып бөлінеді.

Тiк қаттылық қабырғалары дәнекерлеу арқылы қабырға мен белдеуге бекiтiлiп, арқалық қабырғасын бөлек бөлiктерге бөледi. Биiк арқалықтардың ұзындығы ортасында әсер ететін өте үлкен қалыпты кернеулерге қарсы бойлық қаттылық қабырғалары қойылады.

Әдетте, олар қабырғаның екі жағына жолақ элементтерден қойылады. Кейбір жағдайларда бір жақтық қаттылық қабырғалары қойылады.

Көлденең қаттылық қабырғаларын тіректерге және қадалған күш әсер ететін жерлерге орналастырады.

Құрама арқалық қабырғасының шартты иiлгiштiгi қозғалғыш күштер әсер етпесе

(10.1)

формуласымен тексеріледі. Егер бұл шарт орындалмаса,онда қаттылық қабырғалары қойылады. Егер арқалық белдеуіне қозғалғыш күш әсер етсе, онда қабырғаның шартты иілгіштігі болған жағдайда.қаттылық қабырғаларымен беріктендіріледі

Жалпы жағдайда,егер қабырғаның шартты иілгіштігі: а) 3,5; жергілікті кернеу әсер етпеген және қабырға белдеуге екі жақты жікпен бекітілген болса, б) 3,2; жергілікті кернеу әсер етпеген және қабырға белдеуге бір жақты жікпен бекітілген болса, в) 2,5; жергілікті кернеу әсер ететін және қабырға белдеуге екі жақты жікпен бекітілген болса.

Қабырғалардың шартты иiлгiштiгi болғанда, олар бір-бірінен , ал болғанда, қашықтықта орналасады.

Қаттылық қабырғалары өлшемдерінің төмендегідей болуы ұсынылады:

, .

Дәнекерлеу жігін өткізу мақсатымен қаттылық қабырғаларының шеттері биіктігі 6 см, ені 4 см етіліп, үшбұрыштап кесіледі.

Белдеу орнықтылығы

(10.2)

формуласымен анықталады.

А рқалық қабырғасы тірекке жақын жерлерде тек қана жанама кернеулер әсеріне ұшырайды,соның әсерінен ол қиғаштанып қисаяды,соның нәтижесінле қабырғаның қысқа диагональ сызығы жағынан сығылады да,ал ұзын диагональ жағынан созыла түседі.Сығылган диагональ бойынша қабырға арқалық өсіне 45 градусқа жақын бұрышпен толқындар түзе отырып,дөңестеніп ісінеді.Орнықтылықты жоғалтуды тудыратын кернеулер шектік құлдырау кернеулері деп аталады.(65-сурет).

Арқалық ортасына қарай жанама кернеулер әсері болымсыз,керісінше қабырға қалыпты кернеулер өсеріне тап болады,ол оның орнықтылығын жоғалтады.Бұл жағдайда арқалық өсіне перпендикуляр бағыттағы толқындар пайда болады.

Симметриялы қималы,көлденең қаттылық қырларымен күшейтілген арқалықтарда жергілікті кернеулер әсері болмаған жағдайда ()

25. Құрама арқалық белдеуінің орнықтылығы С өренің немесе қабырғаның қалыпты және жанама кернеулердің әсерінен белгілі бір жерлерінің дөңестеніп майысуын жергiлiктi орнықтылығын жоғалтуы деп атайды.

Кез келген элементтің дөңестеніп майысуы оның толықтай немесе жартылай істен шығуына әкеледі,арқалықтың жұмысшы қимасы кішірейеді,симметриясыз болып,иілу орталығы ығысады.Мұның бәрі арқалықтың ерте істен шығуына әкеледі.

Сығылған белдеу арқалық қабырғасына бекітіледі және оған белдеу ұзындығы бойынша біркелкі таралған қалыпты кернеулер әсер етеді.Мұндай пластинканың орнықтылығын жоғалтуы шеттерінің толқын сияқты дөңестенуімен сипатталады.

Әдетте сығылған белдеудің жергiлiктi орнықтылығы құрама арқалық қимасын таңдауда қамтамасыз етіледі.Ол үшін

шарты орындалуы тиіс.

Арқалық қабырғасы қалыпты және жанама кернеулер әсер ететін пластинка болып табылады.

Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын қамтамасыз оның екі жағына қаттылық қабырғаларын қою арқылы iске асырылады. Арқалық қабырғасының жергiлiктi орнықтылығын оның қалыңдығын үлкейту арқылы қамтамасыз ету тиімсіз,өйткені ол материал шығынына әкеледі.Орналасу реті бойынша көлденең (тік) және бойлық қаттылық қабырғалары болып бөлінеді.

Тiк қаттылық қабырғалары дәнекерлеу арқылы қабырға мен белдеуге бекiтiлiп, арқалық қабырғасын бөлек бөлiктерге бөледi. Биiк арқалықтардың ұзындығы ортасында әсер ететін өте үлкен қалыпты кернеулерге қарсы бойлық қаттылық қабырғалары қойылады.

Әдетте, олар қабырғаның екі жағына жолақ элементтерден қойылады. Кейбір жағдайларда бір жақтық қаттылық қабырғалары қойылады.

Көлденең қаттылық қабырғаларын тіректерге және қадалған күш әсер ететін жерлерге орналастырады.

Құрама арқалық қабырғасының шартты иiлгiштiгi қозғалғыш күштер әсер етпесе

(10.1)

формуласымен тексеріледі. Егер бұл шарт орындалмаса,онда қаттылық қабырғалары қойылады. Егер арқалық белдеуіне қозғалғыш күш әсер етсе, онда қабырғаның шартты иілгіштігі болған жағдайда.қаттылық қабырғаларымен беріктендіріледі.

Жалпы жағдайда,егер қабырғаның шартты иілгіштігі: а) 3,5; жергілікті кернеу әсер етпеген және қабырға белдеуге екі жақты жікпен бекітілген болса, б) 3,2; жергілікті кернеу әсер етпеген және қабырға белдеуге бір жақты жікпен бекітілген болса, в) 2,5; жергілікті кернеу әсер ететін және қабырға белдеуге екі жақты жікпен бекітілген болса.

Қабырғалардың шартты иiлгiштiгi болғанда, олар бір-бірінен , ал болғанда, қашықтықта орналасады.

Қаттылық қабырғалары өлшемдерінің төмендегідей болуы ұсынылады:

, .

Дәнекерлеу жігін өткізу мақсатымен қаттылық қабырғаларының шеттері биіктігі 6 см, ені 4 см етіліп, үшбұрыштап кесіледі.

Белдеу орнықтылығы

(10.2)

формуласымен анықталады.

А рқалық қабырғасы тірекке жақын жерлерде тек қана жанама кернеулер әсеріне ұшырайды,соның әсерінен ол қиғаштанып қисаяды,соның нәтижесінле қабырғаның қысқа диагональ сызығы жағынан сығылады да,ал ұзын диагональ жағынан созыла түседі.Сығылган диагональ бойынша қабырға арқалық өсіне 45 градусқа жақын бұрышпен толқындар түзе отырып,дөңестеніп ісінеді.Орнықтылықты жоғалтуды тудыратын кернеулер шектік құлдырау кернеулері деп аталады.(65-сурет).

Арқалық ортасына қарай жанама кернеулер әсері болымсыз,керісінше қабырға қалыпты кернеулер өсеріне тап болады,ол оның орнықтылығын жоғалтады.Бұл жағдайда арқалық өсіне перпендикуляр бағыттағы толқындар пайда болады.