Мый қанайналымы бұзылыстарының түрлері

Мый қанайналымының бұзылыстары жіті және сүлде түрлерде кездеседі. Оның жіті бұзылыстары науқаста бұрыннан бар тамыр ауруларының (атеросклероз, артериалық гипертензия, құздама және т.б.) көріністерімен қабаттасатын жүйке жүйесі өзгерістерінің әйгіленімдерімен байқалады. Дерт әдетте күтпеген жерден аяқ астынан басталады және тұтас мыйдың және оның белгілі бөлігінің ауқымды өзгерістерімен сипатталады. Жіті түрі мый қанайналымының өткінші бұзылыстарымен және инсульт дамуымен көрінеді.

Мый қанайналымының өткінші бұзылыстары - деп ошақтық немесе тұтас мыйлық әйгіленімдермен, 24 сағатқа дейін ғана, көрінетін және тез арада пайда болатын мый қанайналымының жеткіліксіздігін айтады. Оны «өткінші ишемиялық шабуыл» - деп те атайды. Өйткені: оның даму негізінде белгілі бір мый тамыры қауазында (бассейінінде) уақытша ишемия дамуы маңызды орын алады.

Мыйда қанайналымның жіті бұзылыстарынан пайда болатын мый тінінің бүліністерін инсульт дейді. Мый қанайналымының өткінші бұзылыстарына қарағанда инсульт кезінде мый қызметтерінің әртүрлі дәрежедегі бұзылыстары тұрақты түрде болады. Ол өз алдына қан құйылулық (геморагиялық) және ишемиялық инсульт (мый инфаркты) болып ажыратылады. Инсульттің пайда болу жиілігі адамның жасы ұлғаюына қарай жиілейді. Соңғы қырық жылда ДДҰ-ның көрсетуі бойынша ишемиялық инсульт геморагиялық инсультке қарағанда басымырақ кездеседі.

Инсульт дамуына әкелетін қауіп-қатерлі факторларға:

● тұқым қуалаушылыққа бейімділік;

● темекі шегу немесе маскүнемдік;

● қантты диабет;

● артериалық гипертензия немесе стенокардия;

● миокард инфартымен немесе мый қанайналымының өткінші бұзылыстарымен сырқаттанып тұру;

● жүрек аритмиясы немесе қан ұйығыштығына бейімділік – жатады.

Оңжақ және солжақ мый жартылары инсультінің ерекшеліктері Мыйдың солжақ жартысының бүлінуі

Солжақ мый жартысы бүлінгенде оңжақ аяқ-қолдың салдануы, сөйлеудің және үрейлі-тұнжырау күйінде эмоцияның бұзылыстары, сөйлеуге деген өзіне-өзінің сенімсіздігі байқалады. Қимыл-қозғалыс баяулап, әсіресе жаңадан пайда болған әрекеттер белгілі сақтықпен орындалады. Науқаста эмоциялық ашықтық, іскерлік солғындықпен, селқостықпен, енжарлықпен ауысады, кейде күрделі эмоциялық қобалжулар жоғалады.

Бірақ бұндай науқас, оңжақ мый жартысының бүліністерінде байқалатын немқұрайдылыққа қарағанда, өзінің жағдайын ұғынып, бұзылыстарды қалпына келтіруге талпыныстар жасайды, емшаралар қолдануға ынтасымен жұмылып кіріседі. Осыған байланысты оңжақты гемиплегиясы бар науқастарға жиі қолдау көрсетіп, олардың іс-әрекеттерін жиі қайталап құптаған жөн. Егер науқас сөзді жақсы түсінбесе, онда күлімсіреп, бас изеудің өзі маңызды. Қарапайым «жақсы», «дұрыс», «ия, солай» деген сөздердің өзі бұл науқастың көңілін көтеруге ықпал етеді. Бірақ бұл қолдаулар орынсыз көрсетілмеу керек. Дегенмен, бұндай науқастарға көңіл көтеретін сөздер мен ымдар орынды жерлерінде жиірек айтылғаны дұрыс.

Оңжақ мый жартысының бүлінуі

Оңжақ мый жартысының бүлінуінде науқаста солжақты салдану немесе гемипарез, кеңістікті түйсінудің (заттың көлемін, пішінін, кеңістікте қозғалу жылдамдығын, бөлшектердің тұтастықпен арақатынасын ажырату қабілетінің) және өз денесін сезінудің бұзылыстары байқалады. Науқас тым кеңпейілді болады, өзінің қимылдық әрекеттері бұзылыстарын сезінбейді немесе дұрыс бағаламайды, денесінің ауытқуларына және оларды оңалтуға немқұрайдылықпен қарайды. Сондықтан оңжақ мый жартысының бүліністері кездеріндегі қимылдық әрекеттер мен қалыптасқан дағды бұзылыстарының қалпына келуі, солжақ мый жартысының бүлінісіне қарағанда, баяуырақ болады.

Кеңістікті түйсінудің бұзылуынан бұндай науқастар қоларбасымен тіпті бар пейілімен тырысқанның өзінде үлкен есіктен, бір жағына соғылмай, өте алмайды. Олар алдында тұрған затқа дейінгі қашықтықты әрең ажыратады, газеттің бетінде оқып отырған жерін таба алмаудан оқуға қабілеті бұзылады. Үстіне киетін киімін дұрыс кие алмайды.

Өз денесін түйсінудің ауытқуынан кейде денесін немесе жеке дене мүшелері мен аяқ-қолын сезінбеу байқалады. Солжақ қолын сезбеуден оны таба алмай басқа жерлерден іздейді. Осындай жағдай 1-2 аптадан 2 айға дейін созылады. Кейбір науқастарда денесінің солжақ жартысы (әсіресе солжақ қол) бөтен адамдікіндей сезіледі. Салданған бір қолдың орнына, көлемі мен пішіні өзгерген, көптеген басқа қолдар мен аяқтар сияқты сезім пайда болады.

Өз ауруын түйсінбейтін барлық науқастарда психикалық селқостық жиі байқалады. Олардың көпшілігінің көңіл-күйі қатты тұнжырайды. Бұндай науқастар солжағында орналасқан затты нашар көреді және оңжағындағы адаммен ғана сөйлеседі. Сурет салғанда қағаздың оңжағына ғана салады.

Солжақ аяқ-қолы салданған науқастар өзінің шамасын бағаламай одан артып кететін әрекеттерге барады. Бөлмеде сақтықты сақтамай жүріп-тұруға, автокөлікті жүргізуге ұмтылыс жасайды.