2.3 Жер учаскелерін бағалау

Жер учаскесінің құнын бағалағанда түзету коэффициенттері қолданылады. Түзету коэффициенті жер учаскесінің сапасы, жер учакесінің орналасуы, сумен қамтамасыз ету, қызмет көрсету орталығынан арақашықтық коэффициенттері есептеледі.

а) Жер учаскесінің сапасы.

Жер учаскелерінің сапалық жағдайлары, алаптардың түрлері мен топырақ түрлеріне байланысты жер кадастрлық карта, топырақ, геоботаника, топырақ–мелиоративтік және тағы басқа материалдар негізінде жасалады.

Егістік жерлердің құнын олардың мелиоративтік жағдайы мен жер учаскесінің еңістігіне қарай анықтау үшін келесі түзету коэффициенттері қолданылады.

Кесте 5

Мелиоративтік мағына бағыты

Көрсеткіштер	Түзету коэффициенті
Жердің мелиорациялық жағдайы: Жақсы-тұздалмаған, эрозияға ұшырамаған жер асты сулары: Тұзданбаған және деңгейі - 3м Жоғары минералды – 6м	1,2 -1,4
Қанағаттанарлық - әлсіз тұзданаған, аздап тастақты, аздап эрозияға ұшыраған, аздап шыңдалған. Әлсіз минаралданған жер асты суларының тереңдігі 3- 6 м.	0,9 – 1,7
Қанағаттандырылмайтын – орташа және қатты тұздалған, орта және қатты шыңдалған, тастақты, орта және қатты эрозияға ұшыраған жерлер. Минаралдылығы 1г/л. Жер асты сулары – 3м тереңде. Жер бетінің еңістігі, градуста 2 дейін 2,1 – 5 5,1 – 10 11 – 15 15 жоғары	1,1 0,96 0,8 0,86 0,6

Табиғи жер алаптарының (жайылым, шабындық) құнын, олардың жер жағдайы мен жер учаскелерінің еңістік жағдайына байланысты құнын анықтау үшін келесі түзету коэффициенттері қолданылады.

Кесте 6

Жайылым үшін жердің жағдайы

Көрсеткіштер	Түзету коэффициенттері
Жердің мелиорациялық жағдайы: Жақсы – ластанбаған, бұталар баспаған, тұзданбаған, өсімдік жамылғысының айрықша белгілері айқын білінеді.	1,3 – 1,4
Қанағаттанарлық – ластанған, бұталар басқан, орманданған, тастақтанған, аймақтық өсімдік жамылғысы құрылымы бұзылған, қатты бұзылған жайылымдар мен тақырлар. Ауданының 40% дейін.	0,8 – 1,2
Қанағаттандырылмайтын – қоқыстанған, бұта басқан, тұздалған, тастақты, өсімдік жамылғысы құрылымы бұзылған, қатты бұзылған жайылым мен шым тақырлар. Ауданның 40% жоғары Жер бетінің еңістігі, градуста 12 дейін 13-20 20 жоғары	1,1 0,9 0,7

Кесте 7

Шабындық үшін жердің жағдайы

Көрсеткіштер	Түзету коэффициенттері
Жердің мелиорациялық жағдайы: Жақсы – ластанбаған, бұталар баспаған, тұздалмаған, тастақтанбаған, өсімдік жамылғысы жақсы жер телімі	1,2 – 1,4
Қанағаттанарлық – ластанған, бұталар басқан, тастақты, шөп жамылғысының құрылымы бұзылған. Ауданның 40% төмен	0,9 – 1,1
Қанағаттандырылмайтын – қоқыстанған, орманданған, бұталар

Жамбыл облысы Жамбыл ауданы жерінен «Данғыл» шаруа қожалығына берілген жер учаскелерінің экспликациясы

Р/н	Жалпы көлемі, га	Егістігі, га	Оның ішінде
			Суармалысы, га	Тәлімдісі, га	Шабындық, Га	Жайылым, га
1	89985	1835	4185	1339	3640	69990

Кесте 12

Жер учаскесінің бағалау құнын есептеу

Алқаптардың түрлері	Аудандары, (га)	Жердің төлем ақысы мың.тенге	Түзету коэффициенті	Бағалау құны, (мың тенге)
Суармалы егістік	4185	74,5	1,5	72190,5
Тәлімді егістік	1339	15,6	1,2	25066,08
Шабындық	3640	10,6	1,2	6449,04
Жайылым	69990	5,6	1,1	62037,36
Барлығы	89985			165742,98

№1 учаскесі 646га суармалы егістік (орташа құмайтты орташа қиыршықты 10% аздап шайылған солтүстіктік кәдімгі сұртопырақтар). Мелиоративтік мағына бағытынан түзету коэффициентін - 1,2 деп аламыз. Жер учаскесінің сапасы жағынан егістік жері құнарлығы жағынан жақсы -1,0 көлбеулігін аламыз. Жерді суландыру көрсеткішінің суланған түзету коэффициенті – 1,5. Жер учаскесінің бағасын олардың өнімді өткізу орнынан ара қашықтығына, қамтамасыз ету базасына дейінгі қашықтыққа және жол сапасына байланысты анықтау үшін келесі түзету коэффициенттері қолданылады. Шаруашылықтың орталығына дейінгі арақашықтық 2км * 0,7 = 1,4; аудандық орталыққа дейінгі арақашықтық – 15км * 1,4 = 21; 11,4+ 21 = 22,4/ 17 = 1,3; 2км + 15км = 17км; 646 * 1,5 * 74500 = 72190,5 тг;

646 – учаскесінің ауданы. 1,5 - суармалы егістік түзету коэффициенті;

74500 - Жердің төлем ақысы;

72190,5тг - Бағалау құны, (тенге).

№2 учаскесі 1339 га тәлімді егістік (орташа құмайтты 10-30% батпақты орташа сортаңды шалғынды батпақты). Мелиоративтік мағына бағытынан түзету коэффициентін – 1,2 деп аламыз. Жер учаскесінің сапасы жағынан егістік жері құнарлығы жағынан жақсы -1,0 көлбеулігін аламыз. Жерді суландыру көрсеткішінің суланған түзету коэффициенті – 1,2. Жер учаскесінің бағасын олардың өнімді өткізу орнынан ара қашықтығына, қамтамасыз ету базасына дейінгі қашықтыққа және жол сапасына байланысты анықтау үшін келесі түзету коэффициенттері қолданылады. Шаруашылықтың орталығына дейінгі арақашықтық 2км * 0,7 = 1,4; аудандық орталыққа дейінгі арақашықтық –

20км * 1,2 = 24; 11,4+ 24 = 35,4/ 24 = 1,5; 4км + 20км = 24км; 1339 * 1,2 * 15600 = 25066,08 тг;

Жер учаскесінің (жерпайдалану) бағалау құнының есебі

Алқаптардың түрлері	Аудандары, (га)	Жердің төлем ақысы мың.тенге	Түзету коэффициенті	Бағалау құны, (мың тенге)
Суармалы егістік	4185	74,5	1,5	72190,5
Тәлімді егістік	1339	15,6	1,2	25066,08
Шабындық	3640	10,6	1,2	6449,04
Жайылым	69990	5,6	1,1	62037,36
Барлығы	89985			165742,98