Экология және тұрақты даму

3-вариант

1. Аталған ғалымдардың қайсысы толеранттық заңын тұжырымдаған?

А) В.Сукачев

В) В.Шелфорд

С) Г.Гаузе

Д) Коммонер

Е) В.Вавилов

2. Бір организмдер жиынтығының екінші организмдер жиынтығын белгілі бір реттілікпен алмастыруы:

А) популяция

В) рекреация

С) литороль

Д) сукцессия

Е) меморация

3. Таусылмайтын табиғи ресурстар:

А) жер асты байлықтары

В) топырақ

С) жануарлар дүниесі

Д) өсімдіктер дүниесі

Е) космостық, климаттық, су

4. Қазақстан территориясында болған ең ірі әскери ядролық сынақ полигоны:

А) Капустин Яр

В) Тайсойған

С) Азғыр

Д) Семей

Е) Нарын

5. Температураның ауытқуына төзімді ағзалар:

А) эвритермділер

В) стенотермділер

С) оксибионттар

Д) стенобионттар

Е) пойкилотерділер

6. Ксерофиттерге тән тіршілік орта:

А) шалғын жерлер

В) тундра

С) батпақ

Д) ыстық шөлейттер

Е) тайга

7. Популяцияның особьтарының жас аралық күйін қалай атайды?

А) генерация (ұрпақтану)

В) физиологиялық тууы

С) экологиялық тууы

Д) популяцияның особьтарының орташа өмір ұзақтығы

Е) популяцияның жас аралық құрамы

8. Флора мен фаунаның бірігуінен құралады:

А) биогеоценоз

В) апвеллинг

С) детрит

Д) популяция

Е) биота

9. Қоректік тізбектерде әр звеноның орны не деп аталады?

А) тропикалық байланыс

В) тропикалық деңгей

С) гомеостаз

Д) бәсекелестік

Е) нейтрализм

10. Гомойотермді жануарлардың қабілеті:

А) ыстық ортада мекен етеді

В) ортаның ауа-райын анықтайды

С) дене температурасы тұрақты болады

Д) бояуларын өзгертеді

Е) жарқылдайды

11. Жануарлар арқылы өсімдіктердің споралары, тұқымдарының таралуы:

А) анемохория

В) зоохория

С) гидрохория

Д) форезия

Е) сукцессия

12. Ауылшаруашылықта пестицидтерді қолдануына экологтар қарсылық білдіреді, себебі ол химиялық зат:

А) агроценозда шаруашылыққа пайдалы және зиянды организмдерді өлтіреді

В) топырақтың құрамын зақымдайды

С) қымбат тұратындықтан

Д) агроценоз өнімділігін төмен түсіреді

Е) насекомдардың популяциясына әсер етпейді

13. Қоғамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын зерттейді:

А) аутэкология

В) нооэкология

С) синэкология

Д) эйдэкология

Е) демэкология

14. Адам әрекеті нәтижесіндегі ластану былай деп аталады:

А) физикалық

В) антропогендік

С) техникалық

Д) екіншілік

Е) табиғи

15. Әр түрге жататын даралардың өздерінің арасында немесе бір түрдің ішіндегі қорек, мекен ету ареалы үшін күрес қалай аталады?

А) нейтрализм

В) бәсекелестік

С) мутуализм

Д) жыртқыштық

Е) паразитизм

16. Қалпына келетін ресурстар

А) күннің қуаты

В) топырақтың құнарлылығы

С) отын-энергетика ресурстары

Д) рудалы пайдалы қазбалар

Е) минералды ресурстар

17. Қоршаған ортаның физикалық ластануы:

А) биогенді, микробиологиялық, гендік инженерия

В) жылулық, микробиологиялық

С) ауыр металдар, пестицидтер, пластмасса

Д) ауыр металдар, гендік инженерия

Е) жылулық, шу, радиоактивті, электромагнитті

18. Табиғатқа оның заңдылықтарына қайшы, бөгде заттардың енуі:

А) мутация

В) мониторинг

С) ластану

Д) интродукция

Е) экспертиза

19. Биосфераның тепе-теңдігінің сақталуы:

А) симбиоз

В) гомеостаз

С) мониторинг

Д) сукцессия

Е) толеранттылық

20. «Экология» термині қай ғалымның есімімен байланысты?

А) В.И.Вернадский

В) К.Мебиус

С) Э.Геккель

Д) Ю.Либих

Е) В.Н.Сукачев

21. Төзімділігі жоғары ағзалар:

А) атмобионт

В) стенобионт

С) гидробионт

Д) эдафобионт

Е) эврибионт

22. «Ноосфера» терминін алғаш рет қолданғандар:

А) М.Бодыко, Н.Вавилов

В) Б.Каммонер

С) В.Вернадский

Д) Н.Реймерс, Н.Вавилов

Е) Э.Леруа, П.Шарден

23. Алтынемел мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы құрылған жыл:

А) 1993

В) 1981

С) 1990

Д) 1978

Е) 1996

24. ТҚХҰ «Қызыл кітбындағы» «қара тізімге» кіргізілді:

А) қайта қалпына келтіріліп жатқан түрлер

В) азайып бара жатқан түрлер

С) жойылып бара жатқан түрлер

Д) қайта қалпына келмейтін, жойылып кеткен түрлер

Е) сирек кездесетін түрлер

25. Рим клубын құрудың негізін қалаған кім?

А) Аурелио Печчеи, 1968 ж.

В) Ю.Одум, 1898 ж.

С) Роберт Гессе, 1934 ж.

Д) Деннис Медоуз, 1957 ж.

Е) Чарльз Элтон, 1927 ж.

26. Ортаның климттық абиотикалық факторлары:

А) жарық, температура, ылғалдылық, қысым

В) су тұздылығы, теңіз бетінен биіктік, тұщылық

С) ауаның газдық құрамы, тұздылық, ауа қысымы

Д) температура, ауа жібергіштік, су құрамы

Е) ауа температурасы, ауа қысымы

27. Көлеңке сүйгіш өсімдіктер:

А) ксерофиттер

В) псаммофиттер

С) сциофиттер

Д) гелиофиттер

Е) галлофиттер

28. Түрлерді жаңа мекен ету ортасына көшіру:

А) интродукция

В) флуктуация

С) осцилляция

Д) миграция

Е) эмиграция

29. Түрлердің комбинациялық символдары: [-0] тең болғанда қандай түраралық қарым-қатынасын көрсетуге болады?

А) паразитизм

В) бәсекелестік

С) аменсализм

Д) жыртқыштарда

Е) комменсализм

30. Ақыл-ой сферасы:

А) гидросфера

В) атмосфера

С) биосфера

Д) тропосфера

Е) ноосфера

31. Атмосфераны ластаушы көздер бөлінеді:

А) ұйымдасқан және ұйымдаспаған

В) жасанды және табиғи

С) тұрмыстық және ауылшаруашылық

Д) газдық және қатты

Е) табиғаттық және антропогендік

32. Ауаның ¾ бөлігін құрайды:

А) көмірқышқыл газы

В) аргон

С) азот

Д) оттегі

Е) шаң

33. Баянауыл ұлттық паркі қай облыста орналасқан?

А) Солтүстік Қазақстан облысы

В) Павлодар

С) Қарағанды

Д) Алматы

Е) Ақмола

34. Мутуализм дегеніміз не?

А) бір немесе бірнеше түрге жататын организмдердің өзара қорек, тұрағы т.б. ресурстардың жетіспеушілік жағдайындағы қарым-қатынастардың көрінісі

В) әр түрге жататын организмдер бір-біріне қолайлы жағдай туғыза отырып, селбесіп тіршілік етуі

С) екі түрге жататын организмдердің кеңістікте бір-біріне еш бір зиянын тигізбей керісінше, селбесіп пайдалы тіршілік етуі

Д) жануарлардың орын ауыстыруы арқылы тұқымдарын кеңістікке тарату құбылысы

Е) бір түрдің өкілінің екінші бір түр өкілін қорек немесе тіршілік ортасы ретінде пайдалану арқылы тіршілік етуі

35. Өлекселердің органикалық қосылыстарымен қоректенеді:

А) продуценттер

В) редуценттер

С) өсімдіктер

Д) консументтер

Е) афтотрофтылар

36. «Өсімдік-қоян-түлкі» қоректік тізбегінің компоненттерін көрсет:

А) продуцент- 1-ші ретті консумент- 2-ші ретті консумент

В) продуцент- гетеротроф- редуцент

С) афтотроф- гетеротроф- редуцент

Д) редуцент- консумент- продуцент

Е) продуцент- концумент- редуцент

37. Толеранттылық нені білдіреді:

А) идиоадаптация

В) адаптация

С) акклиматизация

Д) ағзаның тұрақсыздығы

Е) ағзаның факторлардың әсеріне төзімділігін

38. Биосфера ол:

А) литосфера

В) жердің тіршілік қабаты

С) стратосфера

Д) атмосфера

Е) гидросфера

39. Ортаның фитогендік биотикалық факторы:

А) Вирустар мен бактериялар

В) жан-жануарлар

С) жасыл өсімдіктер

Д) қоршаған орта

Е) адамзат

40. Экожүйеде негізгі бірінші трофикалық деңгейді қалыптастыратын организмдер:

А) редуценттер

В) продуценттер

С) бірінші қатардғы консументтер

Д) екінші қатардағы консументтер

Е) үшінші қатардағы консументтер

41. Биоценоз _________________ қалыптасады

А) фитоценоздан

В) зооценоздан

С) фитоценоз + зооценоз + микробоценоз + микоценоздан

Д) фитоценоз + зооценоздан

Е) микробоценоздан

42. Иониттер көмегімен қалдық суды тазалау:

А) коагуляция

В) ион алмасу

С) тотығу

Д) нейтрализация

Е) тұну

43. Паразитизм бұл -:

А) бір түрдің екінші түрді қорек және мекен ортасы ретінде пайдалануы

В) бір территория көлемінде басқа биоценозбен ауысу процесі

С) қоршаған ортаны ластаудан қорғауға арналған жұмыстар жиынтығы

Д) экологиялық системада тепе-теңдікті сақтау

Е) қоршаған ортаның тазалығы

44. Антропогенез бұл -:

А) тазалағыш аппараттарды қолдана отырп қоршаған ортаны қорғау

В) адамның қызметі нәтижесінде табиғат компоненттерінің өзгеріске ұшырауы

С) биосфера мен атмосфераны ластаудан қорғау

Д) жалпы таралу аймғына сй біріккен тірі ағзалар жинағы

Е) экологиялық жүйеде тепе-теңдікті сақтау

45. Мінез-құлық құрылымы -:

А) этологиялық құрылым

В) эмиграция

С) түрлі жыныстар дараларының арақатынасы

Д) жыныс арқылы даралардың арақатынасы

Е) иммиграция

46. Жердің сулы қабаты

А) атмосфера

В) гидросфера

С) биосфера

Д) жердің газдық қабаты

Е) тірі организмдер мекендеген жердің беті

47. Даралар саны, жастық құрамы, туу, өлім

А) морфологиялық ерекшелік

В) популяцияға тән белгі

С) анатомиялық ерекшелік

Д) қоршаған ортадан бөлектену

Е) физиологиялық ерекшелік

48. Биолюминесценция бұл - :

А) жойылып бара жатқан өсімдіктер түрлері

В) қалпына келген түрлер

С) тірі ағзалардың денесінен жарық шығару құбылысы

Д) пйдаланатын табиғи заттар мен табиғи күштер

Е) өнеркәсіптік шикізат

49. Ластайтын заттар

А) вирустар

В) қарапайымдылар

С) жануарлар - паразиттер

Д) поллютанттар

Е) өсімдік – жыртқыштар

50. Гетеротрофтар бұл -:

А) өсімдікпен қоректену типі тән ағзалар

В) жануарлармен қоректену типі тән ағзалар

С) паразит өзінің иесін қоректендіреді

Д) басым түрлерді пайдалану

Е) аралас қоректену типі тән ағзалар

4-вариант

1. Жер бетінің тіршілік ету аймағын «биосфера» термині деп қарастырған ғалымды

атаңыз:

А) Ю.Одум

В) Э.Геккель

С) В.И.Вернадский

D) В.В.Докучаев

Е) Э.Зюсс

2. ҚР-ғы шөлденген жер ауданы қанша пайызды құрайды?

А) 30 пайыз

В) 60 пайыздан жоғары

С) 50 пайыз

D) 75 пайыз

Е) 35 пайыз

3. Тірі ағза сыртқы ортамен биоталық және абиоталық қарым-қатынасын Ч.Дарвин қалай атады?

А) мутация

В) мониторинг

С) тіршілік үшін күрес

D) аменсализм

Е) метаболизм

4. Бейорганикалық заттардан органикалық заттар синтездейтін ағзалар:

А) консументтер

В) биогеоценоздар

С) экотоп

D) экожүйе

Е) продуценттер

5. Экологиялық төзімді түрлер қалай аталады?

А) эврибионтты

В) эвритермді

С) стенофагты

D) стенобионтты

Е) стенотермді

6. Адамның қызметінің нәтижесінде туындаған фактор қалай аталады?

А) шектеуші

В) экологиялық

С) абиоталық

D) антропогендік

Е) биоталық

7. Атмосфералық ауаның химиялық құрамы:

А) 50% азот, 27,25% оттегі, 1,2% аргон

В) 24% азот, 52% оттегі, 2,6% аргон

С) 21% азот, 79% оттегі

D) 78,08% азот, 20,94% оттегі, 0,93% аргон

Е) 65% азот, 14% оттегі, 0,03% аргон

8. Саналы адамдық қызметтер дамуының басты факторы ретінде анықталатын табиғат пен қоғамның өзара қарым-қатынасының саласы:

А) экосфера

В) ноосфера

С) геосфера

D) биогеоценоз

Е) урбаносфера

9. Биосфераны ластаушы химиялық заттарға жатады:

А) азотты қалдықтар

В) күл

С) кір сулар

D) қоқыстар

Е) мутагендер

10. Өсімдік өсуіне әр түрлі факторлардың әсерін зерттеуде минимум заңын кім ашты?

А) Ю.Либих

В) В.Шельдфорд

С) В.Радкевич

D) Ю.Одум

Е) В.Вернадский

11. Белгілі бір географиялық территорияда тіршілік етуге бейімделген, генетикалық

шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтардың жиынтығы қалай аталады?

А) биоценоз

В) түр

С) демография

D) популяция

Е) бірлестік

12. Белгілі бір территорияны мекендейтін барлық тірі ағзалардың қауымдастығы.

А) Биоценоз

В) Биом

С) Экологиялық қуыс

Д) Ареал

Е) Популяция

13. Төмендегі аталған факторлардың қайсысы жасанды ластану көздеріне жатады?

А) Вулкандар

В) автомобильдердің газдары, смог

С) радиация

Д) шаңды дауылдар

Е) жер сілкіну

14. Барсакелмес қорығы қайда орналасқан?

А) Павлодар облысында

В) Атырау облысы

С) Шымкент облысы

Д) Арал теңізі

Е) Таулы Алтайда

15. Жеке организмдер (особь) арасындағы қарым-қатынастарды оның табиғи ортасымен байланыстыра отырып зерттейтін экологияның саласы.

А) нооэкология

В) аутэкология

С) синэкология

Д) дэмэкология

Е) эйдэкология

16. Адам денсаулығына зиянды әсер ететін факторлар арасында 1-орында тұр:

А) әртүрлі ластаушы заттар

В) қоршаған орта

С) тұқым қуалайтын аурулар

Д) өмір сүру салты

Е) психологиялық және әлеуметтік жағдай

17. Тірі ағзаның өзара және қоршаған ортамен тығыз байланысты бір территорияда өмір сүруін......деп атайды.

А) биоценоз

В) популяция

С) экосфера

Д) биосфера

Е) экологиялық жүйе

18. Ноосфера ілімін қалаған

А) Э.Геккель

В) В.Зюсс

С) В.Формозов

D) В.И.Вернадский

Е) Ч.Дарвин

19. Популяцияның тығыздығын анықтау үшін шағын ауданды кеңістіктегі ағзаларды санау жұмыстары қандай әдіске қолданылады?

А) алуан түрлілікті толық есепке алу әдісі

В) нұсқалық аудан әдісі

С) кәсіптік жануарларды есепке алу әдісі

Д) бақылау әдісі

Е) белгілеу және қайта аулау әдісі

20. Планета тұрғындарының санының көбеюі неге байланысты?

А) туылған мен өлгендер санының шектен тыс көбеюі

В) туылғандардың төмендеуі және өлгендердің азаюы

С) туылғандар мен өлгендер санының азаюы

Д) туылғандар мен өлгендердің төмендеуі

Е) бірқалыпты туылу, өлудің азаюы және өмір сүрудің жалғасуы

21. Қоршаған ортаның қатаң белгілі бір жағдайларын қажет ететін ағзаларды қалай

атайды?

А) суккуленттер

В) галофиттер

С) стенобионттар

Д) эврибионттар

Е) гелиофиттер

22. Қасқырлар жыл сайын бұғылардың 25 %-ға жуығын өлтіреді. Бұл құбылыс өзара әсердің қандай формасына жатады?

А) жыртқыштық

В) мутализм

С) бәсекелестік

D) паразитизм

Е) нейтрализм

23. Табиғи экожүйенің мысалы ретінде нені алуға болады?

А) егіс даласы

В) теплица

С) ормандар

D) дуброва

Е) оранжерия

24. «Экологиялық жүйе» терминін енгізген кім?

А) Геккель

В) Вернадский

С) Дарвин

D) Тенсли

Е) Зюсс

25. Қазақстанның басты су артериясы:

А) Сырдария

В) Жайық

С) Еділ

D) Есіл

Е) Ертіс

26. Орнықты даму дегеніміз – бұл:

А) Келешек ұрпақтың қажеттіліктерін шектеместен, бүгінгі ұрпақтың қажеттіліктерін

қанағаттандыру

В) Демографиялық, әлеуметтік дамудың жоғары көрсеткіші

С) Экономикалық өркендеудің жоғары сатысы

D) Келешек ұрпақтың қажеттіліктерін шектеп, бүгінгі ұрпақтың қажеттіліктерін

қанағаттандыру

Е) Бүгінгі ұрпақтың қажеттіліктерін қанағаттандыру

27. Әр түрге жататын даралардың өздерінің арасында немесе бір түрдің ішіндегі қорек, мекен ету ареалы үшін күрес қалай аталады?

А) паратизм

В) нейтрализм

С) жыртқыштық

D) бәсекелестік

Е) мутуализм

28. 1935 ж. Алғаш рет «Экожүйе» түсінігін ұсынды:

А) С.Форбс

В) Д.Н.Докучаев

С) А.Тенсли

D) К.Мебиус

Е) Э.Геккель

29. Адамдардың биосфераға оң әсері:

А) жерді рекультивациялау, тұщы судың азаюы

В) ормандарды кесу, тұщы судың азаюы, жердің кебуі мен тұздануы т.б.

С) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, жерді рекультивациялау, жер асты суы қорын

қалпына келтіру шаралары

D) жердің кебуі мен тұздануы, жер асты суы қорын қалпына келтіру

Е) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, ормандарды кесу

30. Демографиялық көрсеткішке қайсысы жатады?

А) өсу жылдамдығы

В) өмір сүру жасы

С) халықтың тығыздығы

D) жалпы саны

Е) өлім қарқындылығы

31. Экологиялық ғылымның зерттеу нысаны:

А) организмдердің бір-бірімен және қоршаған ортамен қарым-қатынасы

В) биогеоценоздағы өзгерістер

С) табиғи ресурстарды пайдалану

D) адамның қоршаған ортамен байланысы

Е) биологиялық және геологиялық

32. Популяцияға тән қасиеттер:

А) өсу, даму, көбею, бейімделу, тіршілігін сақтау

В) тұрақты дене температураның болуы

С) азық мөлшерінің жеткілікті болуы

D) ылғал, жарық, қорек жасап шығару

Е) жыртқыштық, бәсекелестік, паратизм

33. Адамзат тіршілігіне қажетті табиғи қорлар:

А) шикізаттық

В) азық-түлік

С) орман

D) энергетикалық

Е) экологиялық

34. Екі жеңілдеу ядро қосылып, басқа элементтің бір ауыр ядросын түзуі:

А) ядролық синтез

В) химиялық синтез

С) органикалық синтез

Д) бейорганикалық синтез

Е) математикалық синтез

35. Тұрақты даму дегеніміз:

А) мемлекеттің қоршаған ортаға зиян келтірусіз әлеуметтік-экономикалық дамуы

В) Адам-биосфера-қоғам арқасындағы гормониялық байланыстарды реттеу

С) Ағзалардың бір-бірімен қарым-қатынастары мен айналаны қоршаған табиғи ортасы

Д) биосфераның бүлінбеген эталонды бөліктерін сақтау

Е) тіршілік иелерінің табиғатқа және биосфераға қатысты нақты заңдылықтарын зерттеу

36. Экологияның негізгі мақсаты:

А) тіршілік иелерінің табиғатқа және биосфераға қатысты нақты заңдылықтарын зерттеу

В) биосферадағы тепе-теңдікті сақтау, оның бұзылу себептерін болжау және алдын алу

С) Адам-биосфера-қоғам арқасындағы гормониялық байланыстарды реттеу

Д) биосфераның бүлінбеген эталонды бөліктерін сақтау

Е) мемлекеттің қоршаған ортаға зиян келтірусіз әлеуметтік-экономикалық дамуы

37. Мемлекет тарапынан ерекше қорғалатын территория, оның негізгі мақсаты келешек әулет үшін табиғи кешендерді (ландшафттарды) эталон ретінде сақтау

А) саябақ

В) қорық

С) кент

Д) таулы аймақ

Е) қызыл кітап

38. Биотикалық қарым-қатынасты ата:

А) эдафикалық факторлар

В) жарық, температура

С) қысым

Д) климаттық, гидрологиялық

Е) түрішілік, түраралық

39. Құрғақшылығы шамалы, қысқа мерзімді және орташа ылғалды жерлерде өсетін өсімдіктердің экологиялық тобы қалай аталады?

А) склерофиттер

В) мезофиттер

С) ксерофиттер

Д) гидрофиттер

Е) суккуленттер

40. Судың түбінде тіршілік ететін ағзалар:

А) планктон

В) пелагос

С) нейстон

Д) бентос

Е) нектон

41. Биоценоз бен биотоптың қосындысы:

А) биома

В) популяция

С) биогеоценоз

Д) ноосфера

Е) биосфера

42. Ауаның кең ауқымды трансшекаралық ластануы туралы конвенцияға қай жылы қол қойылды?

А) 1950 ж.

В) 1979 ж.

С) 1960 ж.

Д) 1940 ж.

Е) 1990 ж.

43. Экожүйеде негізгі бірінші трофикалық деңгейді қалыптастыратын организмдер:

А) екінші қатардағы концументтер

В) үшінші қатардағы концументтер

С) бірінші қатардағы концументтер

Д) продуценттер

Е) редуценттер

44. Популяцияның спецификалық ерекшелігі:

А) аналық организмнің болуы

В) әрекет мүшелерінің болуы.

С) саны.

Д) сезім мүшелерінің болуы

Е) жас өспірімдердің болуы

45. Жайылым қоректік тізбектері неден басталады?

А) өсімдіктен

В) саңырауқұлақтардан

С) жануарлардан

Д) бактериялардан

Е) детритофагтардан

46. Пайдалы қазбалардың қазіргі технологиялық мүмкіндіктерге байланысты тиімді пайдалануға болатын бөлігі

А) экономикалық қоры

В) табиғи қоры

С) баланстық қоры

Д) баланстан тыс қоры

Е) экологиялық қоры

47. Ландшафттың антропогендік өзгерілуі:

А) ландшафттың антропогендік әсеріне тұрақтылығы

В) табиғи әсердің ландшафтқа тигізетін зияндылығы:

С) антропогендік және табиғи әсердің арқасында ландшафттың өзгерілуі

Д) антропогендік объект, ландшафтқа және оның компоненттеріне тигізетін әсері

Е) адам әрекетінің әсерінен ландшафтың өзгеруі

48. Қоршаған ортаның күйін және экожүйелер мен биосферада өтетін процестерді ұзақ уақыт бақылау жүйесі қалай аталады:

А) экологиялық аудит

В) менеджмент

С) модификация

Д) мониторинг

Е) моделдендіру

49. Су ластануының табиғи көзі:

А) топырақтан шайылып шығатын органикалық заттар

В) адамның іс әрекеті

С) көліктердің газы

Д) қоқыс

Е) электростанциялар іс әрекеті

50. Аты әлемге әйгілі «Әнші құм» қай қорықта?

А) Алакөл

В) Қорғалжын

С) Наурызым

Д) Марқакөл

Е) Алматы

5-вариант

1. Жануарлар бірлестігін қалай атайды?

А) биоценоз

В) биосфера

С) биогеоценоз

D) фитоценоз

Е) зооценоз

2. 1903ж. В.Иогансеннің енгізген термині:

А) Биоценоз

В) Экожүйе

С) Консумент

D) Популяция

Е) Автотроф

3. Қорықтың ұйымдастырылуын қандай экологиялық факторға жатқызуға болады?

А) биоталық

В) абиоталық және антропогендік

С) антропогендік

D) абиоталық

Е) биотолық және антропогендік

4. Ағзаның қоршаған орта жағдайларына төзе алу қабілетін қалай атайды?

А) мамандану

В) тұрақтылық

С) валенттілік

D) толеранттық

Е) сезімталдық

5. В.И.Вернадскийдің бөліп қарастырған бірінші функциясы қалай аталады?

А) тотығу-тотықсыздану

В) биохимиялық

С) адамдардың биогеохимиялық іс-әрекеті

D) концентрлік

Е) газды

6. Ғаламдық экологияның зерттеу нысаны

А) ағза қауымдастығы

В) әлеуметтік орта

С) биосфера

D) адам және оның популяциялары

Е) ағзалар түрі мен даралары

7. Азотфиксациялаушы бактериялар қай топқа жатады?

А) паразиттер

В) симбионттар

С) сапрофит және паразиттер

Д) сапрофиттер

Е) сапрофит және симбионттар

8. Экологиялық сукцессияның соңғы тепе-теңдік күйі қалай аталады?

А) екінші ретті сукцессия

В) экологиялық тепе-теңдік

С) үшінші ретті сукцессия

Д) бірінші ретті сукцессия

Е) климакс

9. Бір түрге жататын, белгілі бір ареалда мекен ететін және еркін шағылыса алатын

даралардың жиынтығы

А) биоценоз

В) популяция

С) дара

Д) түр

Е) бірлестік

10. Каспий зонасындағы экологиялық баланстың бұзылуы себебі.

А) Мұнайды өңдеу және мұнаймен ластану

В) суаруға өзен суларын алу

С) қышқыл жаңбырлар, коррозия

Д) ақаба сулармен ластану

Е) атомдық энергетика

11. Шағын аймақтық климат қалай аталады?

А) Атмосфера

В) рельф

С) Микроклимат

Д) температура

Е) жел

12. Демэкология нені зерттейді?

А) класс

В) тип

С) популяция

Д) түр

Е) нәсіл

13. Құрғақ және ыстық климатқа үйренген құрғақ сүйгіш жануарлар:

А) гемофилдер

В) суккуленттер

С)мезофилдер

Д) гигрофилдер

Е) ксерофилдер

14. В.И.Вернадский биосферадағы бос энергияны тасушы деп нені атаған?

А) Микроорганизмдер

В) Тірі органикалық заттар

С) Жан-жануарлар

Д) Өсімдіктер

Е) Адамзат

15. Адамның өзінің тіршілігін қамтамасыз етуі үшін қолданылатын табиғат құбылыстары мен заттардың, табиғи денелердің жиынтығы:

А) Экологиялық жүйе

В) Табиғи ресурстар

Д) Қалдықтар

С) Экологиялық факторлар

Е) Экологиялық моноторинг

16. Қоршаған ортадағы қолданушы (тұтынушы) организмдер:

А) консументтер

В) фитоценоз

Д) экожүйе

С) экотоп

Е) биогеоценоздар

17. Иесі арқылы дайын органикалық заттармен қоректенетін ағзалардың арасындағы қарым-қатынас түрі

А) коменсалоизм

В) жыртқыштық

Д) анабиоз

С) арамтамақтық

Е) бәсекелестік

18. Ортаның микробиогендік, биотикалық факторларына мыналар жатады:

А) Жан-жануарлар

В) жасыл өсімдіктер

Д) микробтар мен вирустар

С) қоршаған орта

Е) адамзат

19. Биосферадағы зат пен энергияның биогеохимиялық циклдерінің тұрақтылығын анықтайтын басты фактор-бұл

А) Ауа

В) Минералды ресурстар

С) Биоалуандылық

Д) Су

Е) Топырақ

20. Экологиялық дағдарыстың негізгі үш аспектісі

А) Демографиялық, қоғамдық, әлеуметтік

В) Демографиялық, ресурстық, қоршаған ортаның ластануы

С) Экономикалық, әлеуметтік, экологиялық

Д) Өркениеттік, әлеуметтік, ресурстық

Е) Экономикалық,саси, әлеуметтік

21.Экологияның негізгі үш бағыттары:

А) Био-, гидро-, демэкология.

В) Гидро-, атмо-, литоэкология

С) Зоо-, фито-, антропоэкология

Д) аут-, син-, демэкология

Е) Физикалық, химиялық, биологиялық.

22. Тірі табиғаттың бағытталған және қайталанбайтын дамуы:

А) эволюция

В) аллелопатия

С) стагнация

Д) цивилизация

Е) дивергенция

23. Адамдардың биосфераға теріс әсері:

А) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, жерді рекультивациялау, жер асты суының қорын қалпына келтіру шаралары

В) жердің кебуі мен тұздануы, жер асты суының қорын қалпына келтіру

С) жерді рекультивациялау, тұщы судың азаюы

Д) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, ормандарды кесу

Е) ормандарды кесу, тұщы судың азаюы, жердің кебуі мен тұздануы т.б.

24. Топырақтың құнарлылығы қандай көрсеткіш мөлшерімен сипатталып анықталады.

А) Минаралды заттардың

В) Тірі организмдер

С) карбонаттар

Д) қарашірінді (гумус)

Е) су

25. Айсберг қандай ресурсқа жатады?

А) климаттық

В) космостық

С) қайталанатын

Д) сарқылатын

Е) сарқылмайтын.

26. Зат және энергия айналымы жүретін барлық организмдер бірге қызмет ететін, бір-бірімен және қоршаған ортамен әрекеттесетін орта келесідей аталады.

А) биогеоценоз

В) биоценоз

С) экологиялық жүйе

Д) эклогиялық қуыс

Е) ареал

27. Озон қабатының жұқаруына әсер ететін заттар:

А) су булары

В) механикалық майда бөлшектер

С) шаң-тозаң

Д) ғарыштан түскен заттар

Е) фреондар

28. Биосфераға антропогенді әсер етудің түріне жататындар:

А) топырақтың қайталама тұздануы

В) коммуналды тұрмыстық шаруашылық пен өнеркәсіптік кәсіпорындардан ақаба сулардың пайда болуы

С) қалдықтармен ластану, биологиялық ластану, шу электромагниттік ластану

Д) улы химикаттармен топырақтың ластануы, әлемдік Мұхиттың мұнай және мұнай өнімдерімен ластануы

Е) жылжымалы және стационарлы көздерден атмосфераға зиянды заттардың шығарылуы

29. Жыртқыштардың табиғаттағы ролі қандай?

А) консументтер санын көбейту

В) құрбандықтарының популяцияларының саны мен құрамын оптимальды деңгейде ұстап тұру

С) ауру жануарларды жою

Д) өзіне қорегін тауып жеуге қабілетсіз жануарларды теріп жеу

Е) құрбандықтарының популяцияларының санын кеміту

30. Аутэкология нені зерттейді?

А) ағзалардың қоршаған ортамен қарым-қатынасын

В) бірлестіктердің қоршаған ортамен қарым-қатынасын

С) бүтіндей алғандағы биосфераны

Д) популяциялардың қоршаған ортамен қарым-қатынасын:

Е) әр-түрлі ұйымдасу деңгейіндегі экожүйелерді

31. Атмосферада бастапқы ластануарлардан пайда болатын өнім:

А) Қосалқы қалдықтар

В) Бір мезгілде пайда болатын

С) Туындаушы ластанулар

Д) Бірмезетте пайда болатын

Е) Бір реттік өнім

32. Қай жылы «мониторинг» термині пайда болды?

А) 1984

В) 1994

С) 1965

Д) 1972

Е) 1991

33. Популяцияның саны деп:

А)популяциядағы особьтардың жасының ұзақтығы, өсімталдығы, көбею жылдамдығын айтамыз

В) даралар мен популяциялар арасындағыөзара әсерлер түрі

С) даралардың өзара бір-бірімен агрессивті шектесіп қалуы

Д) белгілі бір көлемдегі немесе территориядағы особьтарының жалпы санын айтамыз

Е) биогеоценоз құрамына енетін микроорганизмдер, өсімдіктер және жануарлар санын айтамыз

34. Қоршаған ортаның фитогендік биотикалық факторына мыналар жатады:

А) Вирустар мен бактериялар

В) Қоршаған орта

С) Жасыл өсімдіктер

Д) Адамзат

Е) Жан-жануарлар

35. Энергия пирамидасы нені анықтайды?

А) энергия ағынының қуатын немесе жылу энергиясын

В) организмдердің жеке сандық көрсеткіші

С) ярустылықты

Д) жалпы құрғақ салмақты

Е) уақыт пен кеңістікті

36. Арал экологиялық мәселелерінің негізгі себебі:

А) суармалы жерлерге ағынды су көздерінен су алу

В) ақпа сулармен ластану

С) химиялық ластану

Д) табиғи тұз мөлшерінің артуы

Е) Радиактивті ластану

37. Атмосфераның ластану:

А) атмосфераны оттегімен ластану нәтижесінде

В) өндірістік қалдықтардың ластауы нәтижесінде

С) құрылыс жұмыстарының нәтижесінде

Д) атмосфераның фреонмен ластануы

Е) түрлі көздерден ластаушы заттар шығаруы нәтижесінде

38. Табиғатты қорғауға баулитын ғылым

А) Психология

В) Педогогика

С) Экология

Д) Климотология

Е) Геология

39. Ағза бейімдеушілік реакциялар, не адаптациялар арқылы жауап беретін қоршаған ортаның кез келген элементі немесе жағдайы:

А) химиялық фактор

В) экологиялық фактор

С) биологиялық фактор

Д) физикалық фактор

Е) антропогендік фактор

40. Төмендегі қосылыстардың қайсысынан қышқыл жаңбырлар түіледі.

А) азот және оттегі

В) күкірт оксиді мен озот оксидінен

С) күкірт оксиді және аммиактан

Д) көміртегі оксиді мен су

Е) көмір қышқылынан

41. Химия өнеркәсібінің атмосфераға негізгі зиянды заттарды шығаратын өнеркәсіп орындары-

А) қышқылдар өндірісі

В) металлургия өндірісі

С) мұнай өндірісі

Д) энергетика өндірісі

Е) транспорт өндірісі

42. Газ, шаң тозаң күйіндегі ластаушы заттар, негізінен жер бетінен санағанда қандай аралықта жиналады?

А) 3 км биіктікке дейін

В) 5 км биіктікке дейін

С) 1 км биіктікке дейін

Д) 7 км биіктікке дейін

Е) 9 км биіктікке дейін

43. Гаузе принципі:

А) Екі түр сол бір қуыстан орын тепкенде олар бірін-бірі ығыстырып шығарғанша бір-

бірімен бәсекеде болады

В) Әр түр өзінің мекен ететін жерінде белгілі бір экологиялық қуыста тұрады

С) Экожүйенің негізгі экологиялық көрсеткіштері тұрақты болады, себебі оның өзін-өзі

сүйемелдеуге және өздігінен реттелуге қабілеті бар

Д) Бір биоценоздың басқа биоценозбен ауысып отыруы

Е) Табиғи экожүйелерде организм популяциясының жағдайлары тұрақты түрде өзгеріп

отырады

44. Бір организмнің қалдықтармен қоректенуі

А) муталим

В) комменсализм

С) форезия

Д) нейтрализм

Е) аменсализм

45. Негізгі компоненттері біртұтас жүйенің даму шарты бойынша біртектілікті түзей отырып, күрделі өзара әсерде болатын табиғи-географиялық комплекс қалай аталады?

А) экожүйе

В) ландшафт

С) биоценоз

Д) биосфера

Е) биогеоценоз

46. Жетіспеуінен немесе қажеттілігі салыстырғанда артық болатын биологиялық жүйені дамуын бәсеңдеуші фактор қалай аталады?

А) экологиялық

В) антропогендік

С) абиотикалық

Д) биоталық

Е) шектеуші

47. Нейтрализация су тазалаудың келесі әдісіне жатады:

А) қыздыру арқылы

В) биохимиялық

С) химиялық

Д) термиялық

Е) физико-химиялық

48. Экологиялық мониторинг деңгейлері келесілер:

А) экспериментальдік және зерттеулік

В) зерттеулік және аймақтық

С) ұлттық және зерттеулік

Д) глобальді және экспериментальді

Е) глобальді және ұлттық

49. Экожүйедегі продуценттер, консументтер, редуценттер арасындағы олардың

массасымен өрнектелген арақатынас:

А) толеранттық диапозон

В) экологиялық кеңестік

С) биоценоз

Д) экологиялық қуыс

Е) экологиялық пирамида

50. Биогеохимиялық циклмен биосферадағы тірі заттардың маңызды функциясы қамтамасыз етіледі. В.И.Вернадский осындай функцияның қанша түрін қарастырады?

А) 6

В) 2

С) 4

Д) 5

Е) 7

5-вариант

1. Жануарлар бірлестігін қалай атайды?

А) биоценоз

В) биосфера

С) биогеоценоз

D) фитоценоз

Е) зооценоз

2. 1903ж. В.Иогансеннің енгізген термині:

А) Биоценоз

В) Экожүйе

С) Консумент

D) Популяция

Е) Автотроф

3. Қорықтың ұйымдастырылуын қандай экологиялық факторға жатқызуға болады?

А) биоталық

В) абиоталық және антропогендік

С) антропогендік

D) абиоталық

Е) биотолық және антропогендік

4. Ағзаның қоршаған орта жағдайларына төзе алу қабілетін қалай атайды?

А) мамандану

В) тұрақтылық

С) валенттілік

D) толеранттық

Е) сезімталдық

5. В.И.Вернадскийдің бөліп қарастырған бірінші функциясы қалай аталады?

А) тотығу-тотықсыздану

В) биохимиялық

С) адамдардың биогеохимиялық іс-әрекеті

D) концентрлік

Е) газды

6. Ғаламдық экологияның зерттеу нысаны

А) ағза қауымдастығы

В) әлеуметтік орта

С) биосфера

D) адам және оның популяциялары

Е) ағзалар түрі мен даралары

7. Азотфиксациялаушы бактериялар қай топқа жатады?

А) паразиттер

В) симбионттар

С) сапрофит және паразиттер

Д) сапрофиттер

Е) сапрофит және симбионттар

8. Экологиялық сукцессияның соңғы тепе-теңдік күйі қалай аталады?

А) екінші ретті сукцессия

В) экологиялық тепе-теңдік

С) үшінші ретті сукцессия

Д) бірінші ретті сукцессия

Е) климакс

9. Бір түрге жататын, белгілі бір ареалда мекен ететін және еркін шағылыса алатын

даралардың жиынтығы

А) биоценоз

В) популяция

С) дара

Д) түр

Е) бірлестік

10. Каспий зонасындағы экологиялық баланстың бұзылуы себебі.

А) Мұнайды өңдеу және мұнаймен ластану

В) суаруға өзен суларын алу

С) қышқыл жаңбырлар, коррозия

Д) ақаба сулармен ластану

Е) атомдық энергетика

11. Шағын аймақтық климат қалай аталады?

А) Атмосфера

В) рельф

С) Микроклимат

Д) температура

Е) жел

12. Демэкология нені зерттейді?

А) класс

В) тип

С) популяция

Д) түр

Е) нәсіл

13. Құрғақ және ыстық климатқа үйренген құрғақ сүйгіш жануарлар:

А) гемофилдер

В) суккуленттер

С)мезофилдер

Д) гигрофилдер

Е) ксерофилдер

14. В.И.Вернадский биосферадағы бос энергияны тасушы деп нені атаған?

А) Микроорганизмдер

В) Тірі органикалық заттар

С) Жан-жануарлар

Д) Өсімдіктер

Е) Адамзат

15. Адамның өзінің тіршілігін қамтамасыз етуі үшін қолданылатын табиғат құбылыстары мен заттардың, табиғи денелердің жиынтығы:

А) Экологиялық жүйе

В) Табиғи ресурстар

Д) Қалдықтар

С) Экологиялық факторлар

Е) Экологиялық моноторинг

16. Қоршаған ортадағы қолданушы (тұтынушы) организмдер:

А) консументтер

В) фитоценоз

Д) экожүйе

С) экотоп

Е) биогеоценоздар

17. Иесі арқылы дайын органикалық заттармен қоректенетін ағзалардың арасындағы қарым-қатынас түрі

А) коменсалоизм

В) жыртқыштық

Д) анабиоз

С) арамтамақтық

Е) бәсекелестік

18. Ортаның микробиогендік, биотикалық факторларына мыналар жатады:

А) Жан-жануарлар

В) жасыл өсімдіктер

Д) микробтар мен вирустар

С) қоршаған орта

Е) адамзат

19. Биосферадағы зат пен энергияның биогеохимиялық циклдерінің тұрақтылығын анықтайтын басты фактор-бұл

А) Ауа

В) Минералды ресурстар

С) Биоалуандылық

Д) Су

Е) Топырақ

20. Экологиялық дағдарыстың негізгі үш аспектісі

А) Демографиялық, қоғамдық, әлеуметтік

В) Демографиялық, ресурстық, қоршаған ортаның ластануы

С) Экономикалық, әлеуметтік, экологиялық

Д) Өркениеттік, әлеуметтік, ресурстық

Е) Экономикалық,саси, әлеуметтік

21.Экологияның негізгі үш бағыттары:

А) Био-, гидро-, демэкология.

В) Гидро-, атмо-, литоэкология

С) Зоо-, фито-, антропоэкология

Д) аут-, син-, демэкология

Е) Физикалық, химиялық, биологиялық.

22. Тірі табиғаттың бағытталған және қайталанбайтын дамуы:

А) эволюция

В) аллелопатия

С) стагнация

Д) цивилизация

Е) дивергенция

23. Адамдардың биосфераға теріс әсері:

А) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, жерді рекультивациялау, жер асты суының қорын қалпына келтіру шаралары

В) жердің кебуі мен тұздануы, жер асты суының қорын қалпына келтіру

С) жерді рекультивациялау, тұщы судың азаюы

Д) табиғи ресурстарды қалпына келтіру, ормандарды кесу

Е) ормандарды кесу, тұщы судың азаюы, жердің кебуі мен тұздануы т.б.

24. Топырақтың құнарлылығы қандай көрсеткіш мөлшерімен сипатталып анықталады.

А) Минаралды заттардың

В) Тірі организмдер

С) карбонаттар

Д) қарашірінді (гумус)

Е) су

25. Айсберг қандай ресурсқа жатады?

А) климаттық

В) космостық

С) қайталанатын

Д) сарқылатын

Е) сарқылмайтын.

26. Зат және энергия айналымы жүретін барлық организмдер бірге қызмет ететін, бір-бірімен және қоршаған ортамен әрекеттесетін орта келесідей аталады.

А) биогеоценоз

В) биоценоз

С) экологиялық жүйе

Д) эклогиялық қуыс

Е) ареал

27. Озон қабатының жұқаруына әсер ететін заттар:

А) су булары

В) механикалық майда бөлшектер

С) шаң-тозаң

Д) ғарыштан түскен заттар

Е) фреондар

28. Биосфераға антропогенді әсер етудің түріне жататындар:

А) топырақтың қайталама тұздануы

В) коммуналды тұрмыстық шаруашылық пен өнеркәсіптік кәсіпорындардан ақаба сулардың пайда болуы

С) қалдықтармен ластану, биологиялық ластану, шу электромагниттік ластану

Д) улы химикаттармен топырақтың ластануы, әлемдік Мұхиттың мұнай және мұнай өнімдерімен ластануы

Е) жылжымалы және стационарлы көздерден атмосфераға зиянды заттардың шығарылуы

29. Жыртқыштардың табиғаттағы ролі қандай?

А) консументтер санын көбейту

В) құрбандықтарының популяцияларының саны мен құрамын оптимальды деңгейде ұстап тұру

С) ауру жануарларды жою

Д) өзіне қорегін тауып жеуге қабілетсіз жануарларды теріп жеу

Е) құрбандықтарының популяцияларының санын кеміту

30. Аутэкология нені зерттейді?

А) ағзалардың қоршаған ортамен қарым-қатынасын

В) бірлестіктердің қоршаған ортамен қарым-қатынасын

С) бүтіндей алғандағы биосфераны

Д) популяциялардың қоршаған ортамен қарым-қатынасын:

Е) әр-түрлі ұйымдасу деңгейіндегі экожүйелерді

31. Атмосферада бастапқы ластануарлардан пайда болатын өнім:

А) Қосалқы қалдықтар

В) Бір мезгілде пайда болатын

С) Туындаушы ластанулар

Д) Бірмезетте пайда болатын

Е) Бір реттік өнім

32. Қай жылы «мониторинг» термині пайда болды?

А) 1984

В) 1994

С) 1965

Д) 1972

Е) 1991

33. Популяцияның саны деп:

А)популяциядағы особьтардың жасының ұзақтығы, өсімталдығы, көбею жылдамдығын айтамыз

В) даралар мен популяциялар арасындағыөзара әсерлер түрі

С) даралардың өзара бір-бірімен агрессивті шектесіп қалуы

Д) белгілі бір көлемдегі немесе территориядағы особьтарының жалпы санын айтамыз

Е) биогеоценоз құрамына енетін микроорганизмдер, өсімдіктер және жануарлар санын айтамыз

34. Қоршаған ортаның фитогендік биотикалық факторына мыналар жатады:

А) Вирустар мен бактериялар

В) Қоршаған орта

С) Жасыл өсімдіктер

Д) Адамзат

Е) Жан-жануарлар

35. Энергия пирамидасы нені анықтайды?

А) энергия ағынының қуатын немесе жылу энергиясын

В) организмдердің жеке сандық көрсеткіші

С) ярустылықты

Д) жалпы құрғақ салмақты

Е) уақыт пен кеңістікті

36. Арал экологиялық мәселелерінің негізгі себебі:

А) суармалы жерлерге ағынды су көздерінен су алу

В) ақпа сулармен ластану

С) химиялық ластану

Д) табиғи тұз мөлшерінің артуы

Е) Радиактивті ластану

37. Атмосфераның ластану:

А) атмосфераны оттегімен ластану нәтижесінде

В) өндірістік қалдықтардың ластауы нәтижесінде

С) құрылыс жұмыстарының нәтижесінде

Д) атмосфераның фреонмен ластануы

Е) түрлі көздерден ластаушы заттар шығаруы нәтижесінде

38. Табиғатты қорғауға баулитын ғылым

А) Психология

В) Педогогика

С) Экология

Д) Климотология

Е) Геология

39. Ағза бейімдеушілік реакциялар, не адаптациялар арқылы жауап беретін қоршаған ортаның кез келген элементі немесе жағдайы:

А) химиялық фактор

В) экологиялық фактор

С) биологиялық фактор

Д) физикалық фактор

Е) антропогендік фактор

40. Төмендегі қосылыстардың қайсысынан қышқыл жаңбырлар түіледі.

А) азот және оттегі

В) күкірт оксиді мен озот оксидінен

С) күкірт оксиді және аммиактан

Д) көміртегі оксиді мен су

Е) көмір қышқылынан

41. Химия өнеркәсібінің атмосфераға негізгі зиянды заттарды шығаратын өнеркәсіп орындары-

А) қышқылдар өндірісі

В) металлургия өндірісі

С) мұнай өндірісі

Д) энергетика өндірісі

Е) транспорт өндірісі

42. Газ, шаң тозаң күйіндегі ластаушы заттар, негізінен жер бетінен санағанда қандай аралықта жиналады?

А) 3 км биіктікке дейін

В) 5 км биіктікке дейін

С) 1 км биіктікке дейін

Д) 7 км биіктікке дейін

Е) 9 км биіктікке дейін

43. Гаузе принципі:

А) Екі түр сол бір қуыстан орын тепкенде олар бірін-бірі ығыстырып шығарғанша бір-

бірімен бәсекеде болады

В) Әр түр өзінің мекен ететін жерінде белгілі бір экологиялық қуыста тұрады

С) Экожүйенің негізгі экологиялық көрсеткіштері тұрақты болады, себебі оның өзін-өзі

сүйемелдеуге және өздігінен реттелуге қабілеті бар

Д) Бір биоценоздың басқа биоценозбен ауысып отыруы

Е) Табиғи экожүйелерде организм популяциясының жағдайлары тұрақты түрде өзгеріп

отырады

44. Бір организмнің қалдықтармен қоректенуі

А) муталим

В) комменсализм

С) форезия

Д) нейтрализм

Е) аменсализм

45. Негізгі компоненттері біртұтас жүйенің даму шарты бойынша біртектілікті түзей отырып, күрделі өзара әсерде болатын табиғи-географиялық комплекс қалай аталады?

А) экожүйе

В) ландшафт

С) биоценоз

Д) биосфера

Е) биогеоценоз

46. Жетіспеуінен немесе қажеттілігі салыстырғанда артық болатын биологиялық жүйені дамуын бәсеңдеуші фактор қалай аталады?

А) экологиялық

В) антропогендік

С) абиотикалық

Д) биоталық

Е) шектеуші

47. Нейтрализация су тазалаудың келесі әдісіне жатады:

А) қыздыру арқылы

В) биохимиялық

С) химиялық

Д) термиялық

Е) физико-химиялық

48. Экологиялық мониторинг деңгейлері келесілер:

А) экспериментальдік және зерттеулік

В) зерттеулік және аймақтық

С) ұлттық және зерттеулік

Д) глобальді және экспериментальді

Е) глобальді және ұлттық

49. Экожүйедегі продуценттер, консументтер, редуценттер арасындағы олардың

массасымен өрнектелген арақатынас:

А) толеранттық диапозон

В) экологиялық кеңестік

С) биоценоз

Д) экологиялық қуыс

Е) экологиялық пирамида

50. Биогеохимиялық циклмен биосферадағы тірі заттардың маңызды функциясы қамтамасыз етіледі. В.И.Вернадский осындай функцияның қанша түрін қарастырады?

А) 6

В) 2

С) 4

Д) 5

Е) 7

6-вариант

1. Биосфералық қорықтардың рөлі мен дамуы қай жылы, қандай стратегияда қарастырылды.

А) 1992 ж. 21-ші ғасырдағы күн тәртібі

В) 1987 ж. Біздің ортақ болашағымыз

Д) 1992ж. Қоршаған орта және даму

С) 2002ж. Орнықты Даму

Е) 1995 ж. Севилья стратегиясы

2. Тірі организмдердің экстремальді түрлерінің температураға шыдамдылығы не деп аталады?

А) эвригамды

В) эвритермді

Д) эврифагды

С) стенргамды

Е) стенотермді

3. «Экологиялық қуыс» терминін ұсынған:

А) Э.Геккель

В) В.Н.Сукачев

Д) К.Мебиус

С) Ч.Элтон

Е) Дж.Гриннель

4. Продуценттер немесе өндірушілерге жатады:

А) жануарлар

В) жасыл өсімдіктер

Д) саңырауқұлақтар

С) микроағзалар

Е) паразиттер

5. Әлемдік мұхит шегінде орташа тереңдік 3,96 км, ал максимальді тереңдік Мариан шұңғыламасында қанша?

А) 33022 м

В) 11022 м

Д) 44022 м

С) 10011м

Е) 22022 м

6. Радиациялық, жылулық жарықтық,элекртомагниттік, шулық ластанулар ластаудың қай түріне жатады?

А) Химиялық

В) Биологиялық

Д) Геологиялық

С) Физикалық

Е) Географиялық

7. Экожүйе-бұл:

А) бір экологиялық кеңістікте өмір сүретін организмдер тобынан тұратын, кездейсоқ түзілген жүйе

В) тірі органимдердің бірге өмір сүретін,өзара және қоршаған ортамен қарым-қатынас жасайтын жиынтығы

Д) жануарлардың өмір сүру ортасы

С) өсімдіктер мен микроағзалар өмір сүретін орта

Е) белгілі бір кеңістікті мекендейтін тірі организдер жиынтығы

8. Транспирация коэффициенті дегеніміз не?

А) Бір мезгіл ішінде 1кг құрғақ затты түзу үшін транспирациялайтын су мөлшері.

В) Затты ылғалдандыру кезіндегі транспирациялайтын су мөлшері.

Д) Физикалық ылғалдану коэффициенті.

С) Экожүйенің суды атмосфераға бөлуін айтады.

Е) Оттекті транспирациялау коэффициенті

9. Бәсекелестік деген не?

А) жануарлардың орын ауыстыруы арқылы тұқымдарын кеңістікке тарату құбылысы

В) бір немесе бірнеше түрге жататын организмдердің өзара қорек тұрағы т.б ресурстардың жетіспеушілік жағдайындағы қарым-қатынастардың көрінісі

С) екі түрге жататынорганизмдердің кеңістікке бір-біріне еш бір зиянын тигізбей, керісінше селбесіп тіршілік ету

Д) әр түрге жататын организдер бір-біріне қолайлы жағдай туғыза отырып селбесіп тіршілік ету

Е) бір түрдің өкілінің екінші бір түр өкілін қорек немесе тіршілік ортасы ретінде пайдалану арқылы тіршілік етуі

10. Толеранттылық диапозоны кең ағзаларды қалай атайды?

А) стенобионт

В) эврибионт

С) гелиофит

Д) галофит

Е) суккулент

11. Шөпқоректі жануарлар биоценозда қай топқа жатады?

А) консументтер

В) автотрофтар

С) өндірушілер

Д) редуценттер

Е) фототрофтар

12. Түзілуі бойынша ландшафттың қанша типі бар?

А) 3

В) 5

C) 6

Д) 2

Е) 4

13. Құрлықтың биомассасының негізгі бөлігі (99,2 %)

А) саңырауқұлақтар

В) балдырлар

С) өсімдіктер

Д) жануарлар

Е) бактериялар

14. Атмосфера бұл:

А) Планетамыздың су ресурстары

В) Жер шарының газ күйіндегі қабаттары

С) Жер қабатының сыртқы қатты беті

Д) Өсімдіктер және жан-жануарлар дүниесі

Е) Адамзат қоғамы және оның өндірісі

15. Популяцияның саны деп:

А)популяциядағы особьтардың жасының ұзақтығы, өсімталдығы, көбею жылдамдығын айтамыз

В) даралар мен популяциялар арасындағыөзара әсерлер түрі

С) даралардың өзара бір-бірімен агрессивті шектесіп қалуы

Д) белгілі бір көлемдегі немесе территориядағы особьтарының жалпы санын айтамыз

Е) биогеоценоз құрамына енетін микроорганизмдер, өсімдіктер және жануарлар санын айтамыз

16. Қоршаған ортаның фитогендік биотикалық факторына мыналар жатады:

А) Вирустар мен бактериялар

В) Қоршаған орта

С) Жасыл өсімдіктер

Д) Адамзат

Е) Жан-жануарлар

17. Энергия пирамидасы нені анықтайды?

А) энергия ағынының қуатын немесе жылу энергиясын

В) организмдердің жеке сандық көрсеткіші

С) ярустылықты

Д) жалпы құрғақ салмақты

Е) уақыт пен кеңістікті

18. Арал экологиялық мәселелерінің негізгі себебі:

А) суармалы жерлерге ағынды су көздерінен су алу

В) ақпа сулармен ластану

С) химиялық ластану

Д) табиғи тұз мөлшерінің артуы

Е) Радиактивті ластану

19. Атмосфераның ластану:

А) атмосфераны оттегімен ластану нәтижесінде

В) өндірістік қалдықтардың ластауы нәтижесінде

С) құрылыс жұмыстарының нәтижесінде

Д) атмосфераның фреонмен ластануы

Е) түрлі көздерден ластаушы заттар шығаруы нәтижесінде

20. Табиғатты қорғауға баулитын ғылым

А) Психология

В) Педогогика

С) Экология

Д) Климотология

Е) Геология

21. Ағза бейімдеушілік реакциялар, не адаптациялар арқылы жауап беретін қоршаған ортаның кез келген элементі немесе жағдайы:

А) химиялық фактор

В) экологиялық фактор

С) биологиялық фактор

Д) физикалық фактор

Е) антропогендік фактор

22. Төмендегі қосылыстардың қайсысынан қышқыл жаңбырлар түіледі.

А) азот және оттегі

В) күкірт оксиді мен озот оксидінен

С) күкірт оксиді және аммиактан

Д) көміртегі оксиді мен су

Е) көмір қышқылынан

23. Химия өнеркәсібінің атмосфераға негізгі зиянды заттарды шығаратын өнеркәсіп

орындары-

А) қышқылдар өндірісі

В) металлургия өндірісі

С) мұнай өндірісі

Д) энергетика өндірісі

Е) транспорт өндірісі

24. Газ, шаң тозаң күйіндегі ластаушы заттар, негізінен жер бетінен санағанда қандай аралықта жиналады?

А) 3 км биіктікке дейін

В) 5 км биіктікке дейін

С) 1 км биіктікке дейін

Д) 7 км биіктікке дейін

Е) 9 км биіктікке дейін

25. Гаузе принципі:

А) Екі түр сол бір қуыстан орын тепкенде олар бірін-бірі ығыстырып шығарғанша бір-

бірімен бәсекеде болады

В) Әр түр өзінің мекен ететін жерінде белгілі бір экологиялық қуыста тұрады

С) Экожүйенің негізгі экологиялық көрсеткіштері тұрақты болады, себебі оның өзін-өзі

сүйемелдеуге және өздігінен реттелуге қабілеті бар

Д) Бір биоценоздың басқа биоценозбен ауысып отыруы

Е) Табиғи экожүйелерде организм популяциясының жағдайлары тұрақты түрде өзгеріп

отырады