2.Электр тізбегі. Электр тізбектердің классификациясы.

Электр тізбегі деп-электр энергиясын немесе ақпаратты жеткізу,тарату және өзгерту үшін электр энергия көздерінен және қабылдағыштардан сәйкестік қосылған эдектр құрылғылардың жиынтығын айтамыз.

Электр тізбек

актив пассив

Элемент

сызықты бейсызықты

Электр тізбек

тұрақты айнымалы

уақыт бойынша өзгермейді мәні уақыт бойынша өзгереді

Тармақтағы түйінге байланысты

тармақталған тармақталмаған

3.Электр схемалар. Түрлері.

Электр тізбектің шартты графикалық бейнелеуі электр схемасы деп аталады.Электр схеманың үш түрі бар

1.структуралық деп реалды тізбектің негізгі байланыс пен маңызды функционалдық бөліктері көрсетілген шартты графикалық бейнелеуін айтамыз.

2.принципиалдық деп реалды тізбектің шартты графикалық бейнелеуімен барлық элементтерін және олардың өзара қослығаны көрсетілген графикалық бейнелеуін айтамыз.

3.эквиваленттік идеалдалған элементтерден құрастырылған тізбектің шартты белгіленуін айтамыз.

4.Тізбектер топологиясы.Топологиялық матрицалар

Электр тізбектер топологиясы-электр тізбектің структуралық қасиеттері.Негізгі ұғым:Граф-егер тізбектің барлық тармақтарын жай сызықтармен ауыстырып,және олардың бағыттарын белгілесек,осындай электр схема граф деп аталады.

5.Ом және Кирхгоф заңдары

Ом заңы– электр тогының негізгі заңдарының бірі. Ом заңы – өткізгіштегі ток күшінің (І) осы өткізгіштің ұштары арасындағы кернеумен (U) байланысын анықтайды:

U=r*І (1) мұндағы r өткізгіштің геометриялық өлшемдеріне, электрлік қасиеттеріне және температурасына байланысты болатын пропорционалдық коэффициенті r – омдық кедергі немесе өткізгіштің берілген бөлігінің кедергісі деп аталады. Ом заңын 1826 ж. неміс физигі Г. Ом (1787 – 1854) ашқан.

Кирхгоф 1 заңы:(m-1),себебі кез келген электр тізбегінде бір түйін жерге қосылады,түйіндегі барлық тоқтардың қосындысы 0-ге тең болады немесе түйінге кірген барлық токтардың алгебралық қосындысы одан шыққан барлық тоқтардың алгебралық қосындысына тең.

Кирхгоф 2 заңы: контурға байланысты k теңдеуі жазылады,тұйықталған контурда барлық элементтің кернеу түсуінің алгебралық қосындысы осы контурдағы барлық ЭҚК-нің алгебралық қосындысына тең.

6 Контурлы ток әдісі.

Контурлық токтар әдісі біріктіріліп шешілетін теңдеулердің санын K=n-m-n_тк­­+1 шамасына дейін азайтуға мүмкіндік береді және Кирхгофтың екінші заңын қолдануға негізделген .

Әуелі n_тк­­=0 , яғни ток көзі болмаған жағдайда , тізбектің схемасын есептеу үшін қолданылатын әдістің мәніне тоқталайық:

1) K=n-m+1 контурларды және әрқайсысы тиісті контурдың барлық элементтері арқылы жүретін , контурлық токтардың оң бағытын таңдаймыз .

Планарлық схема үшін(яғни тармақтары бірін-бірі кеспейтін жазықтықтағы кескіннің мүмкіндігі), К тәуелсіз контурларды бөліп алудың жеткілікті шарты , олардың әр қайсысына тек осы контурға тән болатын кем дегенде бір тармақ болуы керек ;

2)Кирхгофтың екінші заңы бойынша, К тәуелсіз контурлар үшін теідеулер құрамыз . Ол теңдеулерді біріктіріп шешкенде контурлардағы барлық контурлық токтар анықталады ;

3)әрбір тармақтың тогын Кирхгофтың бірінші заңы бойынша , тармақтарға тиісті контурлық токтарды алгебралық қосындылау арқылы анықтаймыз .

М ысал ретінде жоғарыдағы суретті келтірейік . Онда n=6 тармақ, m=4 түйін және K=n-m+1=6-4+1=3 контур бар суретте көрсетілгендей 1-3 тәуелсіз контурларды және олардағы I₁₁, I₂₂ , I₃₃ токтардың оң бағытын анықтаймыз. Тармақтағы токтан ерекше олардың әрқайсысындағы токты контурдың нөмірі арқылы екі іиндекспен белгілейміз. Кирхгофтың екінші заңы бойынша теңдеу құрамыз:

1-контур

(R₁+R₄+R₆)I₁₁- R₆I₂₂ +R₄I₃₃= E₁-E₄

2-контур)

-R₆I₁₁ +(R₂+R₅+R₆)I₂₂ +R₅I₃₃= E₂ (1)

3-контур

R₄I₁₁ +R₅I₂₂+(R₃+R₄+R₅)I₃₃ = E₃-E₄

(1) теңдеулер жүйесінен ауыстыру әдісі немесе ЭЕМ-да сандық әдісті пайдалану арқылы I₁₁, I₂₂ , I₃₃ токтарын анықтайды. Тармақтағы токтарды (суреттегі) Кирхгофтың бірінші заңы бойынша табамыз:

I₁=I₁₁ , I₂=I₂₂, I₃=I₃₃, I₄=-I₁₁-I₃₃, I₅=I₂₂+I₃₃,

I₆=I₁₁-I₂₂