4.Ненің нәтижесінде білім анықталмағындығы пайда болады? Анықталмағандық күйінде тұжырым қалай жүзеге асырылады? Байес қағидасының мәні неде және оны қалай қолданады?
1. Анықталмағандық жағдайда білімдерді ұсыну
Формаланбаған есептер ұғымын берілген ақпараттың нақты анықталмағанына байланысты сандық формада беріле алмайтындықтан енгізген. Мұндай есептерге жіктеу, диагностикалау, жобалау, анықталмағандық жағдайда білімдерді ұсыну және т.б. жатқызуға болады. Тарихта ең алғашқы сарапшы жүйелер болып ХХ ғасырдың 60-шы жылдарында Станфордск университетінде жасалып шығарылған және органикалық химияның құрылымдық қосылымын ашуға арналаған Heuristic
DENDRAL және Meta-DENDRAL табылды.Сарапшы жүйелердің ақпараттық негізіне мәліметтер қоры мен білімдер қорын жатқызуға болады. Мәліметтер қоры пәндік облыстың объектілер, құбылыстарын және процесстерін және олардың қасиеттерін сипаттайтын жеке деректерден тұратын ақпараттардан тұрады. Тәжіребиелік түрде алынған мәліметтерге төмендегі қасиеттерге ие білімдер сүйенеді:
активтілік – жаңа білімдердің программалық генерациялану мүмкіндігі;
интеграциялану - білімдер мағынасын ашу мүмкіндігінің болуы;
байланыстылығы – деректер, құбылыстар, процесстер және олардың арасындағы қатынастарға қатысты заңдылықтарды сипаттау. Сарапшы білімдер қоры сарапшы жүйенің басты құрылымы болып табылады.Өнімділік модель білімдерді өнімділік ережелер түрінде ұсынуға мүмкіндік береді.Өнімділік ережені жалпы жағдайда мына түрде ұсынуға болады:i : S; C; A → B; P,мұндағы i - өнім нөмірі; S - бұл құрылым қолданыла алатын ситуациялар класын сипаттау; С – берілген өнім активтенетін жағдай; А→В – өнім ядросы (мысалы, «ЕГЕР А1,А2,…,Аn, ТО В»); Р – В орындалғаннан кейінгі өнімдік ереженің түсуі.Шарттар мен әрекетткр санына байланысты сәйкес тізімдерде келесі ережелер түрін көрсетуге болады: қарапайым – бір шарт және бір әрекет, құрылымды – көп шарттар мен әрекеттер, белгіленетін –көп шарттар мен бір
әрекет, тармақталған – бір шарт және көп әрекеттер.Өнімділік модельдер білімдерді ұсынудың ең көп тараған түрі болып табылады, себебі мағыналық интерпретацияны, модульділікті, түзету мүмкіндігін және логикалық шығаруды қамтамасыз етеді. Өнімділік ережелерді қолдану сарапшы жүйенің «мөлдірлілігіне» себепші болады, яғни оның
қабылданған шешімдерге қабілеттілігін көрсетеді.2. Нақты емес білімдерді ұсыну модельдері.Нақты емес білімдерді ұсыну модельдері бірден интерпретацияланбайтын, бірақ маңызды ақпараттан тұратын пәндік облыс объектілерінің маңызды қасеттерін сипаттайтын адам білімдерін қалыптастыруда қолданылады.Берілген ұғымның теориялық негізіне нақты емес алгебраны, нақты емес логиканы және нақты емес жиынды жатқызуға болады. Нақты емес логикадағы негізгі түсініктерге лингвистикалық айнымалыларды жатқызуға болады, ол қандай да бір қасиеттің ауызша сипаттамасының жиыны болып табылатын айнымалы түрінде анықталады. Мысалы, «өнім бағасы» лингвистикалық айнымалысы мәндер жиынымен анықталуы мүмкін.
Құбылыстың орын алу ықтималдығын ақпараттың келіп түсуіне қарай талдау мен қайта қараудың әдістемелік негізі Байес ережесіне негізделеді. Бұл ережені менеджердің қандай да бір құбылыстың сипаттары жөніндегі пікірінің өзгеру үдерісінің үлгісі ретінде қарастыруға болады, ол ақпараттың толығуына байланысты менеджердің қандай да бір жобаны жүзеге асыру туралы шешім қабылдау не қабылдамауының себептерін түсінуге көмектеседі. Жалпы алғанда,Байес ережесі қандай да бір құбылыстың орын алуының субъективті бағаланған ықтималдығын жаңа ақпараттың келіп түсуіне қарай формальды түрде түзету механизмі болып табылады. Байес ережесін келесідей бейнелеуге болады :
5. Логикалық программалау туралы жалпы сипаттама берініңіз. Логикалық программалаудың бір тілін толық сипаттаңыз.
ЕЯ-дан формальдық ЛП тіліне өту формализаця деп аталады. Бұл процесс интерпретация процесына қайшы.Нәтижеде формализация ЕЯ-дағы фраза ППФ ЛП-ға сәйкес қойылады. Мысалы, (высказывание) «егер 2 кезкелген объектілер (х және у) тең, онд аолар бірдей қасиетке ие болады» қарастырайық. ЛП тілінде бұл фразаны былай қарастыруға болады: ( РАВНО ( ) ( ) )
Бұл өрнек ЛП 1-ші ретті формула болмайды, у квантифицируется предикат Р. (Р(х) – х –Р қасиетінеие).ЛП формуласын келесі түрде орнектейік:
Егер оның қанаты болса, ол – құс.
Егер олұшса және жұмыртқабасса, ол – құс.
ЛП тіліне өту үшін х айнымалысын енгіземіз, Көпшілік тірі жандардың қасиетін қабылдайтын. Бір орынды предикаттарды енгізіміз – қасиеті.
ҚАНАТЫБАР(х),
ҰШАДЫ(х),
ЖҰМЫРТҚА БАСАДЫ(х),
ҚҰС(х).
Соңғы предикат тірі жанныңқасиетін сипаттайды х құс болады. Соңында формулаларды осылай қоямыз:
ҚАНАТЫБАР(х) ҚҰС(х),
ҰШАДЫ(х) ЖҰМЫРТҚА БАСАДЫ(х) ҚҰС(х).
Егер х=Синица, онда бұл импликациялар И, егер х=Қоян, то – Л.
Мұнда Синица, Қоян – объект тілі константталар(көпшілік тірі жандар элементтері).
ЛП, ЛВ сияқты, интеллектуальдық есептерді шешу үшін қолданылады. 6. Visual Prolog программасының орындалу логикасын сипаттаңыз. Нақты мысалда предикаттар бөлімін, домендер бөлімін, мақсат бөлімін көрсетіңіз. Visual Prolog программасы PDC Prolog тілінің обьектіге бағытталған кеңейтілімі. VP қиын прцедураларды құруға, қолданушы интерфейсінің және онымен қатысты терезе, диалог, жол, меню, тб графикалық ортада жасауға мүмкіндік береді.
VP программаларының негізгі бөлімдері:domains, predicates, goal, clauses.
Домен обьектіге тиесілі мәннің мүмкін болатын жиынын анықтайды. Прологтың өзінің 6 түрлі домендер типі бар. Пролог қолданушыға предикат аргументінің мәнін ашу үшін қолданугының өзінің домендер атын енгізуге мүмкіндік береді. Домендер типі predicates бөліміндегі предикаттарды бейнелегенде қолданылады. Домендерді жариялаудың негізгі түрі келесідей:domains
argument_type1, ..., argument_typeN = <стандартный домен>
argument_1, ..., argument_N= <составной домен 1>;<...>; <составной домен N>
Мысал: domains title, author = symbol year = integer predicates book(title, author, year).
Goal мақсаттар бөлімінде программаның ішкі мақсаты көрсетіледі. Бұл программаның жасалу ортасынан тәуелсіз орындалуына мүмкіндік береді. Егер ішкі мақсат программаға қосылған болса, онда Пролог іздеуді тек бірінші шешімге дейін ғана орындайды. Кері жағдайда сыртқы мақсат қарастырылады. Бұл кезде Пролог айнымалыға қатысты барлық шешімді шығарады.
Goal-ды ерекше предикат ретінде де қарастыруға болады. Бүкіл программа орындауын осы предикаттан бастайды, яғни программа тікелей goal-мен байланысты.