2.3 Сорғының берілісі мен сұйық қысымын реттеу

Нақты шарттардан құралған жөндеу және пайдалану үрдісі кезінде сорғы қондырғыларының сұйық берілуі мен қысымды жиi өзгерту қажет. Сорғы қондырғысының берілген сұйық қысымын( сипаттама шектерінде) қамтамасыз ету үшін, дроссель орнатумен немесе сұйықтарды қайта айналдарумен, жұмыс доңғалақтарының айналым сандарының өзгерісімен, құбырдың диаметрдің өзгерісімен және жұмыс доңғалақтар диаметрінің кішірейтумен жүреді. Әрбір нақты жағдайда аталған әдістерден немесе олардың комбинациясынын біреуін қолдану мүмкін.

Дроссельдеу- қысқартылған қима арқылы өтетін сұйықтың қысымын өшірілуі. Дроссельдік құрылғы ретінде жапқыш(кран,вентиль) немесе арнайы тығырық қызмет атқара алады. Сонымен бірге дроссельдік тығын қолданылады. Сорғы сұйық қысымының құбырында орналасқан тығынды дроссельдеу үшін қолданылады. Сорғыш төлкелі бар дроссельдеуді қолданған кезде желі кедергісінің соруын арттырып,сорғыны кавитациялық режимге ауыстыра алады. Қысымды тығын көмегімен реттеу қолайлылығы,оның көмегімен Жағдайға байланысты сорғы кондырғысының жұмыс режимін өзгертуге мүмкіндік береді. Қалаған уақыт кезінде белгілі бір қысым қажет болса, онда тоқтаудан кейін сорғыны қайтадан реттеп, берілген жұмыс режиміне ауыстырып қою. Мұндай жағдайда дроссельдік шайбаны қолданған дұрыс, бұл өз кезегінде қысымның тұрақты төмендеуін қамтамасыз етеді.

Сурет 2.2- Дроссельдік тығын

Дроссельдік тығынды қысымды құбырда екі фланц арасында орнатады. Шайба саңылауларының диаметрін формула мына бойынша анықталынады:

, (2.1)

мұндағы, D-шығын, т/сағ;

∆р- дроссель орнатуға жататын қысым, м суларды. ст.

Электрқозғалтқышының қуаттары бөлігі өнімсіз шығын шығарғандықтан, қозғалатын сұйықта дроссель орнатуда, сорғы ПӘК-і төмендеп жатыр. Дроссель орнатуға жұмсаған қуат өте жоғарғы мәнге ие, дросселденетін құрылғылар орнатқаннан кейін де, қысымдар арасындағы айырмашылыққа қарағанда. Бұл формуламен көрсетіледі:

, (2.2)

мұндағы, γ-сұйықтың көлемді массасы, кг/см3;

∆р — қысымдар айырымға дейін және дросселденетін

органнан кейін, м;

Q — беріліс, м³/с.

Егер дроссель орнатуға тұрақты қолдану дәл келсе, және ∆р мәні үлкен болса, онда сорғыны алмастыру немесе басқа реттеу әдісін қолдану керек.

Қайта айналатынмен сіңетін Сұйық қысымынының құбырынан,айдап шығарылатын бөлігінің сұйық соруына қайтарылып келуі, қайта айналу арқылы қысымды азайтып жатыр. Сорғы қондырғыларында бұл мақсат үшін реттейтін органмен айналыстағы бар құбыр ескеріледі. Қайта айналу(рециркуляция) сорғы қондырғысының ПӘК мәнің дроссель сияқты азайтады. Сорғылардың тіке құлау сипаттамасында ПӘК мәнінің қайта айналу кезінде құлауы ескерілмейтінін атап өтейік.

Мысал ретінде, қарастырылатын құйынды және ортадан тепкіш-құйынды сорғыларда, беру кезінде аз ғана мәннің жоғарылауы, қысым мен тұтынатын қуат төмендейді, сонымен қисық Q — Н төмен түседі. Бұл сорғылардың қысымның жоғарылауымен, басқа сорғылар сипаттамасына қарағанда тұтынылатын қуаты тез артады. Сорғылардың берілісін құлап түсу сипаттамасымен бірге қайта айдау(рециркуляция) арқылы реттеуге болады.

Берілісті рециркуляция көмегімен реттеуі барлық жағдайларларда жеткілікті дәлелдеуде қолданылады.

Жұмыстық доңғалағының айналым санының көмегімен берілісті реттеу, экономикалық тиімділік бойынша қолдану орынды және оның қолданылу шектеулігі сорғылардың көбісі қозғалтқыш пен қосылғаны орынды болып табылады. Электрқозғалтқыштың айналым саны өз кезегінде сатылай өзгереді. Басқа жағдайларда, аз шулықозғалтқышты , аз қуаты мен төменгі айналымына ,сорғыны ауыстырып қоюға болады. Мұндай шешімнің мәселесін есеп жүргізу көмегімен тексеріледі.

Іздеп отырған айналым саны мына қатынастан анықталынады:

, айн/мин; (2.3)

Көрсетілген 2.3 –формулада Жұмыстық доңғалақтың айналым саны.

мұндағы, , , -айналым саны, қысым және беріліс қондырылған

сорғының;

, — беріліс пен қысымның қажетті мәндері.

Бұл тапсырманы шешу кезінде, мәселен сорғы қажетті талаптарды қанағаттандырса, егер де, мысалы, айналу жылдамдығы 1450 айн/мин қозғалтқыш орнына айналу жылдамдығы 960 айн/мин қозғалтқыш орнатса.

Сорғы берілісін өзгертуі құбырдың диаметрін өзгерту арқылы жетуге болады. Сорғы қондырғыларын жобалағанда , бірнеше нұсқаларын есептеу кезінде , мынадай құбырлардың диаметрлерін таңдау, яғни осылар арқылы жүйе кедергісінің өзгеру нәтижесінде сорғының қажетті берілісінің мәні орнатылады. Сорғының жұмыстық нүктесін қисық сипаттасында керек бағытта ығыстырып шығарады.

Мынадай ережеге сәйкес есептік режимде таңдалынатын сорғының ПӘК-тің 0,9 мәніне дейін максималды болады. Бұл тәсілді сорғының қажетті параметрлерінің өзгеруі және сорғыны пайдалану үрдісінде қолданылу мүмкіндігі. Сорғының берілісін арттыру үшін, басқа жағдайларда магистралды учаскесіндегі құбырдың диаметрін өзгерту жеткілікті. Мұнда, сұйық жылдамдығы, қысым шығындары максималды. Бұл туралы шешімді есепке сүйене отырып шығаруға болады. Құбырдың жүйесінің гидравликалық есептеу кезінде, мынаны сұйықты айдау кезіндегі шығындар, яғни сұйықты айдау құны тасымалдау жылдамдығының артуы арқасында міндетті түрде артатынын ескерген жөн.

Сұйықтың қозғалу жылдамдығын азайту мақсатында, құбырдың диаметрін үлкейту қажет, мәселен құрылысқа кететін капиталды шығындардың артуына алып келуі, сонымен бірге пайдалану шығындарын төмендетуіне алып келеді. Сондықтан да, оптималды нұсқаны таңдау және капитал жұмсаулар және қолдану кезіндегі шығыстар қабылданған нормаларға сәйкес келер еді. Сорғы қондырғыларын техника-экономикалық жағдайының нұсқа анализі талдауы өндіріліп жатыр. Қазіргі заманда қолданылатын құбырдағы сұйық жылдамдығының қозғалысы кестеде келтірілген.

Құбырдың ішкі диаметрі, мм	Жылдамдық, м/с	Шығыны
		л/с	м3/ч
100	0,57—0,75	4,5—6	16,2—21,6
150	0,64—0,8	11—14	39,6—50,5
200	0,75—0,9	23,5—28	85,8—100,8
300	0,88—1,1	62—78	223—281
400	0,99—1,25	124—157	446—565
500	1,08—1,4	212—275	762—990
600	1,17—1,6	331—453	1196—1630
1000	1,43—2	1120—1571	4032—5355

Сурет 2.3-Кеңес берілетін жылдамдықтар мен шығындар

Сорғының берілісі мен қысымды кішірейтуге болатынын, сонымен бірге жұмыс доңғалақтардың диаметрдің кішірейтулердің есептің арқасында. Бұл үшін доңғалақты , сыртқы диаметрі бойынша есептік өлшеміне дейін центрде орнатады. Іздеп дөңгелек диаметрін практикалық мақсатта нақты анықтауға болады.

, т/сағ; (2.4)

мұндағы, , , - орнатылған сорғының диаметрі,берілісі және

қысымы;

, -дөңгелекті үшкірлегеннен кейінгі берілісі мен қысымы.

Келтірген формулаларда қабылданған, не сорғының беруі мен қысымын пропорционалдық парабола бойынша өзгеріп жатыр, бірақ күрделі тәуелділік орын бұл жерде алып жатыр. Доңғалақ диаметрін кішірейткенде, есептік қателігін 2—5% пайыздан аспауы тиіс. Сорғының ПӘК-інің мәнін құламау үшін, доңғалақ диаметрін 15—20% пайызға дейін кішірейту. Жұмысшы доңғалағының үшкірлену шегі сорғының тезжүру коэффициентінен ns тәуелді.

Доңғалақтар ns = 120÷200 —15 %, ns = 200÷300 — 11% үшін, жұмыс доңғалақтар диаметрін 20% кішірейтуге ns = 60÷20 рұқсат етіліп жатыр.

Өнеркәсіп сорғыларды қолдану шекараларды кеңейту үшін, жұмыс доңғалақтардан әртүрлі диаметрлермен бірнешесі біріңғай біртипті сорғыларды шығарып жатыр. Сорғыларды белгілегенде «а» және «б» әріптері қойылады. Мысалы, жұмыстық доңғалағының диаметрі 162 мм, 2К-6 сорғы, кішірейтілген диаметрдің екі нұсқасы болады: 2К-6а — 148 мм және 2К-66 — 132 мм. Егерде, жұмыстық доңғалағының кішірейтілген мәні бар қажетті сорғы жоқ болса, онда оның орнына бірқалыпты дөңгелегі бар сорғыны қолдануға болады. Үшін доңғалақ бұл қажетті орнында қайрау және керектік қуатпен сәйкестікте электрқозғалтқышты алмастыру керек.

Айдауыштардың (нагнетатель) жұмыс істеуін сипаттайтын негізгі тұтынушылары мен техникалық параметрлердің қатарына: өнімділік L немесе сұйық берілуі Q, қысым P немесе тегеурі H болады. Айдауыштардың энергетикалық (энергияны сақтаушы) ерекшелігін: тұтынушы қуат N және пайдалы әсер коэффициенті жатқызамыз. Сөзсіз, тұтынушы қуат пен ПӘК машинаның тұтыну сапасын көрсетеді. Жоғарыда көрсетілген айдауыштардың жұмыс істеу параметрлері техникалық параметрлерге жатады. Және оларды жұмыс бөлшектерінің айналым санымен n, жұмысшы доңғалақтарының дөңгелек жылдамдығымен толықтырылады.