- •Мәкальләр турында
- •Табышмаклар турында
- •1. Табышмак ни ул?
- •2. Табышмаклар, заман һәм тормыш
- •3. Табышмак һәм аның җавабы
- •4. Сурәтләмә әсәр булу ягыннан табышмакларның үзенчәлекләре
- •5. Яңа табышмак чыгару
- •Мәкальләр
- •I бүлек. Ата-ана, бала-чага турында бәби бала
- •Ана белән бала
- •Баланың холкы. Аны тәрбияләп үстерү
- •Иркә, үпкәчән, елак балалар
- •Юньле бала һәм юньсез-игелексез балалар
- •Ата баласы булу, атага лаеклы булып үсү
- •Сүзнең көче, тоткан урыны һәм төрләре
- •Сәлам һәм сорашу
- •Вакытында, урынында сөйләү
- •Кешесенә күрә сөйләшә белү
- •Кешенең акылы, кемлеге сүзеннән беленү
- •Уйнап сөйләү, чынлап сөйләү
- •Дәшми калу
- •Һәр әйткән сүзгә ышану, риза булып торучылык
- •Хаклык, дөреслек, ялган. Сүздә тору, коры вәгъдә һәм ялганчылар
- •Сер сөйләү һәм аны саклау
- •Акыл һәм акыллы белән җүләр
- •Белем-гыйлем, уку-язу, галим-наданнар турында белем-гыйлем
- •Укыган белән укымаган кеше
- •Галим белән надан
- •Гыйлем өйрәнү
- •Белү; белгән белән белмәгән
- •Авыз иҗаты, әдәбият, җыр-көй, музыка, сәнгать мәкаль турында
- •Әкият, мәзәк, табышмаклар
- •Музыка һәм музыкантлар
- •Шигырь һәм шагыйрьләр
- •Талант һәм аны үстерү турында
- •Кеше, аның рухи йөзе, холык-кылыклар холыклар
- •Әдәп, оят, намуслылык
- •Рәхим-шәфкатьлек
- •Үпкәчәнлек һәм хәтер калу
- •Ачу һәм дуамаллык
- •Эреләнү, масаю
- •Мактану, алдан шапырыну
- •Үз сүзлелек, үҗәтлек, кире беткәнлек
- •Нәфес, азгынлык
- •Хәйлә һәм хәйләкәрлек
- •Астыртынлык
- •Иркәлек, кыланчыклык, нәзбереклек, вакчыллык, холыксызлык
- •Ил, туган җир, ватан
- •Сабантуй, мәйдан, уеннар
- •Көлү-җылау
- •Кешедән көлү, мыскыллау
- •Кешедә теләк, ният, батырлык һәм эшкә ихтыяр көче булу, мөстәкыйльлек һәм максатка ирешү турында теләк, максат һәм аңа омтылу
- •Ияреп эшләү һәм корыга иярү
- •Ашыгыч-акрын хәрәкәт, сабырлык
- •Абыну-сөртенү, хаталык, ялгышлык
- •Алдан күреп эш итү, сак хәрәкәт, тәдбирлелек
- •Вакыт-форсатны кулдан җибәрмәү
- •Кыюлык, тәвәккәллек
- •Батырлык һәм куркаклык
- •Кешедә ихтыяр көче булырга тиешлек, үзеңә үзең баш булу
- •Эш, хезмәт сөючәнлек
- •Кыңгыр эш, хыянәт
- •Кеше һәм кешене тану, аралашу
- •Кеше белән кеше аермасы
- •Кешегә хөрмәт һәм кечелек күрсәтү, үз кадереңне үзең белү
- •Кешегә салынмау
- •Үзеңне яхшыга күнектерү, чыныгу һәм гадәт
- •Каты серле булу, үзеңә үзең ышану
- •Табышмаклар төрле табышмаклар
- •Тап табышмак
- •Тапкыр җаваплы табышмаклар
- •Борынгырак табышмаклар
- •Җырлы-җаваплы борынгы бер-ике табышмак
Иркә, үпкәчән, елак балалар
* Ачы белән төзәтәләр, Татлы белән бозалар.
* Балага пычак бирмәсәң бер елар, * Бирсәң — ике елар. (Икенчесендә киселеп елар, дигәне.)
* Еламаган балага имезлек бирмиләр.
* Елыйсы килгән бала атасының сакалы белән уйнар.
* Елыйсы килгән баланың өч көн борын күзе кычыта, ди.
* Иркә бала ир булмас.
* Иркә бала рәхәт күрмәс.
* Иркәбикә суга ташланам дип чыгып киткән дә яңгырдан куркып кире кайткан, ди.
* Иркәдән елак туган.
* — Иркәм, нигә елыйсың? — Аягыма чеби басты.
* Иркәнең күзе кипмәс, Юрганың тире кипмәс.
* Кулында аш, Күзендә яшь.
* Сабый елый-елый үсәр.
ҮГИ-ЯТИМНӘР, ҮГИ АНАЛАР
* Анаң үги булса, атаң үзеңнеке булмас.
* Анаң юктан үги ана да яхшы.
* Аналы ятим — ярты ятим.
* Анаң үлсә, елгаң корыды, Атаң үлсә, таянган тавың ауды.
* Анасы үлгәнне еларга өйрәтмә.
* Ана янында бала ятим булмый.
* Аталы бала — аркалы, Аналы бала — иркәлә.
* Атадан бала яшь кала, Күп-күп эшләр башкара.
* Дөньяда иң ачы — ятимлек ачысы.
* Җиде атасын белмәгән — ятимлекнең билгесе.
* Җиденчели ни яман? Җитәкләшеп ятимнәр Елый калса, шул яман.
* Җиргә төшкән ятимнеке.
* Кемнең газизе кемгә хур булмый.
* Сабаксыз төймә салмаклы, Сабаксыз төймә салмаксыз; Аталы бала ардаклы(газиз), Атасыз бала ардаксыз,
* Үги бала үпкәчел.
* Үги ана — яфрак, Үз әнием яхшырак. (Үги ана яфрагы — үлән исеме. Яфрагының бер ягы җылымса, бер ягы салкынча була.)
* Үги бала өй артында елар. "Ник елыйсың?" дисәләр, хәзер генә суган ашадым", — дияр.
* Үги үз булмый, Колак күз булмый.
* Ятим ашы ярты пешәр.
* Ятим балага йөзем җиләге дә аш.
* Ятим бала гарьчел була.
* Ятим балага ярдәм ит.
* Ятим бала дип кимсетмә, бәхете булса ир булыр.
* Ятим баланың күңеле сынык.
* Ятим еласа, җир-күк елар.
* Ятим күңеле җирәнчек.
* Ятимнәрнең бәйрәме Яңа күлмәк кигәндә.
* Ятим тайдан юрга чыгар.
* Ятим ярасының ямавы өстендә.
Юньле бала һәм юньсез-игелексез балалар
* Атадан яхшы ул туса, Ишектәге башын түргә сөйрәр; Атадан яман бала туса, Түрдәге башын ишеккә сөйрәр.
* Үрдәк баласы, тавык астында туса да, суга йөгерер.
* Атадан яхшы ул туса, Кар өстендә ут ягар; Атадан яман ул туса, Ат өстендә эт кабар.
* Баладан бәхетең булса, Карт көнеңдә яшь итәр; Баладан бәхетең булмаса, Иртә яшьтән карт итәр.
* Атасы малаена алма бакчасы ясап биргән, Малае атасына сыңар алма да бирә белмәгән.
* Атасы торып, улы сөйләгәннән биз, Анасы торып, кызы сөйләгәннән биз.
* Балалар җиткән, Карчык урманга (утынга) киткән.
* Бала яхшы булса — дәүләт, Яман булса .— имгәк.
* Бәхетленең баласы Унбишендә баш булыр; Бәхетсезнең баласы Утызда да яшь булыр.
* Буласы бака баштан була.
* Булыр ат тайдан билгеле, Булыр сыер бозаудан билгеле.
* Булыр бала ун яшендә баш була, Булмас бала егерме биштә дә яшь була.
* Бүре бәйләүгә күнмәс, Дуңгыз әйдәүгә килмәс.
* Гөл чәчәгеннән билгеле.
* Качыр атасына охшамаса, анасына да охшамый. (Качыр — ат белән ишәктән туган гибрид.)
* Каршы бала үлемен карагай башыннан табар.
* Кеше булыр баланың Кеше белән эше бар; Кеше булмас баланың Кеше белән ни эше бар.
* Мисез бала ата-анасын тыңламас.
* Тырыш бала ах яхшы, Ялкау бала фу шакшы.
* Уңар йортның баласы Бер-берсенә "батыр" дир; Уңмас йортның -баласы Бер-берсенә "кутыр" дир.
* Тырыш бала талпынган коштай, Күңеле тынмас күкләргә очмый.
* Шәп маллар аякланып туа.
* Юньле бала ат мендерә, Юньсез бала аттан төшерә.
* Яман бала атасын сүктерер.
* Яман баланың барыннан югы.
* Яман бала өйгә сыймас, Өйдән чыкса, илгә сыймас.
* Яман бала тудырганнан елан тудырганың артык.
* Яхшы угыл атасын ярлылыгы өчен ким күрми.
