- •«Идел-йорт» нәшрияты
- •423832, Татарстан, Чаллы шәһәре,
- •I бүлек. Ата-ана, бала-чага турында Бәби бала
- •Ана белән бала
- •Баланың холкы. Аны тәрбияләп үстерү
- •Иркә, үпкәчән, елак балалар
- •Юньле бала һәм юньсез-игелексез балалар
- •Ата баласы булу, атага лаеклы булып үсү
- •Сүзнең көче, тоткан урыны һәм төрләре
- •Сәлам һәм сорашу
- •Вакытында, урынында сөйләү
- •Кешесенә күрә сөйләшә белү
- •Кешенең акылы, кемлеге сүзеннән беленү
- •Уйнап сөйләү, чынлап сөйләү
- •Дәшми калу
- •Һәр әйткән сүзгә ышану, риза булып торучылык
- •IV бүлек. Хаклык, дөреслек, ялган. Сүздә тору, коры вәгъдә һәм ялганчылар
- •V бүлек. Сер сөйләү һәм аны саклау Каты серле булу, үзеңә үзең ышану
- •VI бүлек. Акыл һәм акыллы белән җүләр
- •VII бүлек. Белем-гыйлем, уку-язу, галим-наданнар турында Белем-гыйлем
- •Укыган белән укымаган кеше
- •Галим белән надан
- •Гыйлем өйрәнү
- •Белү. Белгән белән белмәгән
- •VIII бүлек. Авыз иҗаты, әдәбият, җыр-көй, музыка, сәнгать Мәкаль турында
- •Әкият, мәзәк, табышмаклар
- •Музыка һәм музыкантлар
- •Шигырь һәм шагыйрьләр
- •Талант һәм аны үстерү турында
- •IX бүлек. Кеше, аның рухи йөзе, холыклар Холыклар
- •Әдәп, оят, намуслылык
- •Рәхим — шәфкатьлек
- •Үпкәчәнлек һәм хәтер калу
- •Ачу һәм дуамаллык
- •Эреләнү, масаю
- •Мактану, алдан шапырыну
- •Үз сүзлелек, үҗәтлек, кире беткәнлек
- •Нәфес, азгынлык
- •Хәйлә һәм хәйләкәрлек
- •Астыртынлык
- •Иркәлек, кыланчыклык, нәзбереклек, вакчыллык, холыксызлык
- •X бүлек. Ил, туган җир, ватан
- •Сабантуй, мәйдан, уеннар
- •Көлү-җылау
- •Кешедән көлү, мыскыллау
- •XI бүлек. Кешедә теләк, ният, батырлык һәм эшкә ихтыяр көче булу, мөстәкыйльлек һәм максатка ирешү турында Теләк, максат һәм аңа омтылу
- •Ияреп эшләү һәм корыга иярү
- •Ашыгыч-акрын хәрәкәт, сабырлык
- •Абыну-сөртенү, хаталык, ялгышлык
- •Алдан күреп эш итү, сак хәрәкәт, тәдбирлелек
- •Вакыт-форсатны кулдан җибәрмәү
- •Кыюлык, тәвәккәллек
- •Батырлык һәм куркаклык
- •Кешедә ихтыяр көче булырга тиешлек, үзеңә үзең баш булу
- •Эш, хезмәт сөючәнлек
- •Кыңгыр эш, хыянәт
- •Кеше һәм кешене тану, аралашу
- •Кеше белән кеше аермасы
- •Кешегә хөрмәт һәм кечелек күрсәтү, үз кадереңне үзең белү
- •Кешегә салынмау
- •Үзеңне яхшыга күнектерү, чыныгу һәм гадәт
- •Нәкый Исәнбәт турында
- •Мәкальләребез турында мәкаль дип нәрсәгә әйтелә?
- •Мәкальләрнең тормыштагы роле һәм әһәмияте
- •423832, Республика Татарстан,
Юньле бала һәм юньсез-игелексез балалар
* Атадан яхшы ул туса, Ишектәге башын түргә сөйрәр; Атадан яман бала туса, Түрдәге башын ишеккә сөйрәр.
* Үрдәк баласы, тавык астында туса да, суга йөгерер.
* Атадан яхшы ул туса, Кар өстендә ут ягар; Атадан яман ул туса, Ат өстендә эт кабар.
* Атаңа ни кылсаң, алдыңа шул килер.
* Баладан бәхетең булса, Карт көнеңдә яшь итәр; Баладан бәхетең булмаса, Иртә яшьтән карт итәр.
* Атасы малаена алма бакчасы ясап биргән, Малае атасына сыңар алма да бирә белмәгән.
* Атасы торып, улы сөйләгәннән биз, Анасы торып, кызы сөйләгәннән биз.
* Балалар җиткән, Карчык урманга (утынга) киткән.
* Бала яхшы булса — дәүләт, Яман булса .— имгәк.
* Бәхетленең баласы Унбишендә баш булыр; Бәхетсезнең баласы Утызда да яшь булыр.
* Буласы бака баштан була.
* Булыр ат тайдан билгеле, Булыр сыер бозаудан билгеле.
* Булыр бала ун яшендә баш була, Булмас бала егерме биштә дә яшь була.
* Бүре бәйләүгә күнмәс, Дуңгыз әйдәүгә килмәс.
* Гөл чәчәгеннән билгеле.
* Качыр атасына охшамаса, анасына да охшамый. (Качыр — ат белән ишәктән туган гибрид.)
* Каршы бала үлемен карагай башыннан табар.
* Кеше булыр баланың Кеше белән эше бар; Кеше булмас баланың Кеше белән ни эше бар.
* Мисез бала ата-анасын тыңламас.
* Тырыш бала ах яхшы, Ялкау бала фу шакшы.
* Уңар йортның баласы Бер-берсенә "батыр" дир; Уңмас йортның -баласы Бер-берсенә "кутыр" дир.
* Тырыш бала талпынган коштай, Күңеле тынмас күкләргә очмый.
* Шәп маллар аякланып туа.
* Юньле бала ат мендерә, Юньсез бала аттан төшерә.
* Яман бала атасын сүктерер.
* Яман баланың барыннан югы.
* Яман бала өйгә сыймас, Өйдән чыкса, илгә сыймас.
* Яман бала тудырганнан елан тудырганың артык.
* Яхшы угыл атасын ярлылыгы өчен ким күрми.
Ата баласы булу, атага лаеклы булып үсү
* Алты көн ач булсаң да, ата гадәтен ташлама.
* Ата баласы аз рәхәткә, күп хәсрәткә түзәр.
* Ата баласы кемнән туганын онытмый.
* Ата баласы үз хатасын үзе юар.
* Атадан бала туар, Атасының юлын куар.
* Атадан күреп ул үсә, Анадан күреп кыз үсә.
* Атаң данын онытма, Дан яшәүдән курыкма!
* Атаңнан борын капкынга төшмә!
* Атасы кордашның баласы кордаш.
* Ата юлы балага такыр.
* Атаң кем булса, син шуның угылы.
* Бабаң муенын бөкмәгән җирдә син тезеңне чүкмә.
* Аттан тай узар, Атадан бала узар.
* Акылсыз атка менсә, атасын танымас.
* Бүре баласын тотарга өйрәтсә, сарык баласын качарга өйрәтә.
* — Кем угылысың? — дигәннәр, — Әти улымын! — дигән.
* Ким козгындин туар козгын, Атасыннан булыр узгын. (Кандалый шигыреннән халыклашкан мәкаль.)
* Кырык ел кабер каравылчысы булып торган, атасы кабере кайда икәнен белмәгән.
II бүлек. Тел, сүз
* Акыллының теле күңелендә, Тиленең акылы телендә.
* Акылы кысканың теле озын.
* Ана баланы ике кат тудыра: Бер кат — тән биреп! Икенче кат — тел биреп!
* Анам биргән туган тел, Атам биргән корал тел.
* Ана мәм биргән, Ана тән биргән, Ана сөт биргән, Ана тел биргән!
* Алтыда белгән ана телең алтмышта онытылмас.
* Бик татлы булма кабып йотарлар, Бик ачы булма — төкереп ташларлар.
* Аягы пычрак — өй пычратыр, Теле пычрак — кеше пычратыр.
* Берәүнең кулы эшли, Икенченең теле эшли.
* Бер телдә ун хикмәт, Ун телдә йөз хикмәт.
* Бит күрке күз, Тел күрке сүз.
* Дөньяда иң татлы нәрсә дә — тел, Иң ачы нәрсә дә — тел.
* Әдәп башы — тел.
* Әйткәннән тел калмас.
* Әйтмәс җирдә авызың тый, Кычытмас җирдә кулың тый.
* Җабага тайның бете ачы, Әшәке кешенең теле ачы.
* Иле барның теле бар.
* Иң татлы тел — туган тел, Анаң сөйләп торган тел.
* Инсафлының теле саф.
* Йомшак телле бәрән ике ананы имә.
* Кеше күрке йөз; Йөзнең күрке — күз, Уйның күрке — тел, Телнең күрке — сүз.
* "Кеш" дип әйтергә теле юкның күзен карга чукыр. (Тел ул үзеңне яклау коралы булып та хезмәт итә, дигәннән.)
* Күңеле турының теле туры. (Төрдәше: "Күңеле расның теле рас".)
* Озын тел елан: авыздан чыкса, муенга урала.
* Сакауның телен әнисе белер.
* Оста барда кулың тый, Белгән барда телең тый.
* Сакау сакауны үчекли.
* Сиңа бирелгән ике колак, бер тел: Ике тыңла, бер сөйлә, калганын үзең бел.
* Сөяксез тел ни димәс.
* Сүз бер көнлек, тел гомерлек.
* Татлы тел тәхет били.
* Татлы тел тимер капканы ачар.
* Тел — ананың теләге, Тел — ананың баласына иң кадерле бүләге.
* Тел белән әйтмичә, бармак белән төртеп булмый.
* Тел белмәгән теленнән абыныр.
* Телгә сак бул!
* Тел дигән дәрья бар, Дәрья төбендә мәрҗән бар. Белгәннәр чумып алыр, Белмәгән коры калыр.
* Теле белән күктәге айны йөртә белгән, Кулы белән казандагы майны эретә белмәгән.
* Теленә салынган, Эшендә абынган.
* Телең белән күңелеңне бер тот.
* Телең белән узма, Белем белән уз.
* Телең белән фикер йөртмә, Уең белән фикер йөрт.
* Телеңне тезгендә тот, Этеңне чылбырда тот!
* Телеңне тыйсаң, тыныч булырсың.
* Телне каләм саклый.
* Телең ни әйтсә, колагың шуны ишетер.
* Теле озын булмаганның гомере озын булыр.
* Теле озын кешенең акылы кыска булыр.
* Теле пычракның күңеле пычрак.
* Теле татлының дусы күп.
* Теле чибәрнең үзе чибәр.
* Теле юкны тигәнәк талар.
* Тел күңелнең көзгесе.
* Тел — кылыч: тиешсез җирдә тый, тиешле җирдә кый!
* Телделәр халык булып дөньяга чыккан, Телсезләр балык булып дәрьяда калган, Бакылдыклар бака булып баткакта яталар, ди.
* Телләр белгән — илләр белгән.
* Тылмач үз җавабын үзе табар.
* Телне тешләп өзеп булмый, Сөйләми дә түзеп булмый.
* Тел өчен теш төбенә утырталар.
* Тел ташны эретә.
* Тел Теләчегә барып кайта. (Теләче — Казан арты район үзәкләреннән берсе.)
* Телчән теленнән табар.
* Тәмле дә тел, Тәмсез дә тел.
* Төче коймак пешергән кешегә бар, төче телле кешегә барма.
* Төче коймак тиз кикертә.
* Туган илем — иркә гөлем, Киңдер сиңа күңел түрем.
* Туган телем — үз телем, Туган илем — үз көнем.
* Туган телне кадерләгән халык кадерле булыр.
* Туры телем таш ярыр.
* Ул да яхшы, бу да яхшы, Ашаган чакта бар да яхшы, Баш коткарган тел дә яхшы.
* Үткен тел — бәхет, Озын тел — бәла!
* Һөнәр алды — кызыл тел. (Кызыл тел — оста, матур тел, димәк.).
