Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Нәкый Исәнбәт Татар халык мәкальләре..doc
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
442 Кб
Скачать
☆

Юньле бала һәм юньсез-игелексез балалар

* Атадан яхшы ул туса, Ишектәге башын түргә сөйрәр; Атадан яман бала туса, Түрдәге башын ишеккә сөйрәр.

* Үрдәк баласы, тавык астында туса да, суга йөгерер.

* Атадан яхшы ул туса, Кар өстендә ут ягар; Атадан яман ул туса, Ат өстендә эт кабар.

* Атаңа ни кылсаң, алдыңа шул килер.

* Баладан бәхетең булса, Карт көнеңдә яшь итәр; Баладан бәхетең булмаса, Иртә яшьтән карт итәр.

* Атасы малаена алма бакчасы ясап биргән, Малае атасына сыңар алма да бирә белмәгән.

* Атасы торып, улы сөйләгәннән биз, Анасы торып, кызы сөйләгәннән биз.

* Балалар җиткән, Карчык урманга (утынга) киткән.

* Бала яхшы булса — дәүләт, Яман булса .— имгәк.

* Бәхетленең баласы Унбишендә баш булыр; Бәхетсезнең баласы Утызда да яшь булыр.

* Буласы бака баштан була.

* Булыр ат тайдан билгеле, Булыр сыер бозаудан билгеле.

* Булыр бала ун яшендә баш була, Булмас бала егерме биштә дә яшь була.

* Бүре бәйләүгә күнмәс, Дуңгыз әйдәүгә килмәс.

* Гөл чәчәгеннән билгеле.

* Качыр атасына охшамаса, анасына да охшамый. (Качыр — ат белән ишәктән туган гибрид.)

* Каршы бала үлемен карагай башыннан табар.

* Кеше булыр баланың Кеше белән эше бар; Кеше булмас баланың Кеше белән ни эше бар.

* Мисез бала ата-анасын тыңламас.

* Тырыш бала ах яхшы, Ялкау бала фу шакшы.

* Уңар йортның баласы Бер-берсенә "батыр" дир; Уңмас йортның -баласы Бер-берсенә "кутыр" дир.

* Тырыш бала талпынган коштай, Күңеле тынмас күкләргә очмый.

* Шәп маллар аякланып туа.

* Юньле бала ат мендерә, Юньсез бала аттан төшерә.

* Яман бала атасын сүктерер.

* Яман баланың барыннан югы.

* Яман бала өйгә сыймас, Өйдән чыкса, илгә сыймас.

* Яман бала тудырганнан елан тудырганың артык.

* Яхшы угыл атасын ярлылыгы өчен ким күрми.

Ата баласы булу, атага лаеклы булып үсү

* Алты көн ач булсаң да, ата гадәтен ташлама.

* Ата баласы аз рәхәткә, күп хәсрәткә түзәр.

* Ата баласы кемнән туганын онытмый.

* Ата баласы үз хатасын үзе юар.

* Атадан бала туар, Атасының юлын куар.

* Атадан күреп ул үсә, Анадан күреп кыз үсә.

* Атаң данын онытма, Дан яшәүдән курыкма!

* Атаңнан борын капкынга төшмә!

* Атасы кордашның баласы кордаш.

* Ата юлы балага такыр.

* Атаң кем булса, син шуның угылы.

* Бабаң муенын бөкмәгән җирдә син тезеңне чүкмә.

* Аттан тай узар, Атадан бала узар.

* Акылсыз атка менсә, атасын танымас.

* Бүре баласын тотарга өйрәтсә, сарык баласын качарга өйрәтә.

* — Кем угылысың? — дигәннәр, — Әти улымын! — дигән.

* Ким козгындин туар козгын, Атасыннан булыр узгын. (Кандалый шигыреннән халыклашкан мәкаль.)

* Кырык ел кабер каравылчысы булып торган, атасы кабере кайда икәнен белмәгән.

II бүлек. Тел, сүз

* Акыллының теле күңелендә, Тиленең акылы телендә.

* Акылы кысканың теле озын.

* Ана баланы ике кат тудыра: Бер кат — тән биреп! Икенче кат — тел биреп!

* Анам биргән туган тел, Атам биргән корал тел.

* Ана мәм биргән, Ана тән биргән, Ана сөт биргән, Ана тел биргән!

* Алтыда белгән ана телең алтмышта онытылмас.

* Бик татлы булма кабып йотарлар, Бик ачы булма — төкереп ташларлар.

* Аягы пычрак — өй пычратыр, Теле пычрак — кеше пычратыр.

* Берәүнең кулы эшли, Икенченең теле эшли.

* Бер телдә ун хикмәт, Ун телдә йөз хикмәт.

* Бит күрке күз, Тел күрке сүз.

* Дөньяда иң татлы нәрсә дә — тел, Иң ачы нәрсә дә — тел.

* Әдәп башы — тел.

* Әйткәннән тел калмас.

* Әйтмәс җирдә авызың тый, Кычытмас җирдә кулың тый.

* Җабага тайның бете ачы, Әшәке кешенең теле ачы.

* Иле барның теле бар.

* Иң татлы тел — туган тел, Анаң сөйләп торган тел.

* Инсафлының теле саф.

* Йомшак телле бәрән ике ананы имә.

* Кеше күрке йөз; Йөзнең күрке — күз, Уйның күрке — тел, Телнең күрке — сүз.

* "Кеш" дип әйтергә теле юкның күзен карга чукыр. (Тел ул үзеңне яклау коралы булып та хезмәт итә, дигәннән.)

* Күңеле турының теле туры. (Төрдәше: "Күңеле расның теле рас".)

* Озын тел елан: авыздан чыкса, муенга урала.

* Сакауның телен әнисе белер.

* Оста барда кулың тый, Белгән барда телең тый.

* Сакау сакауны үчекли.

* Сиңа бирелгән ике колак, бер тел: Ике тыңла, бер сөйлә, калганын үзең бел.

* Сөяксез тел ни димәс.

* Сүз бер көнлек, тел гомерлек.

* Татлы тел тәхет били.

* Татлы тел тимер капканы ачар.

* Тел — ананың теләге, Тел — ананың баласына иң кадерле бүләге.

* Тел белән әйтмичә, бармак белән төртеп булмый.

* Тел белмәгән теленнән абыныр.

* Телгә сак бул!

* Тел дигән дәрья бар, Дәрья төбендә мәрҗән бар. Белгәннәр чумып алыр, Белмәгән коры калыр.

* Теле белән күктәге айны йөртә белгән, Кулы белән казандагы майны эретә белмәгән.

* Теленә салынган, Эшендә абынган.

* Телең белән күңелеңне бер тот.

* Телең белән узма, Белем белән уз.

* Телең белән фикер йөртмә, Уең белән фикер йөрт.

* Телеңне тезгендә тот, Этеңне чылбырда тот!

* Телеңне тыйсаң, тыныч булырсың.

* Телне каләм саклый.

* Телең ни әйтсә, колагың шуны ишетер.

* Теле озын булмаганның гомере озын булыр.

* Теле озын кешенең акылы кыска булыр.

* Теле пычракның күңеле пычрак.

* Теле татлының дусы күп.

* Теле чибәрнең үзе чибәр.

* Теле юкны тигәнәк талар.

* Тел күңелнең көзгесе.

* Тел — кылыч: тиешсез җирдә тый, тиешле җирдә кый!

* Телделәр халык булып дөньяга чыккан, Телсезләр балык булып дәрьяда калган, Бакылдыклар бака булып баткакта яталар, ди.

* Телләр белгән — илләр белгән.

* Тылмач үз җавабын үзе табар.

* Телне тешләп өзеп булмый, Сөйләми дә түзеп булмый.

* Тел өчен теш төбенә утырталар.

* Тел ташны эретә.

* Тел Теләчегә барып кайта. (Теләче — Казан арты район үзәкләреннән берсе.)

* Телчән теленнән табар.

* Тәмле дә тел, Тәмсез дә тел.

* Төче коймак пешергән кешегә бар, төче телле кешегә барма.

* Төче коймак тиз кикертә.

* Туган илем — иркә гөлем, Киңдер сиңа күңел түрем.

* Туган телем — үз телем, Туган илем — үз көнем.

* Туган телне кадерләгән халык кадерле булыр.

* Туры телем таш ярыр.

* Ул да яхшы, бу да яхшы, Ашаган чакта бар да яхшы, Баш коткарган тел дә яхшы.

* Үткен тел — бәхет, Озын тел — бәла!

* Һөнәр алды — кызыл тел. (Кызыл тел — оста, матур тел, димәк.).