Алдымен науқастың дегидратация кезеңдігін бағалау

1. ҚАРАҢЫЗ:

ЖАЛПЫ ЖАҒДАЙЫ

КӨЗІ

ЖАСЫ

АУЫЗ және ТІЛ

ШӨЛДЕУ

А

жақсы, белсенді

қалыпты

бар

ылғалды

ішуі қалыпты, шөлдемейді

Б

жаман, ұйқышылдық, мазасындану

кіртейген

жоқ

құрғақ

жақсы ішеді, шөлдейді

В

өте ұйқышыл, есінен танған, дірілдер

өте кіртейген және құрғақ

жоқ

өте құрғақ

жаман ішеді немесе мүлде ішпейді

2. СЕЗІҢІЗ:

ТЕРІНІҢ ЭЛАТИКАСЫН (тері қатпарлары)

тез тарайды

ақырын тарайды

өте ақырын тарайды

3. ЕСЕПТЕҢІЗ:

науқаста сусыздану белгілері жоқ

егер науқаста осы белгілердің ішінде біреу немесе екеуі болса, айқын сусызданудың белгісі

егер науқста осы белгілердің ішінде екеу немесе одан көп болса, ауыр сусызданудың белгілері

4. ЕМДЕҢІЗ:

А

емдеу жоспарын қолданыңыз

В

емдеу жоспарын қолданыңыз

С

емдеу жоспарын қолданыңыз

НӘЖІСІНДЕ ҚАННЫҢ БАР- ЖОҒЫН СҰРАУ

ЕГЕР НӘЖІСІНДЕ ҚАН БОЛСА:

• сіздің районынызда Shigella-ға арналған оральды антибиотикпен 5 күн бойы емдеңіз

• “А” емдеу жоспары бойынша баланы қалай тамақтандыруды анасына үйретіңіз

• баланы 2 күннен кейін тексеріңіз, егер:

• ол 1 жасқа дейінгі жаста болса

• ол сусызданған болса

• онда қан араласқан нәжіс болса

• оның жағдайы жақсармаса

• емнің 2 күнінен кейін нәжісте қан сақталса, онда басқа оральды антибиотикке көшіп және емді 5 күн жүргізіңіз

НАҒЫЗ ДИАРЕЯНЫҢ КӨРІНІСІ ҚАШАН БАСТАЛҒАНЫҢ СҰРАҢЫЗ

ЕГЕР ДИАРЕЯ 14 КҮННЕН КӨП БОЛСА:

Ауруханаға жатады егер:

• бала 6 айдан кіші болса

• бала сусызданған болса (алдымен регидратация өткізіп, госпитализдеу керек)

Басқа жағдайларда, “А” емдеу жоспары бойынша баланы қалай тамақтандыруды анасына үйретіңіз, бірақ:

• сүттін қалыпты мөлшерінен тек жартысын беріңіз немесе сүтті басқа сүт өнімдерімен ауыстырыңыз, йогурт немесе айран сияқты

• толық энергетикалық тамақтандыруды жасаңыз, маймен, көкөніспен, етпен, балықпен аралсқан қою ботқаларды тағайындау жолымен, күніне 6 реттен көп емес

Анасына баланы 5 күннен кейін әкелуді нұсқаңыз:

• егер диарея тоқталмаса, аурухана жатқызыңыз

• егер деарея тоқталмаса, анасына айтыңыз:

• кәдімгі диетаны бастау

• 1 аптадан кейін жанаур сүтін қалыптымөлшерін беру

• күніне 1 рет қосымша тамақтандыру – 1 ай

ТАМАҚТАНДЫРУДЫҢ АУЫР БҰЗЫЛУ БЕЛГІЛЕРІН БАР-ЖОҒЫН ТЕКСЕРТУ

ЕГЕР БАЛАДА ТАМАҚТАНУДЫҢ АУЫР БҰЗЫЛУ БЕЛГІЛЕРІ БОЛСА:

• регидратация өткізбей, науқасты аурухана жатқызу

• анасына ОРС беріп, қалай беруін көрсетіңіз: емдеу орталығына транспортировка бойы 5 мл/кг есебімен беру

ДЕНЕ ҚЫЗУЫНЫҢ ӨЛШЕП ҚЫЗБА ТУРАЛЫ СҰРАҢЫЗ

ЕГЕР БАЛА 2 АЙДАН КІШІ БОЛСА:

• нұсқау бойынша регидратацияны өткізіңіз. Егер өткізілгеннен кейін қызба кетпесе (38⁰С және одан жоғары) баланы стационарға жіберіңіз. Малярияға қарсы немесе парацетамол түрлі препараттарды тағаыйндаңыз

ЕГЕР БАЛАҒА 2 АЙ ЖӘНЕ ОДАН ЖОҒАРЫ БОЛСА:

• егер дене қызуы 39⁰С, парацетамол түрлі препаратын беріңіз

• егер районыңызда малярия бар болса және балада әр түрлі қызба (38⁰С және одан жоғары) немесе қызба 5 күн бойы сақталған болса, малярияға қарсы емді тағайындаңыз (немес малярияға қарсы бағдарлама бойынша емдеңіз)

АНАСЫНА ҮЙРЕТУ ҮШІН БҰЛ ЖОСПАРДЫ ҚОЛДАҢЫҢЫЗ:

• нағыз диареяны үйде емдеуді жалғастыру

• баланың диарея көрінісінің емдеуін ерте бастауға дайын болу

ҮЙДЕ ДЕАРЕЯНЫ ЕМДЕУДІҢ ҮШ ЕРЕЖЕСІН ТҮСІНДІРІҢІЗ:

1. Сусыздануды болдырмау үшін, бұрынғыдай қарағанда, өз балаңызға көбірек сұйықтық беріңіз.

• үйде емдеу үшін тағайындалған сұйықтықты қолданыңыз. Олар: ОРС, тағам өнімдерінің негізіндегі сұйықтықтар: сүйық бөтқа, күріш суы, сорпа, йогірт (айран) сияқтылар және қарапайым ішетін су. Балаларды емдеу үшін ОРС ерітіндісін қолдану әдісі төменде көрсетілген. Ескуріңіз, егер бала 6 айдан кіші болып қосымша тамақты алмаса, тағам өнімдерінің негізіндегі сұйықтықтарды емес, ОРС, немесе қарапайым суды қолоданыңыз

• сұйықтықты береберіңіз – бала қанша ішсе сонша

• диарея бітпегенше, сұйықтықтарды береберіңіз

2. Баланызға керекті тағам мөлшерін беріңіз:

• омрауды жиі береберіңіз

• егерде бала омрауда болмаса, онда кәдімгі сүт беріңіз

• егер бала 6 айда немесе жоғары болса және қосымша тамақ ішсе онда:

• балаға құнарлы қоспалар беріңіз, әсіресе толтырғыштармен, овощтармен, етпен немесе балық етімен. Әр бір порцияға 1-2 шай қасық шемішкенің майын қосыңыз

• жаңа жеміс шырындарын немесе калиі көп бананның балдырын беріңіз

• әр ғашанда жаңа жасалған тағам беріңіз. Тағамды дұрыстап жасаңыз, ұнтақтаңыз және уқалаңыз

• бала қанша жегісі келеді сонша жесін. Тамақты 6 реттен көп бермеңіз

• диарея басылған соң кәдімгі тамақ беріңіз, аурғаннан кейін апта бойы қосымша 1 рет тамақтандырыңыз

3. Денсаулық қорғау жұмыскерінен көмек сұраңыз, егер баланың жағдай үш күннін ішінде қалыптаспаса немесе балада келесі белгілер пайда болса:

• жиі сұйық нәжіс

• қайталамалы құсу

• айқын шөлдеу

• бала тамақ және су нашар ішеді

• құзба

• нәжіс қанмен араласқан

БАЛАЛАР ОРС ЕРІТІНДІСІН ҮЙІНДЕ АЛУ КЕРЕК, ЕГЕР:

• олар “Б” немесе “В” емдеу жоспары бойынша ем қабылдаған болса

• егер диарея төмендесе, денсаулық сақтаудағы жұмыскерге қайталап келуге болмайды

• диареяны емдеу үшін денсаулық сақтаудағы жұмыскерге келетін барлық балаларға ОРС беру деген ұлттық бағдарламасында шешім қабылданды

Жасы

Әр сұйық нәжіспен кейін берілетін ОРС мөлшері

Үйінде қолдану үшін анасына берілетін ОРС мөлшері

24 айдан төмен

50- 100 мл

Күніне 500 мл

2 ден 10 жасқа дейін

100 – 200 мл

Күніне 1000 мл

10 жас және жоғары

Қаншалықты алсак да

Күніне 2000 мл

АНАСЫНА ОРС ЕРІТІНДІСІН ҚАЛАЙ ДАЙЫНДАУ КЕРЕК ЕКНДІГІН КӨРСЕТІҢІЗ

БАЛАҒА ҚАНША ЕРІТІНДІ БЕРУ КЕРЕК ЕКЕНДІГІН КӨРСЕТІҢІЗ

• 2 жастан кіші балаға әр 1-2 минут сайын ерітіндіні шай қасықпен беріңіз

• жоғары жастағы балаларға кеседен ерітіндіні жиі жұтуға беріңіз

• егер бала құсса, 10 минут тоса тұрыңыз. Содан кейін балаға ерітіндіні інкізуге жалғастыру, бірақ ақырындап (мысалға 2-3 минут сайын 1 қасықтан)

• егер бүкіл ОРС ерітіндісі қолданылып, бірақ диарея көрсетілген сұйықтықтарды беріп, немесе қосымша ОРС ерітіндіге денсаулық сақтаудағы жұмыскерге қайтып келеу керек