- •Мазмұны
- •“Ақпараттану” пәні бойынша оқыту бағдарламасы (syllabus)
- •Пән бойынша мәліметтер:
- •Пәннің мақсаттары мен мәселелері
- •Студенттің білімін бағалау туралы ақпарат
- •“Ақпараттану” курсы бойынша материал
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •Ақпаратты таңбалау.
- •Негізігі санау жүйелеоіне аудару кестесі
- •Есептеуіш техниканың даму тарихы.
- •Ақпарат ағымы
- •4. Программалық жабдықтардың классификациясы.
- •Программалардың қысқаша классификациясы п рограммалар
- •Қолданбалы Жүйелік Аспаптық
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •Жоспары
- •Windows жүйесінің негізгі функциялары
- •Windows жүйесіндегі жұмыс столының объектілері
- •4. Файлдық құрылыммен жұмыс
- •5. Негізгі мәзірді қолдану.
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Деректерді енгізу және шығару жабдығын орнықтыру.
- •2. Windows ож –сін безендіру элементтерін орнықтыру
- •3. Windows ож –сінде басқару элементтерін орнықтыру. Таңдау тақтасын орнықтыру
- •4. Windows ож – сін автоматтандыру жабдығын орнықтыру
- •5. Қаріптерді орнықтыру
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Стандартты қолданбалы программалар
- •2. Объектілерді байланыстыру және енгізу принциптері
- •3. Windows ож –сінің қызметші қосымшалары
- •4. Мультимедияның стандарты жабдықтары
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Операциялық жүйенің атқаратын рөлі
- •Аты Мөлшері Құрылған уақыты және мерзімі Негізгі аты Атының кеңейтілуі
- •2. Ms dos операциялық жүйесінің құрылымы
- •3. Операциялық жүйеде қолданылатын командалыр
- •Резидентті (ішкі) командалар
- •Транзиттік (сыртқы) – командалар
- •Файлдармен жұмыс істейтін командалар
- •4. Norton Commander программалық қабыршағы
- •Функционалдық пернелер қызметі
- •Ескерту
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Бүлінген және вирус жұққан файлдар
- •2. Бүлінген және вирус жұққан файлдар
- •4. Компьютерлік вирустардың қысқаша жіктелуі
- •4. Компьютерлік вирустардан сақтанудың негзігі тәсілдері
- •Программаға немесе операторлық жүйеге вирус жұққан сәтте оларды анықтайтын программалар;
- •Вирустар жұқтырылғаннан кейін олардың кейбірін анықтайтын программалар.
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Компьютерлік желілер
- •2. Компьютерлік желілердің түрлері
- •3. Интернет желісі
- •4. Internet желісінің құрылымы
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Microsoft Word мәтіндік редакторы туралы жалпы мағлұмат
- •2. Microsoft Word редакторында мәтіндер мен жұмыс істеу әдіс – тәсілдері
- •3. Мәтінді енгізуде қолданылатын арнайы жабдықтар.
- •4. Құжаттарды құру әдіс – тәсілі мен автоматтандыру жабдығы
- •Қолданылатын әдебиеттер:
- •1. Формуланы енгізу
- •2. Кестелермен жұмыс
- •Кестені енгізу
- •Кесте мазмұнын форматтау немесе енгізу
- •3. Диаграмалармен жұмыс
- •4. Графиктік объектілермен жұмыс атқару
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •1. Microsoft Excel электрондық кестесін құру
- •Электрондық кестенің негізгі түсініктері
- •Ұяшықтағы мәліметтер
- •Сандарды енгізу
- •2. Есептеулер жүргізу үшін Microsoft Excel электрондық кестесін қолдану
- •Арифметикалық және тригонометриялық функциялар
- •Арифметикалық және тригонометриялық функциялар
- •3. Графиктер мен диаграммаларды тұрғызу
- •Қолданылған әдебиеттер
- •1. Архиватордың қажеттілігі
- •3. WinRar архивтік программасын пайдалану.
- •4. Файлдарды архивке енгізу
- •Файлдарды архивтен шығарып алу
- •Қолданылған әдебиеттер
- •1. Мәліметтер базасын басқару жүйесіндегі (мббж) негізгі объектілер
- •2. Мәліметтер базасын басқару жүйесіндегі басты терезелер
- •3. Мәліметтер базасын басқару жүйесінің мәзір жолы
- •4. Мәліметтер базасындағы жолдар қасиеттері
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •2. Html тілін қодану
- •Атрибут мәні Нөмірлену таңбалары
- •Кестелер
- •3 . Front Page редакторында жұмыс атқару
- •1. Алгоритм туралы жалпы түсінік
- •2. Берілгендер және олардың тектері, арифметикалық амалдар мен өрнектер
- •Арифметикалық амалдар және өрнектер
- •3. Turbo Pascal ортасын жүктеу
- •Турбо-Паскаль ортасындағы функционалдық пернелер
- •Save as-файлдың атын және жолын көрсете отырып сақтау.
- •4. Turbo Pascal тілінің алфавиті
- •Қолданылған әдебиеттер:
- •Зертханалық практикалық жұмыстың тақырыбы
- •Семинар тақырыптары
- •Жалпы аралық бақылау сұрақтары:
- •Бірінші аралық бақылауға арналған сұрақтар мен есептер
- •1. Ақпараттану пәнінің атқаратын рөлі, оның негізгі объектілері Ақпартты таңбалау, ascii коды:
- •1. Есептеуіш техниканың даму тарихы: оның ұрпақтары:
- •Тапсырма №3
- •Тест сұрақтары
- •Функционалдық пернелер бойынша анықтама Excel программасына арналған функционалдық пернелер Парақтарда мәліметтерді енгізу пернелері
- •Ұяшық немесе формула жолының мазмұнымен жұмыс атқаратын пернелер
- •Мәліметерді форматтауға арналған пернелер
- •Мәліметерді форматтауға арналған пернелер
- •Белгіленген облысқа көшіру және өшіру, қою пернелері
- •Белгіленген облыс шегінде орын ауыстыру пернелері
- •Макростармен, диаграммалармен және парақтармен жұмыс жасауға арналған пернелер
- •Мәліметтерді анализдеуге арналған қорытынды функциялар
- •Word программасында қолданылатын функционалдық пернелер Функционалдық пернелер
- •Мәтіннің немесе суреттің орын ауысуы немесе көшіруі
- •Жиі қолданылатын пернелер тіркесі
- •Техника қауіпсіздігі
- •Глоссарий
- •Негізгі әдебиеттер:
Ақпаратты таңбалау.
Қандайда бір алфавитті пайдаланып ақпарат жазуды таңбалау деп атайды. Бір белгі тобынан екінші белгі тобына көшіру жолын код немесе таңба деп атайды. Ақпаратты таңбалауда екілік, сегіздік, ондық және он алтылық сандар жүйесі қолданылады. Екілік сандарға 0 мен 1, сегіздік сандарға 0..7, ондық сандарға 0..9, ал он алтылық сандарға 0..9 және A..F латын әріптері жатады.
Негізігі санау жүйелеоіне аудару кестесі
Ондық |
Екілік |
Сегіздік |
Он алтылық |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
01 |
1 |
1 |
2 |
10 |
2 |
2 |
3 |
11 |
3 |
3 |
4 |
100 |
4 |
4 |
5 |
101 |
5 |
5 |
6 |
110 |
6 |
6 |
7 |
111 |
7 |
7 |
8 |
1000 |
10 |
8 |
9 |
1001 |
11 |
9 |
10 |
1010 |
12 |
A |
11 |
1011 |
13 |
B |
12 |
1100 |
14 |
С |
13 |
1101 |
15 |
В |
14 |
1110 |
15 |
E |
15 |
1111 |
17 |
F |
16 |
10000 |
20 |
10 |
Қосу: 0 + 0 = 0 Алу: 0 – 0 = 0 Көбейту: 0 * 0 = 0
0 + 1 = 1 1 – 0 = 1 0 * 1 = 0
1 + 0 = 1 1 – 1 = 0 1 * 0 = 0
1 + 1 = 10 10 – 1 = 1 1 * 1 = 1
Есептеуіш техниканың даму тарихы.
ХХ ғасырдың ортасында ақпаратты өндеуді автоматтандыру ісінің қажеттілігі электрондық техника мен технологияның жылдам дамуына себепші болды. Нарықтық қарым – қатынас жаралу барысында есептеулерді жүргізуге арналған жабдықтар керек болды. Қарапайым есептеуіш қосымша аспап абак болды. Ол Азияда пайда болды деп есептеледі. Есепетеуіш операцияларды механикаландыру XVII ғасырда басталды. Бірінші этапта механикалық есептеуіш құрылғыларды құру үшін, механизмдер қолданылды. Алғаш рет қосу операциясын орындауға арналған механикалық құрылғы 1623 жылы құрылған болды. Оны құрастырған, Тьюбинген (Германия) университетінің шығыс тілдер кафедрасының профессоры Вильгельм Шикард. 1642 жылы француз механигі Блез Паскаль (1623-1662 ж. ж) тұтас қосындылау құрылғысын құрастырды. Бұр құрылғы дүние бойынша ең алғаш механикалық калькулятор болып есептеледі. 1673 жылы неміс механигі және философы Г. В. Лейбниц (1646-1717 ж. ж) көбейту мен бөлу операцияларын орындай алатын, механикалық калькуляторды құрастырды. Ал Чарьзом Бэббидж (1792-1871 ж. ж) аналитикалық машинаны ойлап тапты.
Қолданылған әдебиеттер:
Байшоланова К.С. «Ақпараттық жүйелер теориясы оқу құралы.» – Алматы: экономика, 2002 жыл;
Е.Қ. Балапанов, Б. Бөрібаев, А. Дәулетқұлов. «Информатикадан 30 сабақ». «Жаңа ақпараттық технологиялар». Алматы: Шартарап, 1998ж.
Симинович С.В. “Информатика для юристов и экономистов”. Москва- Санк- Петербург- Нижний Новгород- Воронеж- Ростов – на Дону- Екатеренберг –Самара- Новосибирск – Киев – Харьков – Минск: ПИТЕР-2004г.
Дәріс № 2
«Ақпараттану » пәнінен дәріс (1-сағат).
Дәріс тақырыбы: Дербес компьютердің құрылғылары.
Мақсаты: Дербес компьютер құрылғыларымен таныстыру, олардың әр біреуінің атқаратын рөлі және мақсаты. Енгізу және шығару құрылғыларын айыра білуге жетелеу. Компьютерді жүктеуге, өшіруге дағдыландыру. Негізгі және қосымша (перифериялық ) құрылғылардыайыра білуге үйрету.
Жоспар
Кіріспе
Негізгі аппараттық конфигурация
Жүйелек блоктық ішкі құрылғылары
Дербес компьютердің (ДК) перифериялық құрылғылары
Программалық жабдықтардың классификациясы
Кіріспе
Дербес ЭЕМ-нің элементтік базасы болатын электрондық компоненттері ақпарат өндеудің белгілі бір функциясын немесе оны есте сақтау ісін атқарады. Мұндай компоненттер интегралдық схемалар деп аталады. Интегралдық схема металдан не пластмассадан жасалған қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалды қораптың шеткі таяқшаларымен жалғастырылады. ДЭЕМ бірыңғай аппараттық жүйеге біріктілірген техникалық электрондық құрылғылар жиынынан тұрады.
1. Негізгі аппараттық конфигурация.
Дербес компьютер – әмбебап техникалық жүйе. Ақпараттық процестерді жүзеге асыратын негізгі құрал- компьютер болып саналады. Компьютердің конфигурациясын (дербес құрамын) қажеттілігімізге байланысты өзгертуге болады. Қазіргі жағдайда базалық конфигурацияларға төрт құрылғы қарастырылады:
Жүйелік блок;
Монитор немесе дисплей;
Пернелік тақта;
Тышқан.
Жүйелік блок
Жүйелік блок ішінде аса маңызды коспоненттер орнатылған негізгі өрнек. Жүйелік блок ішінде орналасқан құрылғылар ішік құрылғылар деп аталады, ал сырттан қосылатын құрылғылар сыртқы құрылғылар деп аталады. Енгізуге, шығаруға және деректерді ұзақ мерзімде сақтауға арналған сыртқы қосымша құрылғылар перифериялық деп аталады, яғни жүйелік блокқа қосымша жалғанатын құрылғылар. Жүйелік блок ішінде мынадай құрылғылар орналасқан : 1. жедел жады (ОЗУ) ; 2. қатты диск немесе винчестер(ПЗУ); 3. процессор. Процессор-барлық есептеу және ақпарат өңдеу істерін орындайды. Жедел жады – ағымдық ақпаратпен жұмыс істеу үшін қолданылады , онда орындалып жатқан программалар мен командалар жазылады, компьютер электр желісінен ажыратылса жедел жадтағы ақпарат өшіп қалады. Қатты диск немесе винчестер – ақпаратты ұзақ мерзімде (қолдану үшін ) қолданылатын құрылғы.
Монитор
Монитор – мәліметерді визуалды көрсету құрылғысы. Ол негізгі шығару құрылғысы болып табылады. Оның негізгі тұтыну параметрлері: экран көлемі, сақтау классы, бейнені регенерациялаудағы максималды жиілігі және экранның перде адымы. Монитор - мәтіндік және графикалық ақпаратты экранға шығару құрылғысы болып табылады. Ол монохромды және түрлі түсті болады.
Пернелік тақта
Пернелік тақта– мәтіндік және графикалық ақпаратты экранға енгізу құрылғысы болып табылады. Пернелік тақтада стандарт бойынша 84-101 пернелік бар. Стандартты пернелер жиынтығы белгілі бір тәртіппен орналасып, мынандай топтарға жіктеледі:
алфавиттік – цифрлық және таңбалық пернелер: латын әріптері және олармен бірге орналасқан орыс, қазақ әріптері, цифрлар, тыныс белгілері, арифметикалық, логикалық және де бақ символдар, “бос” орын белгісі;
функционалдық пернелер: F1-F2; - әртүрлі қызмет атқаратын пернелер: Enter, Tab, Ctrl, Alt, Esc, Shift, Num Lock, Caps Lock, Scroll Lock, Pause (Break), Print Screen және *,+, - тәрізді пернелер; - түзету үшін қолданылатын басқару пернелері: Insert, Delete, Home, End, Page Down, Page Up, Back Space және бағытауыш тілсызық пернелер - ←, ↑, →, ↓.
Тышқан
Тышқан басқару құрылғысы болып табылады. Ол оң жақ және сол жақ батырмасынан тұрады. Сол жақ батырмасы кез- келген терезені, файлды ашу үшін арналған. Ал оң батырма командалық мәзірді шақыруға арналған. Тышқанның жылжу бағытына байланысты, тышқан көрсеткіші де солай жылжып отырады.
2. Жүйелік блоктың ішкі құрылғылары
Жүйелік блоктық ішкі құрылғыларына жататын құрылғылардың ең негізігісі процесор болып табылады. Жүйелік блок ішіне мынадай құрылғылар орналасқан: жедел жады, процессор, қаты диск немесе винчестер.
Процессор-барлық есептеу және ақпаратты өндеу жұмыстарын орындайды.
Жедел жады – ағымдық ақпаратпен жұмыс істеу үшін қолданылады, орындалалып жатқан программалар мен командалар жазылады, компьютер электр желісінен ажыратылса жедел жадтағы ақпарат өшіп қалады.
Қатты диск немесе винчестер – ақпаратты ұзақ мерзімде (қолдану үшін) қолданылатын құрылғы.
3. Дербес компьютердің перифериялық құрылғылары.
Перифериялық құрылғылар жүйелік блокқа сырттан қосылатын құрылғылар болып тобылады. Олар келесі құрылғылар жатады:
принтер - мәтіндік және графикалық ақпараттарды экраннан қағазға басып шығаруға арналған құрығы. Принтірдің 3 түрі бар: матрицалық, сия бүріккіш, лазерлік;
график сызғыш немесе плоттер – сызбаларды қағазға шығаруға арналған құрылғы;
сканер – графикалық немесе мәтіндік ақпараттарды қағаздан компьютерге енгізуге арналған құрылғы;
модем - телефон желісі арқылы басқа компьютермен ақпарат алмасуға арналған құрылғы;
CDROM - компакт – дискідегі ақпараттарды оқуға арналған құрылғы.
