6. Қорытындылау.

7. Бағалау.

7-сынып

Зертханалық жұмыс №7

Тақырыбы: Денені бірқалыпты көтеру кезіндегі жұмысты анықтау. Көлбеу жазықтықтың ПӘК-н анықтау.

Жұмыстың мақсаты: денені h биіктікке көтергенде істелетін пайдалы жұмыстың сол денені осы биіктікке көлбеу жазықтық бойымен көтергенде істелетін толық жұмыстан кем болатынын көрсету.

Құрал-жабдықтар: тақтай, динамометр, өлшеуіш таспа, ағаш білеуше, штатив.

1-тапсырма. Денені h биіктігіне бірқалыпты тік жоғары көтергенде істелетін жұмысты анықтау.

Жұмыстың барысы: денені h биіктігіне бірқалыпты тік жоғары көтеру үшін F₁ күші А₁ жұмысын істейді: А₁=F₁h.

Денені бірқалыпты тік жоғары көтеретін F дененің ауырлық күшіне тең: F₁=P.

Оны динамометрмен тікелей өлшеу керек:

1. білеуді көтеретін h биіктігін таңдап алыңдар;

2. білеудің ауырлық күшін динамометрмен өлшеңдер;

3. білеуді h биіктігіне бірқалыпты тік жоғары көтергенде істелетін жұмысты есептеп шығарыңдар.

2-тапсырма. Денені көлбеу жазықтық бойымен h биіктігіне бірқалыпты тік жоғары көтерудің орнына, F₂ күшін түсіріп ұзындығы ℓ көлбеу жазықтықты пайдаланып көтеруге болады. Алайда, көлбеу жазықтықты пайдаланғанымызда, механиканың алтын ережесі бойынша күштен ұтқанымызбен (F₁< F₂), оның есесіне жлдан ұтыламыз (ℓ >h). Көлбеу жазықтықты пайдаланғанда істелген А₂ жұмыс мынаған тең: А₂=F₂. ℓ

«Алтын ережеге» сәйкес үйкеліс есепке алынбаған жағдайда А₁және А₂ жұмыстары бір-біріне тең: А₂₌ А₁немесе F₁h=F₂. ℓ

Практикада үйкелісті болдырмау мүмкін емес, сондықтан толық жұмыс А₂ пайдалы А₁ жұмыстан іс жүзінде үлкен: А₁< А_2.

1. тақтайды 175-суреттегідей көлбеу орналастырыңдар;

2. көлбеу жазықтықтың ℓ ұзындығын өлшеңдер;

3. білеуге динамометрді іліп, оны көлбеу жазықтықтың бойымен жоғары қарай бірқалыпты қозғалтып тартыңдар да, F₂ тарту күшін өлшеңдер;

4. білеуді көлбеу жазықтықтың бойымен бірқалыпты көтергенде істелетін А₂ жұмысты есептеңдер.

3-тапсырма. Көлбеу жазықтықтың пайдалы әсер коэффициентін анықтау.

Жұмыстың барысы.

Көлбеу жазықтықты пайдаланып, білеуді көтергендегі көлбеу жазықтықтың ПӘК-і пайдалы А₁ жұмысты толық А₂ жұмысқа бөлгенге тең:

η= А₁/ А₂ немесе пайызбен есептесек: η= А₁/ А₂·100%

ПӘК-ін табу үшін:

1. көлбеу жазықтықтың ПӘК-н есептеңдер;

2. механиканың «алтын ережесін» пайдаланып, үйкеліс есепке алынбаған жағдайда, көлбеу жазықтық күштен қандай ұтыс беретінін есептеңдер. Есептелген F₂ мәнімен динамометр арқылы өлшенген F₂ мәнін салыстырыңдар,

3. көлбеу жазықтықтың h биіктігін өзгертіңдер де, істелген жұмыстарды(пайдалы және толық) және көлбеу жазықтық ПӘК-н анықтаңдар;

4. зертханалық жұмыстың барлық тапсырмалары бойынша алынған нәтижелерді мына кестеге түсіріңдер:

реті

Көлбеу жазықтықтың бойымен тарту күші, F₂(Н)

Ауырлық күші, F₁(Н)

Білеуді көлбеу жазықтық бойымен қозғалтып көтергенде істелетін толық жұмыс А₂=Ғ₂ (Дж)

Көлбеу жазықтық

тың ұзындығы, ℓ(м)

Көлбеу жазықтықтың биіктігі,h

(м)

Білеуді тік жоғары көтергенде істелетін пайдалы жұмыс,

А₁=F₁h.

ПӘК

(%)