1. Жалпы мәлiметтер
Напорлы құбырдағы су шығынын өлшеу үшiн көп жағдайда шығын өлшегiштер қолданылады. Оның жұмыс iстеу принцiпi пьезометриялық напордың азаюына негiзделген.Ондай шығын өлшегiшке Вентури шығын өлшегiшi жатады.
Құбырдың ақырындап жiнiшкеруi яғни коникалық сәйкес құбырлар жиынтығы конфузор деп аталатын курылғыны бередi. (1 сурет.). Конфузор iшiнде сұйықтықтың қозғалысы жылдамдықтың өсуiмен қысымның төмендеуi болады; өйткенi конфузорда қысым басында сонына қарағанда жоғары болады.Конфузорда тек үйкелicтiң азаюы болады, Сол себептен конфузорда үйкелiс дифузорға қарағанда аз болады .
Напордың үйкелiстен азаюын конфузорда тура дифузордағыдай есептеуге болады ,яғни бiрiншi азаюды элементарлы кескiнге қоямыз,сосын интегралдаймыз.
,
(1)
мұнда:
— конфузордың
орналасу бұрышы;
— конфузордың
жiнiшкеру
мөлшерi,
яғни.
Жаймен
желінудiң үйкелiс коэффицентi сопл
деп аталады,
ол мөлшермен
÷
дейiн өзгередi, желiну дәрежесiне
байланысты болады
(үлкен
аз мағынаға сәйкес келедi
және керiсiнше).
Шығынмен пьезометриялық напордың арасында белгiлi бiр байланыс болады ,ол Бернулли тендеуi арқылы және шығын тұрақтылығы арқылы потоктын желiнуге дейiнгi жане желiнумен бiрге есептелiнедi,Ол мына турде болады:
,
(2)
мұнда
—
жiнiшкеру
қондырғының
шығын
коэффицентi.
,
(3)
мұнда
—
потокты
сығу
коэффицентi;
,
— 1–1 және
2–2 қиылысу
аймағындағы
кинетикалық
энергия;
—жергiлiктi кедергi коэффицентiмен берiлген бөлiктердегi напордың жоғалу коэфицентi.
— судың
екiншi
ағыcтағы
орташа жылдамдығы
(1 сурет). 
1 Сурет. ─ конфузор
Шығын
мөлшерiнiң
коэффицентiн
(3) формула арқылы
нақты
анықтауға
келмейдi
, өйткенi
,
және
коэффиценттерi
бұл
суөлшегiш
конструкциясында
нақты
мәндерi
көрсетiлмеген
пьезометриялық
напордың
қулауы
әдетте
қиылысу
аймағында
өлшенедi,
практикалық
зерттеу кезiнде
шығын
коэффицентiнiң
дәлдiгi
әр
шығынды
өлшегенде
экспериментальдық
түрде
өлшенедi
, яғни
Рейнольс санына
байланыс алуға
мүмкiндiк
бередi
.
Квадраттық
кедергiдегi
шығын
өлшегiш
.
Бұл
өлшемдер
әдетте
график түрiнде
берiледi,шығынға
байланысты
және
пьезометриялық
напордың
құлауына
байланысты
, яғни.
.
Квадраттық ауданда бұл байланыс графигiнде логорифмдық координатада түзу сызықпен берiледi . Бұл графикты пайдаланып пьезометриялық напордың құлау шығынының (2) тендеуiн пайдаланбай ақ табуға болады.
2. Экспериментiк қондырғының мазмұны.
Қондырғы
(2-
сурет)әртүрлi
диаметрдегi
құбырдан
және
тұрады,
оған
1 және
2 пьезометриялық
трубкалар орнатылған.
Су шығынын
өзгерту
құбырда
вентиль көмегiмен
жасалады 3.
2.сурет экспериментальды қондырғы схемасы