Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
саяси руб.docx
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
72 Кб
Скачать
☆

Лидерліктің негізгі стильдері:

Лидерлік стилі және мінездеме

Авторитарлы

Демократиялық

Либералды

Шешім қабылдау әдісі

Лидердің өзіне байланысты

Лидер жүргізумен немесе жүргізуші, түзетушінің функциясын орындайды

Анархиялық

Технология жылдамдығы

Толығымен лидерге бағынышты

Шешім қабылдау кезінде бағынушылар толығымен бостандықтары болады, ал шешім қабылданғаннан кейін лидер екі немесе одан да көп есе сұранысын жасатқызады

Шешімнің орындалуына бақылау болмау мүмкіншілігі

Қызмет регламенті және әр топтың қабылданған шешімін орындау формасы

Шешімдірдің орындалуына қатал қарау, жеке индивидке дейін бақылау жасау

Топ мүшелері шешім қабылдау кезінде толығымен бостандықта, демократия топ ішінде

Лидердің алдын-ала тұжырымдауының жоқтығы

Бағынушыларға өте қатал қарау, қарсы байланысқа тиым салынады, индивид бостандығының дәрежесі нөлге тең, арақатынас топтың жұмысымен емес, лидердің өзінен байланысты

Белгілі бір жұмыстың қорытындысына байланысты топ мүшесінің қызметке «объективті» арақатынас

М.Вебер лидерліктің негізгі үш типін көрсетті: дәстүрлі, бюрократиялық, және харизматикалық.

Лидерліктің саяси-психологиялық типологиялары өзара өзіндік ерекшеліктерімен сипатталады. Келесі зерттеушілер өздерінің түрлі тарихи даму кезеңдердегі басшыларды бақылау негізінде, өздерінің лидердің психологиялық типологиясын жасады:

  • Г.Лассуэлл бойынша лидерлердің психологиялық типологиясы: “агитаторлар”, “администраторлар”, “теоретиктер”;

  • Д.Рисман бойынша лидерлердің психологиялық типологиясы: “немқұрайлы”, “морализаторлар”, “ішкі бақылаушылар”;

  • Д-М. Бернс бойынша лидерлердің психологиялық типологиясы: “трансформационалды”, “трансәрекеттік”;

М.Германн бойынша лидерлердің психологиялық типологиясы: “дудочник в пестром костюме”, “ саудагер”, “марионетка”, “от сөндіруші”;

Ғалымдардың көп эксперименттік жүргізу нәтижесінде мынандай қорытындыға келген: авторитарлы – көрсеткіштің азығы саны-жиыны жағы эффективті болып келеді; демократиялық – көрсеткіштерді және моральды жағынан. Әр лидерлік стильдері әр топтың психикалық жағдайына әкеледі. Авторитарлы топтың лидерлерімен агрессивті бір-біріне деген лидер тұлғалық қатынасын ұстанса да көрінеді. Демократиялық топтар мүшелерді «біз» деген сезім біріктіретін. Либералды топ мүшелерінің лидерімен бірігу сезімінде болмаған жұмыстарымен қанағаттанбаған.

Негізінде лидерліктің 5 қосымша стильдері бар. Олар:

  1. Параноидты стиль – мұнда күмәншылық, басқа біреуге сенбеу, басқаларды бақылауға ұмтылушылық – ашық немесе жабық манипуляциялар арқылы ерекшеленеді. Мұндай іс-әреует типін анықтауда – «қожайын» сөзімен ерекшеленеді. Саяси ойлау «біз немесе олар» принципімен құрылған. Басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасаған кезде – ол манипулятор. Мұндай стиль басқа саясаткерлерді қорлау немес түсіру болып табылады. Бұл өзіндік мақсат ретінді түсіндіріледі.

  2. Демонстративті стиль – мұнда «артист» сөзі қолданылады. Өзіндік драмматизацияға бейім келеді, ылғи да өзіне көңіл аударуды ұнатады. Өзіндік бағалауы басқа біреуге қалай ұнайтынын, қаншалықты жақсы көретініне байланысты. Ол кездейсоқ басқалардың жағдайының қарамағына түсуі мүмкін. Ол көбінесе сақтылықты жоғалтады. Тез арада қалыптасатын жағдайларда ол жертва болуы мүмкін.

Артисттің когнитивті ерекшеліктері құрылымдық заңды-шығармашылық іс-әрекеттерге ұқсас болып келеді. Мұндай типтегі депутаттар, мысалы, детальдар мен фактілерге үлкен қиыншылықпен концентрацияланады, оларға белгілі бір мәселелерге көңіл бөлу қиынға соғады.

  1. Компульсивті стиль – қойылған тапсырмалар мен уақыттың жоқтығына қарамастан барлығын дұрыс және жоғары түрде орындауға ұмтылыс. Мұнда – жеңілділіктің жоқтығы, әрекет-қылықтағы жүйріктілігімен ерекшеленеді. «Озат» спонтантты іс-әрекеттерге үйренбеген, инструкциялар мен параграфтарға догматикалық көз-қараста болады. Ол өте шыншыл адам – принципшіл саясаткер, еңбек сүйгіш, өзінің ойлау ерекшеліктерінің билігінде жүреді. Мұндай саяси стиль күнделікті саяси әрекеттерде онша көріне бермейді, көбінесе экстремалды жағдайлардағы әрдайым өзгеріп отыратын іс-әрекет жағдайларында белсенді көрінеді. «Озаттар» мұндай жағдайда дискомфорт сезінеді: олар сенбеушілік сезімінде болады. Ол депрессияға әкелуі мүмкін.

  2. Депрессивті стиль – депрессивті стильдегі саясаткер көбінесе сәтсіздіктерден қашу үшін басқа біреуге ұмтылып, солардан көмек күтеді. Басқа лидерлерді ұнатып, соларды қызықтайды. Оларды «сподвижниктер» деп атайды. Олар көбінесе консервативті және белсенді емес болып келеді. Олардың көз-қарастары мен болжамдары писсимистік түрде болады: бүгін «топ бұзылады», ертен «экономика төмендейді», ал келесі күні «азаматтық соғыс басталады» деп айтуы мүмкін.

  3. Шизоидты стиль – депрессивті стильге ұқсас болып келеді. «Жалғыздық» стилімен ерекшеленеді. Мұндай саясаткерлер жағдайлардан шет қалу деген ұғымда жүреді.

Ғалымдардың пікірі бойынша өндірістік еңбекте және эффективті іс-әрекеттің стильдердің біреуі де кепілдеме бере алмайсыз деген, бірақ та жұмыстың қанағаттануына қамтамасыз ете алатын стилі – демократиялық деген.

Лидерлікті зерттеудің негізі мақсаты – лидерлердің жалпыланған типтерін бөліп алу және лидерліктің қолданбалы типологиясын құрастыру.