Prawo konfliktów zbrojnych

Dopiero po II w.ś. podjęto próby zdefiniowania pojęcia wojny Używano pojęcia „konflikt zbrojny”. Taką

to definicję zawarto w Konwencji Haskiej z 1954r.

àKonflikty zbrojne:

• Konflikty międzynarodowe: wykraczają poza terytorium jednego państwa, stronami są państwa, narody bądź organizacje międzynarodowe. Konflikt międzynarodowy musi spełniać pewne warunki, tzn. musi zostać wypowiedziany (konwencja genewska z 1949r.). Protokół dodatkowy (I) do IV konwencji genewskiej z 1977r. zaliczył do konfliktów międzynarodowych także walkę przeciw kolonializmowi, obcej okupacji i rasizmowi.

• Konflikty wewnętrzne: sprawy te reguluje protokół dodatkowy do II konwencji genewskiej z 1977r. określając „konflikt wewnętrzny” jako konflikt zbrojny toczący się na terytorium jednego państwa między zorganizowanymi grupami pozostającymi pod jednym dowództwem i sprawującym kontrolę nad częścią terytorium w ten sposób, że mogą przeprowadzić ciągłe i spójne operacje wojskowe.

àPrawo konfliktów zbrojnych:

- prawo do prowadzenia konfliktów zbrojnych „ius ad bellum”

- prawo obowiązujące w czasie trwania konfliktów zbrojnych „ius in bello”

„Ius ad bellum” koncentruje się wokół kwestii użycia siły w stosunkach międzynarodowych, natomiast „ius

in bellum” jest regulaminem przebiegu działań. Obejmuje również międzynarodowe prawo humanitarne.

1) Ius ad bellum

Do czasu podpisania paktu Briandta-Kelloga nie istniała żadna norma zakazująca stosowania sił, ale już od

początku XXw. podejmowano pierwsze próby wprowadzenia takich ograniczeń. Uważano, że użycie siły

jest atrybutem państwa.

♦ II Konferencja Haska (1907r.)

Stanowiła, iż umawiające się mocarstwa „w celu zapobieżenia w miarę możliwości uciekania się do siły w

stosunkach między państwami, umawiające się mocarstwa zgadzają się dołożyć wszelkich starań, aby

zapewnić pokojowe rozstrzyganie sporów międzynarodowych. W razie nieporozumień i zatargów

mocarstwa zgadzają się na arbitraż międzynarodowy”.

♦ Pakt Ligi Narodów

Pakt dopuszczał stosowanie siły w sposób zgodny z prawem międzynarodowym pod warunkiem

wyczerpania pewnych procedur sformułowanych w Pakcie L.N., mianowicie: arbitrażu, sądu

międzynarodowego i sprawozdania w ramach Rady Ligi. Jeżeli wszystkie środki zawiodą wojnę uważano

za nieuniknioną, zgodną z prawem międzynarodowym.

♦ Protokół Genewski (1924r.)

Dotyczył postulatu nieuciekania się do wojny. Dopuszczano legalne użycie siły w przypadku odparcia

agresji, w porozumieniu z Radą lub Zgromadzeniem L.N. wprowadzono obowiązkową jurysdykcję Stałego

Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej- każdy spór musiał trafić do Trybunału.

Protokół nie został ratyfikowany.

♦ Pakt Briandta-Kelloga (27 VIII 1928r.)

Jednoznacznie potępiono uciekanie się do wojny.

II wojna światowa

♦ Karta Narodów Zjednoczonych

Art.2, ust.4ànakazywano powstrzymanie się od groźby użycia siły lub też użycia siły przeciwko

integralności terytorialnej lub niezawisłości politycznej.

♦ Deklaracja Zasad Praw Międzynarodowych (24 X 1970r.)

Stwierdzono, że wojna agresywna jest zbrodnią przeciwko pokojowi Narody dążące do samostanowienia są

uprawnione do szukania poparcia i korzystania z niego zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych

przeciwdziałając przymusowi państw pozbawiajacych ich tego prawa. Wysnuto wniosek, że zakaz użycia

siły nie obowiązuje ruchów narodowo-wyzwoleńczych (choć nie wynika to bezpośrednio).

♦ Akt Końcowy KBWE, tzw. Akt Helsiński (1 VIII 1975r.)

Wprowadzono zobowiązanie powstrzymania się od demonstracji siły (I koszyk)

à ONZ

Od samego początku funkcjonowania ONZ pojawił się problem użycia siły z użyczenia Rady

Bezpieczeństwa, bądź też bez użyczenia.

Art.41 KNZ dawał członkom ONZ prawo do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony.

Naturalne prawo każdego członka ONZ jest ograniczone w dwojaki sposób:

- w sposób rzeczowy: siła może być użyta tylko w przypadku agresji.

- w sposób czasowy: stosowanie siły może trwać tylko do momentu podjęcia przez Radę Bezpieczeństwa

odpowiednich kroków.

Art.42 KNZ stanowi, „jeżeli Rada Bezpieczeństwa ONZ uzna, że środki przewidziane w art.41,

niepociągające za sobą interwencji zbrojnych takie jak embargo, czy tez inne sankcje ekonomiczne, czy też

polityczne mogą być niewystarczające, może ona przewidzieć akcję przy pomocy sił lotniczych, morskich,

lądowych jaka okaże się konieczna dla utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju i

bezpieczeństwa.”

Do 1990r. praktycznie jedynie w celu utrzymania pokoju, jedynie jeżeli nie doszło do zakończenia konfliktu

(Kanał Sueski, Półwysep Synaj, Katanga, Indochiny).

Rezolucja ONZ z 3 XI 1950r. „Zjednoczenie dla pokoju”- ZO mogło przyjąć uchwałę o przejęciu

kompetencji RB w przypadku niemożności dojścia do kompromisu i przyjęć rezolucję o takiej samej mocy

jak rezolucja RB. Odrzucona zwłaszcza przez państwa socjalistyczne.

KNZ dopuszcza użycie siły jedynie w przypadku agresji.

♦ Agresja

Agresja według konwencji genewskiej z 1949r.:

- wypowiedzenie wojny

- najazd zbrojny

- zaatakowanie sił zbrojnych

- udzielanie wsparcia grupom dokonującym najazdu

Definicja napaści (art.1): użycie siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności

terytorialnej lub politycznej niezawisłości drugiego państwa albo też w inny sposób niezgodny z Kartą NZ.

Za akt napaści uważane są (art.3):

- inwazja lub okupacja wojskowa

- aneksja terytorium

- bombardowanie lub użycie jakiejkolwiek broni

- blokada portów lub wybrzeża

- atak na siły zbrojne jednego państwa przez siły zbrojne innego państwa

- naruszenie warunków użycia sił zbrojnych jednego państwa stacjonujących na terytorium drugiego

- zezwolenie na wykorzystanie terytorium jednego państwa w celu napaści na inne państwo

- wysyłanie grup najemników do działań przeciw innym państwom

RB może postanowić, że jeszcze inne akty stanowią napaść.

* Interwencje z przyzwolenia RB:

- VI 1950r. do Korei zostały wysłane siły ONZ. Rada Bezp. mogła podjąć taką decyzję gdyż stałym

członkiem RB był rząd Republiki Chińskiej, a ZSRR bojkotowało obrady RB.

Użycie siły „bez użyczenia” traktowane było jako akt agresji, było niezgodne z prawem międzynarodowym.

Ale pojawiła się pewna szczególna sytuacja- interwencja humanitarna.

- Przeciwnicy: stanowisko legalistyczne: prawo międzynarodowe nie reguluje interwencji humanitarnych, a

jeśli dochodzi do takiej interwencji, to jest ona sprzeczna z podstawowymi zasadami prawa

międzynarodowego, a przede wszystkim z normą „ius cogens”- zasada nieinterwencji, niestosowania siły,

zasada poszanowania suwerenności państwa, zasada ochrony życia, godności.

- Zwolennicy: podkreślają nieodzowność ewolucji prawa międzynarodowego.

Interwencja humanitarna może być dopuszczona w przypadku ewidentnego łamania praw człowieka

(czystki etniczne, ludobójstwo)

- ochrona praw człowieka: jest jednym z celów nadrzędnych, należy stosować wszelkie środki, aby to

osiągnąć. To tak, jak przywracanie pokoju przy użyciu siły.

Kwestie te pojawiały się już wcześniej:

• VI 1978r.- Uganda. Idi Amin Dada obalony przez wojska tanzańskie. Tanzańczycy argumentowali,

że ich interwencja miała na celu zahamowanie łamania praw człowieka przez reżim Idi Amina.

• 1979r.- Kambodża. Interwencja Wietnamu doprowadziła do obalenia reżimu Czerwonych Khmerów.

Kraje zachodnie uznały, że jest to forma rozszerzenia wpływów Moskwy. Chiny, że Wietnam chce

podporządkować sobie cały Półwysep Indochiński. Wojska wietnamskie pozostały tam przez następne

10 lat.

• Siły ONZ nie zapobiegły zbrodniom Serbów, a niejako przyczyniły się do nich przez tworzenie stref

bezpieczeństwa- stały się one bowiem miejscem masowych zbrodni. ONZ nie była zdolna do ochrony

ludności.

- czystki etniczne: do końca lat 70-tych obowiązywała definicja autorstwa Rafała Lemkina, wg.

której czystki etniczne to systematyczne, planowe działania w celu wyniszczenia całych grup

etnicznych lub narodowych.

W 1992r. stwierdzono, że czystki etniczne, to eliminacja przez grupę etniczną sprawującą kontrolę

nad danym terytorium przedstawicieli innych grup etnicznych.

W rezolucji uznano czystki etniczne za formę ludobójstwa.

- ludobójstwo: skoordynowane działanie w celu zniszczenia podstaw życia grup narodowych z

zamiarem unicestwienia tych grup.

Zgodnie z rezolucją Zgr.Ogól. NZ z XII 1946r. ludobójstwo stanowi zaprzeczenie prawa do istnienia

całych grup ludzkich, stanowi zbrodnię w rozumieniu prawa międzynarodowego. Rozwinięciem były

dwie ważne konwencje: konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa uchwalona

w 1948r. oraz konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni wobec

ludzkości z 1968r.

Do wypełnienia zasad powołano odpowiednie instytucje: Trybunał Norymberski i Tokijski, a w V

1993r. w Hadze Trybunał do spraw zbrodni wojennych w Jugosławii, a w 1994r. Międzynarodowy

Trybunał do sprawiedliwości wojennych w Ruandzie i Burundi.