6 Сурет. - Сигнал түрлерінің классификациясы

Сигналдарды кодтау. Сигналдарды кодтау ТҮАБЖ –дегі жеке құралдары араларында ақпарат алмасуды қамтамасыз етеді.

Кодтау кодты қолданудан тұрады - яғни ақпаратты тасымалдау, өңдеу және сақтаудағы бейнелеудің әмбебап тәсілі. Код-дегеніміз, сигналдар мен хабарлама элементері аралығындағы кедергі күрделі болған жағдайда олардытабуға қолданылады. Техникалық қарапайымдылықта n=2 (n-код негізі немесе сигнал сандары) болғандағы ақпаратты қорғау, тасымалдау және өңдеу үшін дискретті екі жағдайлы элементтер («иә»-«жоқ», қосылған -қосылмаған) қажет. Сол үшін екілік кодтау жүйесі сандық құрылғыларда және басқару құрылғыларында кеңінен таралған.

Ондық жүйеден басқа (10→2, 10→8, 10→16) жүйелерге ауыстыруды бөлу тәсілі арқылы жүзеге асырады.

Сондықтан бұл тәсілде, ондық жүйеде бұл сан негізгі санға бөлінеді. Қалған бөлінді ауыстыру нәтижесін береді, мұнда үстіңгі разряд соңғы қалдыққа сәйкес келеді, ал кішісі - бастапқы қалдыққа қатысты болады.

Мысалы:

Түрлендіру 10→2Түрлендіру 10→8

1479/2 = 739 (қалдық1) – төменгі разряд 1479/8 = 184 (қалдық 7) – төменгі разряд

739/2 = 369 (қалдық 1) 184/8 = 23 (қалдық 0)

369/2 = 184 (қалдық 1) 23/8 = 2 (қалдық 7)

184/2 = 92 (қалдық 0) 2/8 = 0 (қалдық 2) – жоғары разряд

92/2 = 46 (қалдық 0) N₈ = 2707

46/2 = 23 (қалдық 0)

23/2 = 11 (қалдық 1) Түрлендіру 10→16

11/2 = 5 (қалдық 1) 1479/16 = 92 (остаток 7) – кіші разряд

2.2 = 1 (қалдық 0) 92/16 = 5 (қалдық 12)

1/2 = 0 (қалдық 1) – жоғарғы разряд 5/16 = 0 (қалдық 5) – жоғарғы разряд

N₂ =10111000111 N₁₆ = 5C7

16-лық жүйеде сандарды бейнелеуде 0–ден 15–ке дейін ( барлығы 16 сан); бірінші он цифр 0-ден 9-ға дейінгі ондыққа сәйкес, ал қалғаны 6 сан (10-нан 15–ке дейін) латын A,D,C,D,E,F әріптерімен жазылады.

Алғашқы құралдар (датчиктер) бiрегейлендiрiлген сигнал қандай болса да, өлшенетiнпараметрді түрлендiре алады.

Егер датчикбірігейлендірілмеген сигнал берсе, оны стандарт диапазонына келтiру үшiн тиiстi нормалаушы түрлдендiргiш орнатылған болуы керек.

Құралдарды жiктеу:

Әр түрлі технологиялық өндірістерде және басқа обьектіде жиі өлшенетін шамалары температура, қысым, шығын және деңгей болып табылады. Оларға шамамен 80% барлық өлшеулер сәйкес болып келедi.Қалған бөлігін электрлік, оптикалық және т.б өлшеуіш түрі алады. Белгiлер қатар бойымен жiктелген әр түрлi өлшегiш аспаптарды өлшеулерде пайдаланады. Ортақ градиацияны өлшеу үшiн олар құралдарғабөлiнуiқажет:механикалық, электрлік, магниттік, жылулық және басқа физикалық шамалар.

Өлшенетiн шаматипі бойымен жiктеледі, физикалық шаманы құрал өлшейдi (қысым Р, температура Т, шығын F, деңгей L, заттың саны Q және т.б.). Өлшенетiн шаманы өзгерту белгiсiне байланысты, өлшегiш аспап құралдарға бөледi: тiкелей баға немесе салыстыру.

Өзгерістің сипаттамасы бойымен: стационарлы және тасымал. Өлшенетiн шаманы есептеудiң тәсiлi бойымен: көрсететiн, есепке алатын, қосатын. Бақылау сұрақтары:

1.Құралдар және автоматтандыру құралдарынан не түсінуге болады?

2.Қағидаттар және автоматтандыру құралдарының әдiстерi?

3.Бiрегейлендiрiлген сигналдарға не жатады?

4.Өзгерту сипаттамасы бойымен құралдар қандай түрге бөлінеді?

7 Дәріс. Автоматтандырылған жүйелерде мәліметтерді өңдеу (АЖМӨ)

Автоматтандырылған басқару жүйесінде, құрама бөлігі автоматтандырылған жүйелерде мәліметтерді өңдеу болып табылады. АЖМӨ-де ЭВМ көмегімен ақпарат өңделеді, ал өңдеудiң нәтижелерi шешiм қабылдау үшiн адамдарды пайдаланады.АЖМӨ ақпарат жиынын қамтамасыз етеді, оның өңделуі, басқарушы объектiге басқарушы әсер бередi, басқару бойымен шешiм қабылдау үшiн, адам арқылыақпарат өңдеудiң қабылданғаннәтижелерi немесе басқа мақсат үшін.АЖМӨ тағайындауына байланысты әрбір аталған функцияларды әр түрлі дәрежеде қолданады.

Осылай автоматтандырылған басқару жүйесінде кәсіпорындарды басқарушы әсер басқару обьектісіне берілмейді, бірақ сол уақытта, құжат пішінінде үлкен көлемді ақпаратты тіркеу қамтамасыз етіледі.

Ақпараттық-іздеу жүйесінде, басқару обьектісінің функциясы болмайды, ал автоматтандырылған басқару жүйесінде технологиялық процесс негізі болып табылады және т.б.

АЖМӨ-де ақпараттың өңделу нәтижесі жүйенің күйі туралы хабарларды алу үшін немесе оның күйінен нысананы көздейтін өзгеріс үшін қолданылуы мүмкін.Сәйкесінше, АЖМӨ ақпараттық жүйе түріне немесе басқару жүйе түрінде болады.

АЖМӨ ақпараттық түрін іздестіруге және ақпаратты талдау үшін арналған.

Оны тұтынушы адам болып табылады. Негізгі алгоритмдердің жұмысы мұндай жүйеде логикалық мәліметтер үшін өңдеу бағдарламасын құрайды. Қолданушының сауалына реакцияның ықтимал уақыты, оның барынша мүмкiн күту уақытымен анықталады. Әдеттегiдей, жоғарғы емес жүйелерде кiру ақпаратының көлемi ұқсас болады, бірақ олар үлкен тұрақтыға немесе мәліметтерді баяу өзгертетін массивтерге ие болады.

АЖМӨ басқарушы ретінде,басқарушы объектiнiң күйiнысанасын көздейтiн өзгерiс үшiн немесе қызмет ету обьектісінің процессін басқару үшін арналған. Басқару үшін:басқару обьектісі өзін-өзі қалай ұстайды (берілген уақыт сәтіндегі күйі); объектiге басқарылмайтын қандай сыртқы әсер ие болады (сыртқы ортаның әсері);басқарудың мақсаты қандай; қандай құрал әсерімен обьектіге орналастыруға болатынын (қандай ресурстарға ие болады) білу қажетті. Басқарудың күрделі заңдарын өткізу үшін күрделі алгоритмдер талап етіледі және олардың iске асырылатыны, ақпараттық жүйелермен АЖМӨ сипаттама басқарушы түрiндегi программалық кешендер. Басқа өзгешелігі-басқару обьектісіне әсер ететін, айырмашылықтар өзгерiсiнің биiк жылдамдығымен шартталғаны, басқару міндетінің нәтижесі уақытында қатты шектелуі бар болуы.

Бақылау сұрақтары:

1.Автоматтандырыған жүйелерде мәліметті өңдеуде не түсіндіріледі?

2.АЖМӨ не үшін басқарушы ретіндеқолданылады?