2 Технико- экономикалық параметрлерді есептеу

Есептеуге берілген мәліметтер: 3-тапсырма; 17-вариант.

Тұтқалы абсорбер аппараты атмосфералық қысымда жұмыс iстейдi. Аппараттың тәулiгiндегi жұмыс маусымы t_M = 3, аппараттың жылдық пайдалы қайтарылымы Q_n = 5360000 тенге/жыл, аппараттың биіктігі Н=35м, аппараттың диаметрi d = 1,4 м, аппараттың пайдалану мерзiмi  = 14 жыл.

Машина құруда экономикалық фактор негізгі роль атқарады. Көптеген конструкторлар экономды құрастыру деп машина құрастырудың бағасын төмендету, қиын және қымбат шешімдерден ауытқуы, арзан материалды қабылдау және өңдеудің оңай жолдарын қарастыру деп ойлайды. Дегенмен, бұл мақсаттың бір бөлігі ғана. Экономикалық нәтиженің негізгі және машина жұмыстарының барлық кезеңдеріндегі пайдалану шығындарының қосындысын анықтау болып табылады.

Осыған байланысты жоғарыда қабылданған машиналар мен құрылымдардың шешімдік варианттарын салыстыруға қажетті технико-экономикалық параметрлер жиынтығының есептік шамаларын есептеп салыстырамыз. Олар мына көрсетілген тәсілдер бойынша жүргізіледі.

2.1 Машинаның жұмысқа пайдаланудың ұзақ мерзімділігі

Машинаны жұмысқа пайдалану ұзақтылығы дегеніміз машинаның негізгі есептік параметрлерді төмендетпей нақты пайдалану шарттағы көрсетілген режимдегі жұмыс істей алатын жалпы уақытысы, оны мына төмендегі теңдеумен анықтауға болады:

D_n=η_пай*τ = 0,6*14 = 8,4 жыл (2.1)

Мұндағы: τ –аппаратты пайдалану мерзімі, η_пай- машинаны пайдалану коэффициенті оны мына теңдеумен анықтауға болады.

Аптасына 5 күн жұмыс істейді деп қабылдап, онда жалпы жұмыс күні 52*5=260 күн, онан демалыс (мейрам) күндерді алып тастайтын болсақ 253 күн, онда машинаның бір жылдық жұмыс сағаты

h = D_ж*t_м*К_т = 253*24*0,9 = 5464 сағ. (2.2)

мұндағы: D_ж- бір жылдағы жұмыс күндері; t_м- аппарат жұмысының тәулігіндегі жұмыс маусымына байланысты жұмыс сағаты, К_т- апаратты толтыру коэффициенті, оны 0,75÷ 0,9 деп қабылдауға болады.

η_пай = h/Н_ж = 5464/8760 = 0,6 (2.3)

мұндағы: Н_ж- бір жылдағы жалпы сағаттар саны,

Н=365*24=8760 сағ;

2.2 Аппараттың рентабелділігі

Аппараттың (машинаның) рентабелділігі деп – оның белгілі бір мерзімдегі пайдалы қайтарылымының осы мерзімдегі шығындарының қосындысына қатынасын айтады:

(2.4)

Шығындар қосындысы жалпы жағдайда мына төмендегі шығындардан тұрады:

Ш = Э_н+М_т+И_н+Т_р+О_б+Н_к (2.5)

Мүндағы: M_T - Материалдар мен И_H -құрал-саймандар қүнының үлесі шығарылатын өнімнің түріне қарай өнiм құнынан 0,1-0,5 аралықта болады, мәнін шамамен a = 0,1 деп қабылдаймыз,

яғни M_T + И_H = 0,1 Q_П = 0,25 ·5360000 = 1340000 тг.

Т_р- оператордың жылдық еңбек ақысы, теңге/жыл . айына оператор 60000 тенге алатын болса, екі ауысымды операторлар жылына 1440000 тенгені құрайды.

О_б- машинаға қызмет ету шығыны, оператордың еңбек ақысының ішіне кіреді;

Яғни Т_р + О_б = 960000 тенге

Н_ң- қосымша шығындарды оператордың еңбек ақысының 100%-деп қабылдауға болады, яғни 100%Т_р.

Н_ң = 960000 тенге

Э_н- электр энергиясының жылдық шығыны, теңге/жыл.

Э_н= 0,7*h*N*С_эн (2.6)

Э_н = 0,7*5464*10*20 = 765072 тг

Мұнда N-аппаратқа қызмет ететiн электр қозғалтқыштардың қуаты, кВТ., орта есеппен бір электр қозғалтқыштардың қуатын 8-10 кВт деп қабылдауға болады. Абсорбер аппаратында екі электрқозғалтқыш қолданамыз біріншісі – газ үшін, екіншісі – сұйық үшін.

C_эє - бiр киловатт электроэнергиясының құны, оны бiр киловатт электроэнергия үшін 20 теңге деп қабылдаймыз.

Шығындар қосындысы

Ш = 765072+1340000 +960000 +960000 = 4 025 072 тг

Аппараттың (машинаның) рентабелділігі

q = 5360000/4025072 = 1,3