11. Бм температураға тәуелділігі

БМ құрылымы температура өрісіне өте сезімтал.

Қалыпты температурада мембрана сұйық - кристалды күйде болса, температура төмендегенде ол күйін өзгертеді, яғни қатты кристалды гель тәрізді күйге ауысады.

Қою кезде молекулалар ретті орналасса, ал сұйық күйде ретсіз орналасады. Соол себепті биқабат қалыңдайды.

Сұйық кезде 3,9 нм болса , қою кезде 4,7 нм болады.

Қатты кристалы сұйық күй сұйық кристалды күйге өткенде мембрана ауданы артады.

БМ *қалыпты қызметін атқаруы үшін ол сұйық күйде болуы керек , сол себепті қоршаған орта температурасның ұзақ уақыт төмен болуы БМ химиялық құрамын өзгертеді.

12. Жасанды мембраналар түрлері

БМ = қасиетін дәрілік заттарды өткізуін, электрөткізгіштігін, трансмембраналық потенциалды зерттеуде табиғи мембранадан жасанды мембрананы қолданған ыңғайлы.

13. Липосом

Фосфолипид молекуласын сулы ортаға тастайтын болсақ, олар өз бетінде гидрофильді басымен сулы ортаға қарай гидрофобты құйрығы ішкі ортаға қарай екі қатар орналасады да, сфера тәрізді құрылы пайда болады, оны липосом деп атайды.

Липосомды фосфолипидтері бар эмульсияға әсер ету арқылы да алуға болады, бірақ О =

диаметрі. 20 - 40 нм болуы оны зерттеуде қиындық туғызады.

Қазіргі таңда 400нм липосомдарды алуға болады.

Липосом улы емес, тез ериді, бөгеттерден еркін өтеді. Сол себепті қазір медицинада липосомға дәрі толтырып, оны ұлпа, жасушаларға жеткізу рөлдерін атқарып отыр. Мысалы: инсулин.

14. БМ = өткізгіштігі туралы түсінік

Жасуша ашық термодинамикалық жүйе болғандықтан қоршаған орта мен үнемі зат ж/е энергия алмасады. Бұл жасушаның өткізгіштік қасиеті арқылы іске асады. Өткізгіштік - түрлі заттарды өткізу қабілеті.

Жасушадағы метоболизм, биопотенциалдың пайда болуы АТФ - энергияның пайда болуы барлығы БМ арқылы зат тасымалдау, нәтижесінде жүретін құбылыс. Сондықтан жасуша дұрыс тіршілігі үшін маңызды, негізгі шарты бұл БМ арқылы зат тасымалдау.

Зат тасымалдау = бұзылуы түрлі патологиялық құбылыстарға әкеп соқтырады.

15. Пассивті және активті тасымалдау

БМ арқылы зат тасымалдаудың 2 түрі бар: пассивті және активті.

П.т. да жасушадғы зат концентрация көп орыннан аз орынға қарай, электролит потенциал жоғары орыннан төменгі орынға қарай тасымалданады. П.Т. сырты энергия жұмсамайды.

А.Т. да керісінше, яғни заттар концентрация, аз орыннан көп орынға қарай тасымалданады. А.Т. сырттан келетін химиялық энергия есебінен жүреді.

16. 17. 18. 19. 20 Пассивті тасымалдау түрлері

Градиент - жасуша 2 нүктесіндегі зат концентрациясының өзгерісі.

П.Т. = негізгі механизмі болып О = мынадай түрі бар концентрациялық, электрлік, электрохимиялық , гравитациялық т.б.

Пассивті тасымалдау

Диффузия Осмос Фильтрация

Қарапайым Жеңілдетілген

Пассивті зат тасымалдау негізінен диффузия құбылысы мен түсіндіріледі.

D - молекулалардың хаостық жылулық қозғалысы әсерінен зат концентрациясы көп орыннан аз орынға өздігінен өтуін айтамыз.

Диффузия процесін математикалық жолмен сипаттаған ғалым Фик болды.

D. Фик заңына бағынады.

уақыт бірлігінде белгілінде белгілі бір ауданнан өтетін зат ағынын айтады.

S - аудан, D - диффузия коэффициенті

Фик теңдеуі арқылы зарядталмаған және электр өрісі жоқ кезде зарядталған бөлшектерді пассивті тасымалдау құбылысы сипаттайды.

Егер диффузияланатын заттардың молекулалары басқа зат молекулаларымен кешен жасамай, өз бетінше қозғалса, бұл диффузияның қарапайым түрі болады.

Қарапайым диффузия Нернст - Планк теңдеуіне бағынады.

Бұл ион концентрациялық ж/е потенциалдық градиент әсерінен жүретін диффузия ағыны тығыздығын сипаттайды.

Жеңілдетілген диффузия - тасымалдағыш молекулалар қатысуымен жүреді. Бұлар - ақуыз, өткізгіш иондар.

21- 22. Осмос. Осмос құбылысы медицинадағы маңызы.

Осмос – деп жартылай өткізгіш мембрана арқылы су молекулалары еркін ауысып отыруын айтады.

Жартылай өткізгіш мембрана – суды жақсы өткізеді, еріген зат тұз, басқа заттарды нашар өткізеді н/е мүлде өткізбейді.

Осмос – су молекулалары үшін диффузия құбылысы деп санау қажет.

Бұл кезде су молекуласы еріген зат концентрациясы көп ортадан аз ортаға қарай тасымалданады.

Су молекулаларының әсерінен пайда болатын қысым осмостық қысым деп аталады.

Осмостық қысым концентрациясы Т – ға тәуелді.

Бұл Вант-Гофф ережесі арқылы түсіндіріледі.

C – конц. Т – темп-ра. R – универсал газ тұрады

I – изотониялық коэф.

Осмостық көптеген биологиялық құбылыстарда үлкен маңызы бар.

Мыс: Гипотонды ерітіндідегі осмостық қысым градиент есебінен эритроцит мембранасы арқылы су ішке өтіп мембран ісінеді бұл процес тоқтамаса мембрана жарылып гемоглобин сыртқы ортаға, тарайды жолымен байқалады.