31. 32. Потенциал туралы түсінік. Потенциалдың түрлері.

Потенциал термині- әр түрлі өріс физикалық-энергетикалық күйін сипаттайтын шама. Биопотенциал- ұлпадағы жасушадағы тірі ағзадағы электр өрісін айтады. Мембранадағы биопотенциал- оның ішкі- сыртқы ортасындағы потенциалының айырымына тең. Бп. 2 түрі бар: тыныштық әрекет A1 пайда болу механизміне байланысты 2 түрі бар диффузиялық, фазалық, мембрана. Б.п. пайда болуы жасуша ішіндегі және оларды қоршаған ортадағы ион таралымы концентрация әртүрлі болуына байланысты. Мембрана б.п. AUm=AUіш-AUсырт Д.п. сұйық ортадағы бөліп тұрған ион фазаларынан пайда болады. Мысалы: ыдысты 2-ге бөлейік сол жағына, оң жағына су құйайық. Диффузия ж\е конц. Градиент әсерінен H+ ионы оң жаққа ауысады. Себебі қозғалғыштығы Cl ионынан жоғары болады. Ыдыс сол жағы – оң жағы + зарядталады. Осылай пайда болатын эллектр өрісі айырымын Д.п. деп аталады. Гендерсон теңдеуімен сипатталады: U+V/U-V * RT/nF ln*c1/c1 ион v-анион жылдамдығы концентрация.

33. Тыныштық потенциялы пайда болу механизмі. 34. Тыныштық потенциалы ү/н Гольдман-Ходжикин-Катц теңдеуі.

Т.п. деп қозбаған күйдегі мембрана ішкі және сыртқы потенциал айырымын айтады. Қозбаған күйде мембрана калий ионын жақсы, ал натрий және басқа иондарды нашар өткізетіні белгілі K+ конц. Сыртқы ортаға 20-40 есе көп болады. 1949ж Гольдман Ходжикин Катц тыныштық потенциалының басты теңдеуін ұсынды. Pk/Pna/Pcl=1/0,004/45. Um=RT/F ln Pk(K+)+Pna (Na+)+Pcl(Cl-)/Pk(K+)Pna (Na+)+Pcl(Cl-) P-коэффициент өткізу. І-ішкі ортадағы с-конц. E-cыртқы ортадағы конц.

35. Әрекет потенциалы пайда болу механизмі. 36. Әрекет потенциалы үшін Ходжикин-Хаксли теңдеуі.

Сыртқы тітіркендіргіштер әсер еткенде механикалық, эллектрлік жасуша потенциалы тыныштық күйден қозған күйге көшеді. Na+ өткізу дәрежесі күрт жоғарылайды (500 есе) Pk+ / Pna+ = 1/20 Na+ әсерінен мембрана ішкі қабаты оң зарядталады. Бұны деполяризация деп айтады. Қозу кезіндегі потенциал айырымы= толық өзгерісін береді. Uә=Ut-deltaU U.т-т.п. ДельтаU потенциал өзгерісі. Ходжикин-Хаксли жүргізген тәжірибе нәтижесінде және математикалық заңдылық негізінде қозған орта ү/н ә.п. шамасы мына теңдеумен анықталады: Im=Cm +gk(Um-Uk)+ gNa(Um-Una)+gөт(Um-Uөт)

37. Әрекет потенциалының нерв талшығы бойымен таралуы.

Жүйке жасушасы бір учаскесінде пайда болған ә.п. сол жүйке бойымен таралады. Тыныштық күйде мембрана ішінде потенциал - , ал сыртында +, таңбалы болады. Ал қозғалыс кезінде поллярлық өзгереді, іші оң, ал сырты теріс болады. Импульс қозған бөліктен қозбаған бөлікке тарайды, ал қозған бөлік біраз уақыт бойы осы күйін сақтай алады. Сол себепті де импульс кері тарамайды.

38. Әрекет потенциалының миелинді нерв талшығымен таралу ерекшелігі. 39. Секірмелі немесе сальтотарлы таралу. Ранвье үзілісі.

Нерв импульсы таралуы нерв талшығы қасиетіне байланысты н.т-ғы 2 түрлі: миелинді және миелинсіз болады. Миелинді нерв талшығы цилиндр тәрізді орта бөлік- аксонплазмадан және сырты липид пен ақуыздан тұратын цитоплазмалық мембранамен қапталады. Нерв талшығы цилиндр тәрізді өсінің әр жері 2 мкм сайын қабаты қалыңданған болып келеді. Бұ/ды Ранвье үзілісі деп атайды. Импульс- мембрана тек ашық айналасында тарайды, яғни 1 үзіндіден 2-ші үзіндіге ауысады. Жүйке импульсінің осылай таралуын секірмелі таралу деп атайды.