57.Жөндеу өлшемдері тәсілімен бөлшектерді қалпына келтіру:

.Жөндеу өлшемдері тәсілі. Бұл тәсілдің мағынасы қосылысқан тозған бөлшектердің бірін, әдетте, жасалуы қиынын,дұрыс геометриялық пішін беру және талап етілген кедір-бұдырлылықты алу үшін алдын-ала белгіленген жөндеу өлшемдеріне дейін механикалық өңдейді де, ал екіншісін жаңасымен немесе алдын-ала белгіленген өлшемге дейін жөнделгенімен алмастырады. Сонда қосылымдардың бастапқы бірігуі (саңылауы) қамтамасыз етіледі.Стандартталған жөндеу өлшемдері алдын-ала белгіленеді, олардың саны мен сандық өлшемдері анықталады. Сол өлшемдерге сәйкес қосымша бөлшектердің комплектісі жасалынады.Білік-мойынтірек жұбының жөндеу өлшемдерін анықтау үшін екі жағдай қарастырылады:1) сыртқы беті бойынша білік біркелкі қажалғанда (9.1-сурет, а);2) сыртқы беті бір жағынан қажалғанда (9.1-сурет, б).

Біркелкі қажалған білік механикалық өңдеумен (тозған бетте сызат, сызық және т.с.с. болғанда) немесе жай ғана қослысатын жөндеу өлшемді бөлшекті ауыстырумен (тозған беттің сапасы жақсы болса) жөнделеді. Білік мойнының жөндеу өлшемдері келесі қатынастарда анықталады: I жөндеу өлшемі

 

9.1 – жөндеу өлшемдерін анықтаудың

сұлбасы: а – білік біркелкі тозған кезде;

б– білік бір жағынан жазған кезде.

 

 ;

II жөндеу өлшемі

 

III жөндеу өлшемі

 ,

мұнда, d_б – біліктің бастапқы диаметрі, мм;

 - біліктің жөндеу өлшемдері, мм;

х – жөндеу өлшемін алуға арналған әдіп, мм;

- жөндеулік аралық, мм

Жөндеу өлшемдерін белгілегенде бөлшектің беріктігі, қаттылығы кемитінін, кейбір жағдайларда өзіндік күшсалмақ артатынын ескеру керек.Біліктер үшін жөндеу өлшемдерінің саны:

мұнда, d_min – біліктің шектік рауалы ең кіші өлшемі, мм.Бір жағынан тозған білікті жөндегенде бөлшекке дұрыс геометриялық пішін беру және ақаулы беттік қабатты алып тастау үшін механикалық өңдеу қажет болады. Бұл кездегі білік мойнының жөндеу өлшемдері мынадай:

 

 .

 шамасын мына формуламен анықтайды:

мұнда, S_max – қосылыстағы ең үлкен рауалы саңылау, мм;

S_бас – қосылыстағы бастапқы саңылау, мм;

 - мойынтірек білікке қарағанда қанша есе тез тозатынын ескеретін коэффициент;

 - мойынтіректің тозу шамасы, мм.

Сырғанау мойынтіректерінде саңылауды реттеу үшін аралық төсемдер пайдаланылады. Олар бөлшектердің қажалуына қарай саңылаудың шамасын S_бас шамасында ұстап тұру үшін біртіндеп алынып тасталып отырады. Аралық төсемдердің жалпы қалыңдығын т мына формуламен анықтайды:

 

Бұдан:

 

Ішкі цилиндрлік беттер үшін бірінші және соңғы жөндеу өлшемдерін есептеуге арналған формулалар мынадай:

біркелкі тозған кезде

 

 

 

бір жақты тозғанда

 

мұнда, D_б – тесіктің бастапқы өлшемі, мм;

 - тесіктің жөндеу өлшемдері, мм.

58)Конструкторлық база дегеніміз не?

Сызбаларға өлшемдерді конструкциялық ерекшеліктердің, бұйымдағы тетіктің жұмыс жағдайы, оны дайындау технологиясы және өлшемдерді бақылау есебінен салу керек. Бұл талаптардан шыға отырып, тетікті оны дайындау кезінде өлшейтін, сондай-ақ бұйымдарды бақылау және құрастыру кезіндегі базаны таңдау керек. Базалар конструкциялық, технологиялық өлшеу және құрамалы болатынын басшылыққа алу қажет.Конструкторлық базаүшін бұйымдағы тетіктің жағдайын анықтайтын бет, сызықтар немесе нүктелерді қабылдау керек (18-сурет).

Конструкторлық база

(жазықтық)

18-сурет – Конструкторлық база

Конструкторлық базалар Әр түрлі бӛлшек бетінің ӛзара күйін құрылымдаушы сызбада кӛрсетеді. Құрылымдаушы ӛлшемді қойғанда бӛлшектер арасындағы ӛзара байланыс кезінде, құрастыру шартындағы ағымнан шығады. Басқа жағдайларда құрылымдаушы ӛлшемдерді беттен алып қояды, түзуден және нүктеден, басты болып саналатын машина жұмысы және есептеулер орындалып жатқан процесс кезінде. Негізді емес бӛлшек беттерінің арасындағы ӛлшемді шақтамасы қою негізі технологиялық түсінің есебінде ӛңдіріледі. Кӛбінесе осындай жағдайларда кішігірім шақтамалар қосымды, соның салдарынан экономикалық ӛндіріс қамсыздандырылады. Осындай шақтамаларды әріқарай кеңейту арзандатпайды және аз-маз ӛңдеуді арзандтады. Негізгі ӛлшемдегі шақтамалардан басқа, сызбада шақтамалар паралельды, перпендикулярлы және т.б. қойылады. Шақтамалар әдетте негізді емес арақытаста қойылмайды, сондай-ақ автоматты технологиялық процеспен ӛңделген бӛлшекпен қамтамасыздандырылады.