3. Ekstensywne I intensywne czynniki wzrostu gospodarczego

*ekstensywny (wzrost związany ze zwiększeniem

zaangażowania zasobów, zasoby kapitału,

zwiększenie skali działania)

* intensywny (wynika ze zwiększenia

produktywności zasobów, wzrost wydajności

pracy)

*Ekstensywne to zatrudnienie i majątek produkcyjny, intensywne to wydajność pracy efektywność wykorzystania majątku produkcyjnego.

*Ekstensywne czynniki wzrostu gospodarczego wyrażają się w zmianach ilościowych, a więc przyroście zatrudnienia oraz trwałych i obrotowych środków produkcji, czyli we wzroście inwestycji.

*Intensywne czynniki wzrostu gospodarczego to zmiany jakościowe w wykorzystaniu produkcji. Są to wzrost wydajności pracy ludzkiej siły roboczej, wzrost efektywności wykorzystania majątku produkcyjnego, zwiększenie efektywności inwestycji, postępu naukowo - technicznego, zastosowanych przedmiotów pracy.

4. Cykl koniunkturalny I jego fazy. Model mnożnika - akceleratora.

Definicje i podstawowe pojęcia cyklu koniunkturalnego

Tendencja rozwojowa (trend) produkcji to wygładzona ścieżka obrazująca rozwój produkcji w długim okresie po wyeliminowaniu krótkookresowych wahań. Faktyczna wielkość produkcji waha się wokół tego hipotetycznego trendu. Ekonomiści angielscy nazwali kiedyś te wahania cyklem handlowym (ang. trade cycle). Obecnie powszechnie stosowanym określeniem jest cykl koniunkturalny (ang. bisiness cycle). Cykl koniunkturalny to okres jaki mija między jednym szczytem a drugim, w której gospodarka przechodzi kolejno fazy depresji, ożywienia, rozkwitu i recesji, czyli są to cykliczne wahania koniunktury gospodarczej czyli globalnego popytu.

Poniższy rysunek przedstawia schemat przebiegu cyklu koniunkturalnego:

Cykl koniunkturalny

Czarną linią zaznaczono wzrostowy trend produkcji, natomiast linią czerwoną – odchylenia faktycznej wielkości produkcji od trendu. Punkt A pokazuje depresje – dolny punkt zwrotny cyklu. W punkcie B zaczęła się faza ożywienia zwana również poprawą. W miarę poprawy koniunktury, wielkość produkcji przekracza linię trendu, osiągając punkt C, który nazywamy rozkwitem (ang. boom). Następnie gospodarka wchodzi w fazę recesji (ang. recession) w którym produkcja wzrasta w tempie wolniejszym niż trend bądź nawet spada. Punkt E oznacza dno cyklu (depresję) po czym koniunktura się poprawia (następuje ożywienie) i zaczyna się nowy cykl. Tak więc najszybszy wzrost produkcji następuje w fazie poprawy, a najwolniejszy wzrost (bądź nawet spadek) – w fazie recesji. Między analogicznymi punktami zwrotnymi dwóch kolejnych cykli, np. między A i E, upływa około 5 lat.

2) Sposób klasyfikacji cykli koniunkturalnych

Z punktu widzenia przeciętnej długości trwania cyklu wyróżniamy:

- cykle małe (tzw. cykle Kitchina), o okresie 4-5 lat, związane są głównie ze zmianami zapasów;

- cykle duże (tzw. cykle Juglara), o okresie 6-10 lat, związane głównie z wahaniami inwestycji w kapitał trwały,

- cykle długie (tzw. cykle Kondriatewa lub długie fale), o okresie trwania nawet 50-letnim, związane z przełomowymi wynalazkami i innowacjami.

** 4) Model mnożnika – akceleratora jako współczesna teoria cyklu koniunkturalnego.

Model mnożnika akceleratora opisuje skutki i przyczyny zmian wydatków inwestycyjnych. Skutki są oczywiste. W najprostszej wersji modelu keynesowskiego wzrost inwestycji prowadzi w krótkim okresie do jeszcze większego wzrostu dochodu i produkcji. Wydatki inwestycyjne zwiększają ogólny poziom popytu nie tylko bezpośrednio, lecz – zwiększając dochody – pobudza pośrednio także popyt konsumpcyjny.

Co jest przyczyną zmiany skali wydatków inwestycyjnych? Przedsiębiorstwa inwestują wtedy, kiedy posiadane zasoby kapitału rzeczowego stają się mniejsze od pożądanego poziomu. Kiedy utrzymywane przez przedsiębiorstwa zasoby kapitału mają optymalne rozmiary, krańcowy koszt powiększenia zasobu kapitału o jednostkę jest dokładnie równy krańcowej korzyści z tej dodatkowej jednostki kapitału, korzyści mierzonej wartością zaktualizowaną oczekiwanych w przyszłości zysków w całym okresie eksploatacji dodatkowego obiektu. Tak określana korzyść może się zwiększyć albo w wyniku obniżki stopy procentowej, według której dyskontuje się wartość strumienia oczekiwanych zysków, albo w rezultacie wzrostu wysokości spodziewanych w przyszłości zysków.

Zmiany tempa inflacji są główną przyczyną zmian nominalnej stopy procentowej. Realna wysokość stopy procentowej zmienia się de facto nieznacznie. Najprostszym sposobem obliczenia obecnej wartości nowych dóbr kapitałowych jest oszacowanie spodziewanej realnej wielkości zysków operacyjnych (przez wyrażenie przyszłych zysków w cenach stałych), a następnie zdyskontowanie ich za pomocą realnej stopy procentowej. Stąd też w praktyce wahania stopy procentowej nie mogą być najważniejszą przyczyną zmian wydatków inwestycyjnych. Jest niemal pewne, że ważniejszym czynnikiem są zmiany oczekiwań co do wysokości przyszłych zysków. Przy stosunkowo powolnych zmianach realnej stopy procentowej i płac realnych głównym czynnikiem określającym zmieniające się w krótkim okresie oczekiwania co do przyszłych zysków są oceny przyszłych rozmiarów sprzedaży i wolumenu produkcji. Przy innych czynnikach nie zmienionych, im większa oczekiwana w przyszłości produkcja, tym wyższe będą oczekiwane z niej zyski, a zatem większe korzyści z dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Takie jest ujęcie sugerowane w teoretycznym modelu inwestycji, który określamy mianem akceleratora.

Model akceleratora ( znany w języku polskim także pod nazwą zasady przyspieszenia) zakłada, że przedsiębiorstwa oceniają przyszłą wielkość produkcji i zysków poprzez ekstrapolację dotychczasowego wzrostu produkcji. Wzrost produkcji w stałym tempie prowadzi do niezmiennego poziomu inwestycji i stałego tempa wzrostu pożądanego majątku produkcyjnego. Dla zwiększenia zamierzonego poziomu inwestycji konieczny jest przyspieszony wzrost produkcji.

Model akceleratora jest oczywiście tylko pewnym pożytecznym uproszczeniem. Kompletny model inwestycji musiałby uwzględnić zarówno wpływ zmieniającego się poziomu produkcji (i innych czynników) na oczekiwaną wielkość przyszłych zysków i planowane rozmiary zainwestowanego kapitału, jak też rolę zmian stopy procentowej jako czynnika modyfikującego wartość zaktualizowaną oczekiwanych w przyszłości zysków i kształtującego tym samym bodźce do inwestowania już dziś. Jednak, jak potwierdzają to analizy empiryczne, model akceleratora jest uproszczeniem użytecznym.

To, jak konkretnie reagują przedsiębiorstwa na zmiany wielkości produkcji, zależy od dwu okoliczności: po pierwsze, od tego, czy wierzą one, że wzrost produkcji utrzyma się także w przyszłości; po drugie, od tego, jak wysokie są koszty szybkiego dostosowania planów inwestycyjnych, zainstalowania nowego wyposażenia i wprowadzenia nowych technologii. Im kosztowniejsze są takie szybkie dostosowania, tym więcej przedsiębiorstw będzie skłaniać się ku rozłożeniu inwestycji na dłuższy okres.

5. Równowaga na rynku pracy. Bezrobocie naturalne i bezrobocie klasyczne.

6. Bezrobocie strukturalne. Metody walki z bezrobociem strukturalnym.

7. Bezrobocie koniunkturalne. Metody walki z bezrobociem koniunkturalnym.

**30.NATURALNA STOPA BEZROBOCIA

stopa bezrobocia właściwa dla obecnej struktury gospodarki. Innymi słowy jest to stopa bezrobocia określona strukturalnymi i frykcyjnymi siłami gospodarki. Nie może być obniżona przez powiększanie globalnego popytu bez wywołania

inflacji.

31.RODZAJE BEZROBOCIA

Z punkty widzenia form przejawiania się bezrobocia wyróżniamy następujące jego rodzaje::

-płynne - to taki stan rynku pracy, gdy każdorazowo występuje pewna liczba ludzi bez pracy, lecz skład tej grupy zmienia się. Po pewnym czasie część z bezrobotnych znajduje pracę, niektórzy z pracujących ją chwilowo tracą.

-chroniczne - to taki stan rynku pracy, gdy grupa bezrobotnych nie ma żadnych (lub bardzo małe) szanse na znalezienie pracy. Grupę tę najczęściej stanowią ludzie w wieku podeszłym, o złym stanie zdrowia i inwalidzi.

-utajone - to taka forma bezrobocia, która nie jest objęta żadnymi statystykami.

Według klasyfikacji wywodzącej się z teoretycznego nurtu keynessowskiego, wyróżniamy następujące rodzaje bezrobocia:

-frykcyjne - obejmujące osoby czasowo bezrobotne z powodu zmiany miejsca pracy lub kwalifikacji. Jest to bezrobocie, które ma charakter płynny, wywodzące się z niedoskonałości rynku pracy, opóźnień czasowych w dopasowaniu struktury podaży pracy do struktury popytu na pracę. Te niedopasowania strukturalne na rynku pracy wynikają ze zmiany w strukturze popytu na pracę, spowodowanej zmianami w strukturze produkcji, a także wiążącą się z napływem siły roboczej na rynek pracy, zmianą preferencji, co do miejsca pracy. W wyniku działania tych czynników z jednej strony powstają wolne miejsca pracy, z drugiej zaś okresowo pojawia się bezrobocie. Ma ono jednak charakter płynny, po pewnym czasie bezrobotni znajdują jednak swoje miejsca pracy.

-strukturalne - związane z ograniczeniem produkcji lub zanikaniem pewnych dziedzin działalności gospodarczej, w związku z czym powstaje nadmiar pracowników reprezentujących określone zawody, jest to bezrobocie pozornie podobne do bezrobocia frykcyjnego, jednak zmiany na rynku pracy mają charakter trwały. Mogą być one efektem zmian techniki i technologii wytwarzania obejmujących swym zasięgiem większość dziedzin wytwórczych. Prowadzi to z jednej strony do powstania wielu nowych miejsc pracy, a z drugiej, w niektórych grupach zawodowych do powstania wielkiego bezrobocia.

-klasyczne, pojawiające się, gdy w wyniku działalności związków zawodowych lub ustawodawstwa pracy poziom płac jest wyższy od poziomu równowagi (pracodawcy zmniejszają wówczas popyt na pracę),

-technologiczne, związane z wprowadzaniem postępu technicznego, zastępowaniem pracy ludzi pracą maszyn i urządzeń,

-cykliczne - nierozerwalnie związane z niedostatecznym popytem. W okresie prosperity rośnie zatrudnienie, zmniejsza się bezrobocie, wzrasta produkcja i popyt globalny. Po osiągnięciu apogeum następuje załamanie - zmniejsza się popyt, produkcja i zatrudnienie. Lekarstwem na ten rodzaj bezrobocia jest pobudzenie aktywności gospodarczej, zwiększenie popytu globalnego.

Łagodzenie skutków bezrobocia to: przekwalifikowania bezrobotnych, przygotowanie zawodowe młodzieży, udzielanie pożyczek, organizowanie prac interwencyjnych, wypłacanie zasiłków dla bezrobotnych i dodatków wyrównawczych oraz składek na ubezpieczenie.

Aktywne formy walki z bezrobociem to: przyuczenie do zawodu lub przekwalifikowanie bezrobotnych, zatrudnianie przy robotach publicznych, pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej, pożyczki na dodatkowe miejsca pracy, przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników.

**Bezrobociem nazywamy zjawisko braku pracy zarobkowej dla osób zdolnych do pracy ijej poszukujących. Bezpośrednią przyczyną bezrobocia jest z reguły niewystarczająca liczba wolnych miejsc pracy dla ubiegających się onie. Przyczynami mogą być również: wadliwa organizacja rynku pracy, brak odpowiednich kwalifikacji bezrobotnych, trudności mieszkaniowe uniemożliwiające przesuwanie nadwyżek siły roboczej do ośrodków wykazujących jej niedobór, oferowanie zbyt niskich stawek płac (np. wporównaniu zzasiłkiem dla bezrobotnych). Na wielkość bezrobocia wpływają wahania koniunktury (cykl koniunkturalny), sezonowe wahania poziomu zatrudnienia, wprowadzanie osiągnięć techniki do procesów produkcyjnych (automatyzacja), stopień wykorzystania zasobów siły roboczej wrolnictwie (przeludnienie agrarne). Ze względu na przyczyny, możemy wyróżnić następujące rodzaje bezrobocia:

1.Bezrobocie koniunkturalne – powodem jest kryzys gospodarczy i spadek popytu i podaży na rynku, co prowadzi do zamykania firm i zwalniania pracowników.

2.Bezrobocie strukturalne - związane ze strukturą gospodarki, która nie stwarza możliwości zatrudnienia wszystkich osób zdolnych do pracy ijej poszukujących.

3.Bezrobocie lokalne - wyróżniające się szczególnym nasileniem braku wolnych miejsc pracy wpewnych miejscowościach lub regionach.

4.Bezrobocie przejściowe (frykcyjne) - związane ze zmianą miejsca pracy, ze zmianą kwalifikacji zawodowych, powodującą przerwę wzatrudnieniu itp., dotyczące również pracowników sezonowych.

5.Bezrobocie sezonowe - powodowane okresową zmiennością warunków klimatycznych i cyklów produkcyjnych wniektórych rodzajach działalności gospodarczej, azwłaszcza wrolnictwie.

Wnajwiększych rozmiarach bezrobocie występuje w okresach kryzysów gospodarczych. W czasie wielkiego kryzysu gospodarczego (lata 1929-33) bezrobotni stanowili: wUSA 24,9% ogółu zatrudnionych iposzukujących pracy, wWielkiej Brytanii — 19,5%, wNiemczech — 28%, wAustrii — 29%, wCzechosłowacji — 17%. W Polsce wlatach 30. bezrobotni stanowili ponad 20% ogółu pracowników najemnych zatrudnionych poza rolnictwem (1933 — ok. 40% ogółu zatrudnionych).

Jednym zpodstawowych pojęć we współczesnej ekonomii jest tzw. naturalna stopa bezrobocia - poziom bezrobocia, przy którym rynki pracy danego kraju są - ogólnie biorąc - wrównowadze, niektóre znich wykazują nadwyżkę popytu (wolne miejsca pracy), inne natomiast nadwyżkę podaży (bezrobocie). W początkach lat 60. XX w. naturalna stopa bezrobocia była oceniana przez ekonomistów na 4%, wpołowie lat 80. w większości szacunków — na ok. 6%. Jednak w większości państw rzeczywiste bezrobocie jest dużo wyższe – w Niemczech ocenia się je na ok. 10%, we Francji – ok. 9%, a w Polsce wynosi ok. 17% Statystyki bezrobocia, zatrudnienia isiły roboczej operują pojęciami: zatrudnieni — osoby mające pracę zarobkową, bezrobotni — osoby nie mające pracy, lecz jej szukające. Osoby nie mające pracy ijej nie szukające nie są częścią siły roboczej.

Metody walki z bezrobociem, które stanowi ogromny problem zarówno gospodarczy, co społeczny, są różne w zależności od stopnia rozwinięcia kraju. Wyróżnia się między innymi:

1.Pośrednictwo administracji w znalezieniu pracy oraz doradztwo zawodowe.

2.Organizacja robót publicznych i zatrudnianie przy nich bezrobotnych.

3.Organizacja szkoleń i kursów, mających ułatwić bezrobotnym znalezienie pracy.

4.Popieranie emigracji zarobkowej.

5.Obniżanie podatków (w celu ożywienia gospodarki i spowodowania naturalnego przyrostu miejsc pracy).

6.Skracanie czasu pracy.

7.Przyznawanie bezrobotnym kredytów i ulg inwestycyjnych.

Aby łagodzić skutki bezrobocia, państwo przyznaje bezrobotnym zasiłek, aby mieli za co żyć. Ostatnio wprowadzono również tzw. ubezpieczenia na wypadek bezrobocia.

8. Scharakteryzuj zjawisko inflacji. Wyjaśnij mechanizm wzrostu cen w przypadki inflacji kosztowej.

9. Scharakteryzuj zjawisko inflacji. Wyjaśnij mechanizm inflacji popytowej.

10. Monetarystyczna teoria inflacji

**.RODZAJE INFLACJI

a.ze względu na formę:

-otwarta – naciska inflacyjny przejawia się pod postacią wzrostu cen,

-stłumiona – wzrost cen jest sztucznie hamowany, a presja inflacyjna przejawia się w formie nie zaspokojonego popytu.

b.z punktu widzenia tempa:

-pełzająca – do kilku procent w skali rocznej – nie powodująca zakłóceń w przebiegu procesów gospodarczych, poddająca się kontroli,

-krocząca – nie przekraczająca 10% - oczekiwania inflacyjne wywołują określone zachowania podmiotów gospodarczych wzmagające ten proces, przy czym zaczyna się ona wymykać kontroli.

-galopująca – znacznie przekraczająca 10% - powoduje narastające zakłócenia w przebiegu procesów gospodarczych, osłabienie systemów motywacyjnych, a w rezultacie zahamowanie wzrostu gospodarczego,

-hiperinflacja – natężenie procesów inflacyjnych uniemożliwia racjonalne gospodarowanie z powodu niemożności prowadzenia rachunku ekonomicznego, planowania działań gospodarczych, nieskuteczności systemów motywacyjnych, co prowadzi do anarchizacji życia społecznego.

c.ze względu na mnogość jej przyczyn

-popytowa (pieniężna) jest wynikiem nadmiernej ilości pieniądza w obiegu, jej źródłem mogą być nadmierne wydatki państwa, nie znajdujące pokrycia w dochodach (inflacja budżetowa), nadmierna kreacja pieniądza kredytowego (inflacja kredytowa) lub nadmierny w stosunku do wzrostu produkcji wzrost płac (inflacja płacowa).

-kosztowa – związana jest ze wzrostem kosztów produkcji