34. Заттың агрегаттық күйлері. Фазалық ауысулар

Сыртқы қысым өзгермегенде балқу (кристалдану) температурасы – Т_б және қайнау (конденсация) температурасы Т_қ зат бір агрегаттық күйден басқасына түрлену процесс (фазалық ауысу) аяқталғанша тұрақты болады.

Балқу және қайнау процестері жылу жұту арқылы өтеді, ал кері процестерде (кристалдану, конденсация) жылу бөлінеді.

Тұрақты түрде денеге жылу берілгенде оның температурасының және агрегаттық күйінің өзгерісі.

35. Электрмагнетизм (электродинамика). Электрлік заряд. Электрлену. Заряд сақталу заңы

Электрмагнетизм (электродинамика) – электрлік зарядталған денелердің өзара әрекеттесуін, электр зарядтары тудыратын және оларға әсер ететін электрмагниттік өрістің қасиеттерін және өзара түрленуін зерттейтін физика бөлімі.

Электрлік заряд Q – зарядталған дененің басқа денелермен электрмагниттік әрекеттесу қарқындылығын сипаттайтын скалярлық физикалық шама. [Q] – Кл, кулон.

Электр зарядтардың екі түрі бар: оң (+) және теріс (-).

Барлық заттар атомдардан құралады. Атомның ортасында оң зарядталған ядро орналасқан, оны теріс зарядталған электрондар айналады (электрондық қабықша). Ядро құрамында оң зарядталған протондар – р және бейтарап нейтрондар болады.

Элементар бөлшек	Р	е	n
Масса, м.а.б. (1,66·10-27кг)	≈1		≈1
Заряд, е (1,66·10-19Кл)	+1	-2	0

Элементар заряд е – минималды заряд, протонных немесе электрон зарядінің модуліне тең. е=1,66·10^-19Кл. Әр зарядталған дененің электр заряды элементар зарядтың бүтін сан көбетіндісініне тең.

Электрлік бейтарап дененің құрамында оң және теріс зарядталған элементар бөлшектердің саны бірдей болады. Көбінесе денелер, молекулалар, атомдар бейтарапты.

Денелерді электрлеу – денелерде таңбасы оң немесе теріс зарядтар бір түрінің артықшылығын немесе кемшілігін тудыру.

Мысалы денелер үйкеліскенде бір дене атомдарының валенттік электрондары екінші денеге көшуі мүмкін.

Заряд сақталу заңы: оқшауланған дене жүйесінде қандайда зарядтар алмасуы болсада электр зарядтарының алгебралық қосындысы сақталады:

36. Электростатика. Зарядтардың өзара әрекеттесуі. Кулон заңы

Электростатика – инерциалдық санақ жүйесінде тыныштықта болатын зарядталған денелер қасиеттерін және өзара әрекеттесуін қарастыратын электрмагнетизм бөлімі.

Нүктелік заряд – зарядталған материялық нүкте.

Тыныштықтағы зарядталған денелердің өзара әрекеттесу заңын тәжірибелік түрде Ш. Кулон 1785 жылы анықтады.

Кулон заңы:

,

Вакуумда екі нүктелік зарядтың өзара әрекеттесу күші зарядтар модульдерінің көбейтіндісіне тура пропорционалды және олардың арақашықтығының квадратына кері пропорционалды. Күш зарядтарды қосатын бойымен бағытталған. Біртекті зарядтар бір-бірін тебеді, әртекті тартады.

Пропорционалдық коэффициенті к орнына көбінесе - электр тұрақтасын пайдалады.

Егер зарядтар аралығындағы кеңестікте заттық орта болса, вакууммен салыстырғанда әрекеттесу күші есе кемиді.

Ортаның диэлектрлік өтімділігі ε – (бейтарап!) ортаның электрлік қасиетін сипаттайтын физикалық шама. [ε] - өлшемсіз шама.

Заттағы Кулон күші:

Орта	Вакуум	Ауа	Керосин	Слюда	Су
ε	=1	≈1	2	7	81