Экологиялық факторлардың классификациясы (Реймерс н.Ф.,1990)

Таблица № 2

Классификация белгісі	Факторлар
Уақыты бойынша	Эволюциялық, тарихи, бүгінгі күні
Қайталануы бойынша	Кезеңді, кезеңсіз
Пайда болу кезіне байланысты	Біріншілік, екіншілік
Пайда болу ортасына байланысты	Атмосфералық, суық, геоморфологиялық, биогенді, биологиялық, биотикалық, табиғи-антропогенді, антропогенді (техногенді, қоршаған ортаның ластанулары), антропикалық
Сипаты бойынша	Заттық – энергетикалық, физикалық (геофизикалық, термиялық), биогенді (биотикалық), ақпараттық, химиялық (тұздылығы, қышқылдығы), кешенді (экологиялық, эволюциялық, жүйе құрумы, географиялық, климаттық)
Нысаны бойынша	Жеке, топтық (әлеуметтік, этологиялық, әлеуметтік – экономикалық, әлеуметтік – психологиялық, түрлік (адамзаттық, қоғам өмірі)
Қоршаған орта жағдайына байл	Тығыздыққа тәуелділер, тығыздыққа тәуелді еместер
Әсер ету деңгейі бойынша	Ақырғы
Әсер ету спектірі бойынша	Таңдамалы, жалпы әсер көрсету

Жана жерлерді игеру барысында (әскери нысандардың құрылысы және әскери налашықтардың орналасуы) осы өңірдің адам өміріне тигізетін зиянды әсерлерінің қайтымдылығын бағалау өте маңызды.

Студенттiң бастапқы бiлiмін тексеретін тесттік тапсырмалар

1. Экологиялық ниша деген не?

1. Түрдің тапиғатта өмір сүруіне қолайлы шекті факторлар жиынтығы.

2. Түрдің тіршілік ету ортасы

3. Тіршілік ету ортасынлағы түрдің функциональдық ролі

4. Түрдің қоршаған ортаның физикалық және химиялық факторларына тұрақтылығы

5. Түрдің қоршаған ортаның биологиялық факторына тұрақтылығы

2. Экологияның қай саласы популяцияның қоршаған ортамен байланысып, құрылысын және даму динамикасын зерттейді?

А) демэкология

Б) синэкология

В) аутэкология

Г) медициналық экология

Д) санитарлық экология

3. Популяцияның “биологиялық потенциалы” деген не?

1. Түрдің қоршаған ортаның оптимальды жағдайында орналасуы

2. Қоршаған ортаның қарсыласу мүмкіндігі

3. Белгілі бір популяция организмдерінің қоршаған орта жағдайларына бейімделуі

4. Популяцияның биоценоз ортасынан миграциялану қабілеті

5. Популяцияның бәсекелістікке бейімделігі

1. Ағзаның экологиялық тұрақтылығы неге бағынады?

1. Жылысына

2. Жасына

3. Жеке дамуына

4. Массасына

5. Ұзындығына

1. Адам экологиясының ғылым ретінде мазмұны қандай?

1. Адамның қоршаған ортамен қарым – қатынасын анықтау

2. Антропогендік әсердің тибиғи экожүйеге әсер ету заңдылықтарын түсіну

3. Адам мен табиғат арасындағы тепе – тендік

4. Экожүйенің функциясының заңдылығын зерттеу

5. Біріккен қоғамның заңдылығын зерттеу

1. Ағзаның қоршаған орта жағдайларына бейімделуінің қандай түрлері бар?

1. Жеке

2. Топтық

3. Түрлік

4. Жанұялық

5. Жалпы

1. Топтық бейімделуінің қандай формалары бар?

1. Морфологиялық белгілердің өзгеруі

2. Физиологиялық реакциялардың өзгеруі

3. Функциональдық өзгеруі

4. Генетикалық өзгеруі

5. Трофиканың өзгеруі

1. Жеке организмнің қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделуі қалай көрінеді?

1. Қысқа уақыт аралығында болады

2. қолайсыз жағдайлардың ұзақ әсер етуінен пайда болады

3. Функциональды тибиғат болады

4. Генетикалық деңгейде пайда болады

5. Жаңа морфологияның белгілер мен физиологиялық реакциялар пайда болады

1. Географияның ортаға байланысты бейіделудің қандай түрлерін ажыратады?

1. Тропикалық

2. Арктикалық

3. Таулық

4. әлсіз климаттық

5. шқлдік

1. Тропикалық бейімділігі бар адамдардың морфофункциональдық белгілері:

1. Дененің ұзын формасы

1. Арктикалық бейімділігі бар адамдардың морфофункциональдық белгілері:

1. Дене тығыздығының жоғары болуы

2. Көкірек клеткасының үлкен көлемі

3. Сүйек-бұлшықетінің күшті дамуы

4. Күшті энергоалмасу

5. Негізгі алмасудың төмен көрсеткіштері

1. Таулық бейімділігі бар адамдардың морфофункциональдық белгілері:

1. Бойдың ұзын болуы

2. Көкірек клеткасының ұлғаюы

3. Негізгі алмасудың жоғары болуы

4. Гемоглобиннің жоғары болуы

5. Тер бөлінудің жоғары болуы

Білімнің бастапқы деңгейін тексеретін бақылау сұрақтары:

1. Биосфера - әлемдік экожүйе ретінде

2. Биосфераның негізгі белілері

3. Биосфераның процесстердегі адамның алатын орны

4. Адамды қоршаған орта және оның орны

5. Адам популяциясының дамуы спецификасы мен өсу проблемалары