3.5. Балалар жарақаты және одан сақтану

Әр жыл сайын әлемде қайғылы уақиғадан 2000-нан аса бала қайтыс болады. Бір жылда бұл сан 800-ге дейін жетеді. Және бірнеше ондаған миллион бала ауырлығы түрлі деңгейдегі жарақаттармен ауруханаға түседі.

Жарақаттану бойынша ең жағымсыз жағдайлар ірі қалаларда байқалады. Жас ерекшеліктеріне қарай жарақаттануға ең бейім уақыт 6 жастан 12 жасқа дейнгі кезең, себебі бұл кезде балалар эмоцияға берілгіш келеді және өзін-өзі бақылау қабілеті төмен болады. Сонымен қоса жасы ұлғая келе жарақаттану саны да көбееді, ең көбі 11-14 жастағы балалар арасында болады.

Халық арасында балалардың алған жарақаттары жақсы аяқталады деген жаңсақ пікір қалыптасқан. Бірақ бұл олай емес. Бір қатар жарақаттардың (күйік салдарының тыртығы, көз жарақаттары, сүйектердің өсетін жерлерінің зақымдануы, ми және жұлынның жарақаттары) салдары балалардың 20 % мүгедетікке әкеледі. Осы жағдайларға байланысты балалар мен жасөспірімдер арасында қайғылы жағдайлар мен жарақаттанулардың алдын алудың өзектілігі жоғарылап келеді, бұл жағдайда медициналық профилактикадан ғана емес балалар мен оның ата-аналары арасында педагогикалық ықпал ету әдістерімен денсаулық қауіпсіздігі тәртібін қалыптастыруға бағытталған. Балалар арасында жарақаттанудың ең жиі кездесетін түрі соғып алу, сынықтар, дене мүшелерінің терісінің түрлі жырылып кетуі, ми шайқалуы. Баланың жарақаттану жағдайларының себептері көптеп кездеседі. Бұл жоғарыдан құлау, көшеде, пәтер ішінде, подъезде екпіндете қатты жүгіріп жүруі, шыныланған есіктер, қорғаныссыз орналасқан бұрыштар, ақаулы баспалдақтар сияқты жағдайлар болуы мүмкін. Ұрып соғу, төбелес, сөмкемен (әдетте 3-5 кг) ұру салдарынан бас сүйегі-ми жарақатын алуы мүмкін, бұл көздің көру өткірлігінің төмендеуіне, құлақтың шуылдауына, бас ауыруы, есте сақтау қабілетінің және жұмыс істеу қабілетінің төмендеуіне және т.б. әкелуі мүмкін

Мектепте жарақаттану көбінесе мектеп жабдықтарын бақылаусыз пайдалану салдарынан болады және бұл жағдай химия, физика, дене шынықтыру сабақтарында кездеседі.

Гипербелсенді және гипер немесе гипоқамқорлық жағдайында тәрбиеленіп жатқан балалар жиі жарақаттанып қалатынын ескере кету керек. Сонымен қоса, ол өз тәртібін бақылау бұзылымы бар және ақыл-есі төмен балаларда жиі кездеседі. Ақыл-есі біршама дамыған, парасаты жоғарылау балалар қауіпті сезініп одан сақтануға тырысады.

Жол-көлік жарақаттарын бөлек топқа қоюға болады. Жыл сайын автомобиль астында 30000 адам қайтыс болады, олардың әрбір оныншысы бала. Балалардың 63 % өзінің жол жүрісінде машина артынан күтпеген жерден шыға келетіндігінен жол-көлік апатына ұшырайды. ЖКА ең қауіптісі рельс жарақаттары, оның салдарынан жылына 1000-ға жуық ампутация болады. Балалар мүгедек болып қалады.

Балалардың үйде болатын тұрмыстық жарақаттарына – күю, тұрмыстық химиялық заттармен уланулар мен электр тогының соғуы жатады. Баланың ағзасына бөгде заттың тұрып қалуына байланысты жарақаттар да жиі кездеседі.

Жылы мезгілдің түсуіне қарай сумен байланысты жарақаттанулар саны көбееді. Жыл сайын орташа алғанда 14 000 адам қайтыс болады, олардың әр төртіншісі – бала.

Көптеген қатты жарақаттарды болдырмау мүмкіндігі бар, ол үшін ата-аналар мен тәрбиешілер өз балаларын жете қадағалауы қажет және балаларының айналасы қауіпсіз болуын қамтамасыз етуі тиіс. Ересектер ықтимал қауптердің алдын алып, балаларын ондайдан қорғауға міндетті.