Несепте билирубинді анықтау.

Қалыпты жағдайда несепте билирубин анықталмайды. Несепте билирубиннің пайда болуы билирубинурия деп аталады, ол қанда байланыстағы (прямой) билирубин; (билирубин глюкуронид) көбейгенде кездеседі, мысалы паренхиматозды және механикалық сарғаюда. Несепте кетон (ацетон) денелерін анықтау.

Қалыпты жағдайда несепте кетон денелері анықталмайды Несепте кетон денелерінің (ацетон, ацетон-сіріңке қышқылы, бета-оксимайы қышқылы) анықталуы кетонурия деп аталады. Кетонурия қант диабетінің ауыр түрінде, бауыр мен бүйрек өткір зақымданғанда байқалады. Несепте уробилиноидтарды анықтау.

Уробилиноидтарға уробилин, (уробилиноген, уробилин.) және стеркобилин (стеркобилиноген, стеркобилин) жатады. Олардың несепте анықталуы уробилинурия деп аталады, олар бауыр ауруларында, гемолитикалық анемияда кездеседі.

3. Несенті микроскопиялық жолмен зерттеу.

Несепті микроскопиялық жолмен тексергенде несеп құрамындағы қан түйіршіктері; эритроцитгер, лейкоциттер, цилиндрлер, эпителий жасушалары, тұз кристалдары тексеріледі.

Қалыпты жағдайда сау адам несебінде эритроцит бірен саран кездеседі. Несепте эритроциттердің мөлшерден артық болуы гематурия деп аталады. Гематурия пайда болу механизіміне қарай екіге бөлінеді; бүйрекке байланысты гематурия, бүйректен тыс гематурия. Бүйрекке байланысты гематурияның себептері: өткір жэне соз. нефрит, пиелонефрит, бүйрек ісігі, бүйрек туберкулезі, бүйрек инфаркты, бүйрек поликистозы. Бүйректен тыс гематурия қуық ісігі мен туберкулезінде, қуық асты бездерінің ауруларында, геморрагиялық диетездерде кездеседі.

Егер несепте қанның (эритроцит ) бар екені көзге көрініп тұрса, оны макрогематурия деп атайды. Макрогематурияны 1 л несепке 1 мл қан араластырып көруге болады. Макрогематурия бүйрек және қуық ісігінде, бүйрек инфарктынде, несеп тасы ауруынада, өткір нефритте байқалады. Макрогематурияның көзін табу үшін 3 ыдысты сынаматәсілі немесе Ядоссон әдісі қолданады. Науқас несепті 3 ыдысқа бөліп отырады. Егер гематурия бірінші ыдыстағы несепте болса, онда гематурияның пайда болу көзі уретрада, егер екінші ыдыста болса, гематурия көзі қуық, үшінші ыдыста болса, гематурияның пайда болу көзі жоғарғы несеп жолдары яғни бүйрек.

Микроскоппен қарағанда анықталатын гематуриямикрогематурия деп аталады. Микрогематурияның физиологиялық немесе патологиялық екенін анықтау үшін Нечипоренко әдісі қолданылады, әдіс көмегімен 1 мл несептегі эритроцит пен лейкоцит мөлшері саналады. Қалыпты жағдайда 1 мл несепте эритроцит 1000, лейкоцит 4000, цилиндрлер 250 немесе 0-1 4 камераға санағанда жоғары болмауы керек. Аталған көрсеткіштен жоғары болса патология болып табылады.

Лейкоциттерді анықтау.

Микроскоппен тексергенде қарау алаңында қалыпты жағдайда лейкоцит 2 -3, ал Ю.Ю. Елисеев бойынша 6-8 болады. Лейкоциттің несепте көбеюі лейкоцитурия деп аталады, ірің болуы пиурия деп аталады. Лейкоцитурияның шынайы және жалған түрлері болады. Шынайы лейкоцитурия бүйрек және несеп жолдарының қабынуында мысалы; пиелонефрит, цистит, уретритте байқалады. Жалған лейкоцитурия лейкоциттердің еркектерде простатадан, әйелдерде сыртқы жыныс мүшесінен қосылғанда болады. Лейкоцитурияның көзін анықтау үшін Томпсонның үш стаканды сынама тәсілі қолданады. Диагностикалық маңызы гематуриядағымен бірдей.

Цилиндрлер - белоктан және несептегі басқа элеменггерден құрылған бүйрек өзекшелерінің таңбасы. Цилиндрлердің несеппен бірге көп бөлінуі цилиндрурия деп аталады. Цилиндрлер түрлері; гиалин цилиндрі, эпителий цилиндрі (эпителий цилиндрінің қатарына түйіршік, балауыз цилиндрі жатады), қан цилиндрі. Несепте гиалин цилиндрінің көп болуы өткір нефрит пен нефрозда кездеседі. Эпителий және түйіршік цилиндр бүйрек паренхимасының зақымданғанын көрсетеді. Балауыз цилиндр созылмалы бүйрек ауруларында кездеседі. Зерттеу үшін Нечипоренко және Аддис -Каковский сынамалы тәсілі қолданады. Аддис Каковский әдісі бойынша тәуліктік несептегі эритроцит саны 1 млн-ғадейін, лейкоцит 2 млн-ға дейін, гиалин цилиндрінің саны 20000 дейін шамада болады. Екі тәсіл бойынша несепте лейкоцитурияның басым болуы пиелонефритке, гематурияның басым болуыгломерулонефритке тән симптом.

Эпителий жасушалары.

Несеп тұнбасында эпителий жасушаларының 2 түрі болады: жайпақ және ауыспалы эпителий жасушалары. Несепке жайпақ эпителий жасушалары сыртқы жыныс мүшелерінен немесе үрпіден келіп түседі. Ауыспалы эпителий жасушалары несеп жолдарының шырышты қабығынан келіп түседі (пиелит, цистит). Несепте бүйрек өзекшелері эпителиінің жасушалары бүйректің өткір немесе созылмалы ауруларында, қызбада, уланғанда жұқпалы ауруларда пайда болады.

4. Несепті бактериоскопиялық және бактериологиялық жолмензерттеу.Несеп жүйесінің жұқпалы ауруларының себебін табу үшін зарасыздандырылған ыдысқа 3-5 мл несепті жинап, несептен себінді жасайды. Туберкулез микобактериясын табу үшін несеп тұнбасын Циль-Нильсен тәсілімен бояиды. Несептегі микроорганизмдердің саны мен сапасын анықтау үшін бактериологиялық тексеру жүргізеді. Бактериурия анықталған жағдайда оның дәрежесін, микроорганизмдердің антибиотикке сезімталдығын анықтайды.

Функциональды әдістер.

Бүйректің функциональдық жағдайы деп бүйрек қызметінің нәтижесінде қанның әр түрлі шлактардан тазару дәрежесін айтады. Оны анықтаудың тура және жанама әдістері болады. Тікелей әдістерге бүйрек клиренсін анықтау және Реберг сынама тәсілі жатады.

Жанама әдістерге: Зимницкий әдісі, қалдық азот жэне оның кұрамын анықтау, бүйректің концентрациялау (Фольгард тәсілі) және бүйректің несепті сұйылту қызметін тексеру.

Қалдық азот деп қандағы белокты емес қосындылардың азотын айтады. Қалыпты жағдайда қалдық азоттың мөлшері 14,28-28,56 ммоль/л тең, қанда көбеюі азотемия деп аталады, ол бүйрек шамасыздығының белгісі.

Қалдық азот құрамы: индикан, қалыпты мөлшері 0,2-0,8 мг/л немесе 068-5,44 мкмоль/л , индиканның қанда көбеюі бүйрек шамасыздығы дамуының ең алғашқы сатысының белгісі.

Креатинин. Қалыпты мөлшерде 0,088-0,176 ммоль/л, көбеюі бүйрек шамасыздығыныңң алғашқы белгісі.

Мочевина қалыпты мөлшерде 3,23-6,46 ммоль/л. Мочевинаның қанда көбеюі бүйрек шамасыздығының айқын белгісі.

Бүйректің концентрациялау қызметін тексеру; Фольгард тәсілімен науқас 36 сағат сұйық тамақ қабылдамай соңғы 24 сағат ішінде несепті әр 3 сағат сайын ыдысқа бөліп жинайды. Әр порциядағы несептің салыстырмалы тығыздығын анықталады. Әдістің нәтижесін тек тәуліктік диурез 400 мл-н аспаған жағдайда ғана есепке алады. Қалыпты жағдайда несептің салыстырмалы салмағы 1028 жетуі керек. Несептің салыстырмалы салмағы 1,020-1,024 болса, бүйрек қызметінің нашарлағаны, егер 1.011-1.020 болса, бүйрек қызметінің күрт нашарлағаны, 1,010-нан төмен болса, бүйрек жетіспеушілІгінің ауыр дәрежесін білдіреді.