- •1)Басқару жүйесін енгізу тиімділігі қалай есептеледі?
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері.
- •2)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •3)Түсті пирометрлерінің әрекеттену принциптері.
- •23 Сурет. Түсті пирометрдің блок-сұлбасы.
- •1) Магнитті күшейткіштердің әрекет принципі.
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •2) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •3) Сыйымдылықты манометрлер.
- •1) Инфрақызыл сіңіргішті газталдағыштар
- •2) Ультракүлгін сіңіргішті газталдағыштар
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •45 Сурет. Ультракүлгін сіңіргіш газталдағыш сұлбасы.
- •3) Электромашиналық күшейткіштердің әрекет принципі.
- •6 Сурет. Электронды шамды күшейткіштің сұлбасы мен оның сипаттамасы:
- •1)Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •2)Әрбір реттегіштің қандай негізгі элементтері болуы керек?
- •3)Қателік сигналы қалай жасалады?
- •1)Температуралық шкалалар, температураны өлшеуге арналған аспаптардың сыныптамасы.
- •2)Электр кедергілі манометрлер.
- •3)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •1) Көрсеткіш шынылар мен қалытқылы деңгей өлшеуіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •2) Ионизациялық манометрлер.
- •3) Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •1)Калориметриялық шығын өлшеуіштер.
- •2)Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік санауыштары.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Тұрақты қысым құламасының шығын өлшеуіштері
- •2)Кеңею термометрлер әрекетінің принциптері.
- •3)Электромагнитті шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •1)Пьезоэлектрлік манометрлер.
- •32 Сурет. Пьезоэлектрлік манометр сұлбасы.
- •2)Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •3)Кип құрылымдық сұлбасын түсіндіріңіз.
- •41 Билет
- •31 Сурет. Электрлік кедергінің манганиндік манометрі.
- •2. Сандық реттегіштер
- •33 Сурет. Тұйықталған ыдыстар үшін қалытқылы деңгей өлшеуіш.
- •34 Сурет. Уб-п типті буйкалы деңгей өлшеуіштің сұлбасы.
- •42 Билет
- •1.Белсенді кедергілі датчиктердің әрекеттебелсенді кедергілі датчиктердің әрекеттену принцптері
- •3 Сурет. Белсенді кернеу датчиктері және олардың сипаттамалары.
- •2. Сыйымдылықты датчиктер.
- •5 Сурет. Сыйымдылықты датчиктер.
- •3. Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •42 Билет
- •1. Импульсті реттегіштердің әрекеттену принципі
- •2. Өлшеуге және өлшеу аспаптарына анықтама беріңіз.
- •44 Сурет. Оптика – акустикалық газталдағыштың принципиалды сұлбасы.
- •43 Билет
- •10 Сурет. Модуляторлардың сұлбасы мен сипаттамалары
- •44 Билет
- •1.Оптикалық пирометрлерінің әрекеттену принциптері
- •1 7 Сурет. Өлшеу жүйесінің құрылымдық сұлбасы.
- •45 Билет
- •18 Сурет. Манометрлік термометрдің принципиалдық сұлбасы.
- •19 Сурет. Кедергі термометрінің конструкциясы:
- •20 Сурет. Кедергілі термометрлі теңестірілген көпірдің сұлбасы
- •1 Қысымның ауыспалы құламасының шығын өлшеуіштері.
- •37 Сурет. Қысым құламасы ауыспалы шығын өлшеуіштер сұлбасы:
- •40 Сурет. Калориметриялық шығын өлшеуіштің принципиалды сұлбасы
- •1 Қысымды өлшеуге арналған сұйықтық аспаптар.
- •25 Сурет. Құбыршалы сұйықтық манометрлер сұлбасы
- •2 Термоэлектрлік термометрлер.
- •3Киип сезімталдығы
- •1Қателік сигнал қалай жасалады.
- •2Индуктивті датчиктер
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
- •1 Ионизациялық манометрлер
- •2 Реттегіштер сыныптамасы
- •54Билет
- •1 Ультрадыбысты шығын өлшеуіштер
- •3 Күшейткіш сыныптамасы
- •55 Билет
- •1 Магнитті күшейткіштер.
- •7 Сурет. Дроссель сұлбасы (а) және оның сипаттамалары (б).
- •8 Сурет. Екі дроссельді және кері байланысы бар магниттік күшейткіштің сұлбасы
- •9 Сурет. Электромашиналық күшейткіш сұлбасы.
- •56 Билет
- •1 Өлшеу бірлігі. Қысымды өлшеуші аспаптар сыныптамасы.
- •2 Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •3Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •57 Билет
- •1 Жылулық газталдағыштар.
- •43 Сурет. Термокондуктометриялық газталдағыштар сұлбасы.
- •2 Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •46 Сурет. Фотометрдің өлшеуші сұлбасы.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •58 Билет
- •1 Өлшеуге анықтама
- •3 Реттегіш
- •59 Билет
- •1 Адаптивтік реттеуіш принципі
- •1 Сурет. Реттеудің автоматтық жүйесінің функционалды сұлбасы.
- •2 Реле.
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •16 Сурет. Электромагниттік реленің құрылғысы (а) және қосу сұлбасы (б).
1) Инфрақызыл сіңіргішті газталдағыштар
Инфрақызыл сіңірілудің газталдағыштары
Оптикалық-акустикалық депте аталатын бұл газталдағыштар, спектрдің инфрақызыл аймағындағы сәулелі энергияны жұтуға қабілетті, кем дегенде екі әртүрлі атомдардан тұратын молекулалалы газдарды анықтау үшін қолданылады. Әрбір газ, спектрдегі жағдайы бойынша ерекшеленетін жұтудың жеткілікті интенсивті өрісіне ие, бұл талдаудың сайлаулылығын қамтамасыз етеді. Көміртегінің қостотығының мөлшерін анықтауға арналған оптикалық-акустикалық ОА-2209 газталдағышының сұлбасы 44 суретте келтірілген.
Бұл аспаптарда сезімталды элемент ролін оптикалық-акустикалық түрлендіргіш атқарады, ол талданатын компонентпен толтырылған герметикалық жабылған камераны 7 көрсетеді, камера иілмелі металдық мембранамен 8 екі бөлікке бөлінген, ол конденсаторлық микрофонның обкладкасы болады. Екінші обкладка қозғалыссыз орнықтырылған, обкладкалар арасындағы саңылау 0,1 мм құрайды.
Инфрақызыл сәулеленудің үздікті ағыны түскен кезде, газ оптикалық-акустикалық түрлендіргіш камераларында кезеңді қызады және суыйды. Бұл оның қысымының ауытқуына әкеледі, ол конденсаторлық микрофонның қозғалыссыз мембранасымен қабылданады. Егер сәулелену ағыны түрлендіргіштің екі бөлігіндеде бірдей болса, онда мембранаға екі жағынан әсер ететін қысым импульсіде шамасы бойынша бірдей болады және мембрана қозғалыссыз қалады. Сәулелену ағынының тең болмаған кезінде тербеліс жүреді.
Газталдағыш сұлбасында екі оптикалық канал пайдаланылады: салыстырмалы (сол жағындағы) және жұмысшы (оң жағындағы). Инфрақызыл радиация көзі болып нихромды қыздырғыш 2 табылады, температурасы 700—900 оС шағылыстырғышты 1. Сәулеленудің максимум интенсивтілігі толқын ұзындықтарының 2-ден 5 мкм дейінгі диапазонына келеді. Сәулелену ағыны жиілігі 5-6 Гц дискілі обтюратормен 3 үзіледі, ол синхронды қозғалтқыш СҚ көмегімен айналады.
Оң жұмысшы каналда радиацияның үзікті ағыны сүзгілі 4 және жұмысшы 5 кювет арқылы өтеді және шағылыстырғышпен 6 оптикалық-акустикалық түрлендіргіштің оң камерасына бағытталады.
Сәулеленудің сол жақтағы салыстырмалы каналында сүзгіш кювет 4 және компенсациялық камера 9 арқылы өтеді, ол инфрақызыл сәулелер ағыны жолында талданатын компоненттің қабатының қалыңдығын өзгерту үшін және осы ағынның бағытын шағылдыру поршенінің 10 көмегімен бағытын өзгерту қызметін атқарады.
Поршеннен шағылысып радияция ағыны оптикалық-акустикалық газталдағыштың оң камерасына түседі. Сүзгішті кюветтер 4 бұл аспапта компоненттері талданбайтын газ қоспасымен толтырылған және ол сәйкес толқын ұзындықтарында инфрақызыл сәулеленудің толық жұтылуын қамтамасыз етеді. Жұмысшы кювет 5 арқылы талданатын газ қоспасы айдалады. Егер көміртегінің қостотығы онда болмайтын болса, онда түрлендіргіштің екі камерасынада бірдей инфрақызыл сәуле ағыны келеді, мембрана 8 ауытқымайды және конденсатор микрофонынан сигнал түспейді.
Егерде газ қоспасында талданатын көміртегі оксиді пайда болса, онда инфрақызыл сәулеленудің бір бөлігінің жұмысшы кюветте 5 жұтылуына байланысты түрлендіргіштің оң камерасына 7 инфрақызыл радиацияның әлсізденген ағыны келеді, бұл мембранадағы 8 қысым импульстарының айырмасына келтіреді және конденсаторлық микрофонда сигнал пайда болады.
ОА-2209 газталдағыштары 0-1 ден 0-100 % СО2 (көлем.) дейін шкалалы шығарылады. Негізгі қателігі 2,5 % аспайды. Осы принципте ОА-2109 (көміртегі оксидіне) және ОА-2309 (метанға) типті оптика-акустикалық газталдағыштарда жұмыс істейді.