3.«Шапалақты тыңда»
Балалар шеңбермен жүреді. Жүргізуші алақанын соққанда балалар ләйлік (аист) сияқты бір аяғын көтеріп, қолдарын екі жаққа созып тұрады, екі рет соққанда бақа сияқты отырып секіреді, үш рет соққанда жүруін жалғастырады.
4.«Қанша дыбыс естідіңдер»
Жүргізуші бірнеше рет қарындашпен үстелді соғады, ал балалар естіген дыбыстарын саусақпен көрсетіп немесе ауызша айтады.
5.«Айна»
Балалар екі-екіден бөлінеді: біреуі – жүргізуші, екіншісі бала. Жүргізуші белгілі бір қимыл қозғалыстарды көрсетіп және бет әлпет қозғалыстарын тура көргендей қайталап беруге тиісті. Содан соң екеуі орындарымен ауысады.
6
.
«Зейінді бол!»
Мақсаты: Ырықты зейінің дамыту.
Ойынның түрі: топтық
Ойынның жүргізілуі: Балалар шеңбер бойымен жүреді.Содан кейін жүргізуші қандай да бір сөзді айтады,ал балалар әрекетпен жауап береді.Мыс: қоян- секіреді, «жылқы», аяқтарымен еденді ұрады. «аист» бір аяғымен тұрады.
Естің дамуы. Мектепке дейінгі шақ есте сақтау мен түсіру қабілеттігінің пәрменді дамуымен сипатталады. Адамдар, оқиғалар есте сақталатын кезең мектепке дейінгі шақта анықталмаған мерзімгі ығысады. Шындығында, бізге сәбилік шақтағы оқиғалардан бірдеңені еске түсіру қиын немесе мүлде дерлік мүмкін болмаса, мектепке дейінгібалалық шақ, көптеген әсерлі сәттерді есте қалдырады.бұл әсіресе мектепке дейінгі ересектерге тән. Мектеп жасына дейінгі баланың есі негізінен ықтиярсыз сипатта болады.
Ықтиярсыз есте сақтау баланың орындайтын қабылдау және іс-әрекеттерінің жанама қосымша нәтижесі болып табылады.
Белгілі бір материал төңірегіндегі баланың белсенді ақыл –ой-қызметімен байланысты ықтиярсыз есте сақтау мектепке дейінгі балалық шақтың аяғына дейін сол материалды ықтиярлы есте сақтауға қарағанда, жемістірек болып қала береді.
Мысалы, бейнеленген заттардың топтарына есте сақтау мақсатынсыз- ақ суреттерді әр орынға қойып шыққанда; оларды балалар естерінде жақсы сақтады, ал суреттерді есте сақтау мақсатымен қараған балалар мұндай нәтижеге жете алмады. Сонымен қабылдау мен бірқатар белсенді іс-әрекеттерін орындаумен байланыспаған ықтиярсыз есте сақтау ықтиярлы есте сақтау секілді онша жемісті болып шықпайды. Мектепке дейінгі жастағы балалардың кейбіреулерінде эйдетикалық ес деп аталатын көру иесінің ерекше түрі байқалады. Өзінің айқындығы мен дәлдігі жағынан эйдетикалық естің бейнелеріне жуықтайды: бұрын қабылдаған бір нәрсені есіне түсірген бала соны көз алдында қайтадан көріп тұрғандай болады және бәрін сипаттап бере алады. Эйдетикалық есжас шағының құбылысы. Мектепке дейінгі жаста осындай есі бар бала кейінірек, мектепке оқыту кезеңінде, әдетте озінің бұл қабылеттілігін жоғалтады.
«Төрт құбылыс»
Балалар шеңбермен тұрады. Жүргізуші «су» - десе қолдарын алдына созады, «ауа» - дегенде жоғары көтереді, «от» - дегенде екі қолын айналдырады, «жер» - дегенде қолдарын түсіреді. Кім шатасса сол ойыннан шығады.
«Көңілді шеңбер»
Балалар шеңбер жасап отырады, бір біріне мұқият қарайды. Жүргізуші белгі берген кезде балалар көздерін жұмады. Сол кезде жүргізуші отырған бір баладан сұрайды: «Айнұрдың сол жағында кім отыр, ал оң жағында». Немесе шеңбердегі тек бір бала ғана көзін жұмады, сол кезде жүргізуші бір екі немесе үш баланың жаймен орындарын ауыстыруға ұсынады. Көзін жұмған балаға көзін ашуға рұхсат берілген кезде өзгерістерді табуға тырысады.
«
Орныңды
тап»
Балалар шеңберге тұрады. Әр баланың өзінің жанындағы баланы есінде сақтап, қарап алуы керек. Жүргізушінің бірінші белгісі бойынша, бөлменің жан жағына тарап кетеді. Екінші белгі бойынша шеңберге бастапқыда қай орында, кімнің қасында тұрғанын есінде сақтап, қайда шеңбер түзеді. Өз орнын тапқан балалар мадақталады, таба алмағандар ойыннан шығады.
Қиялды дамыту. Өзінің бастамалары жағынан баланың қиялы сәбилік шақтың соңында пайда бола бастайтын сананың белгілер функциясымен байланысты. Белгілер функциясы дамытудың бір желісі заттарды басқа балалармен және олардың бейнелеулерімен алмастырудан тілдік, матеметикалық және басқа белгілерді пайдалануға, ойлаудың логикалық формаларын меңгеруге әкеледі. Екінші желісі нақтылы бұйымдарды, оқиғаларды қиялдағылар арқылы толықтыру мен алмастыру мүмкіндігінің пайда болуы мен кеңеюіне, жинақталған түсініктердің материалынан жаңа бейнелер құруға жетелейді.
Баланың қиялдауы ойын үстінде қалыптасады. Алғашқы кезде қиял заттардың қабылдаудан және ойын іс-әрекеттерін орындауынан ажыратылмайтындай.
Мектепке дейінгі жастағы балардың қиялы көбіне ықтиярсыз келеді. Баланы толғандырған жағдай оның қиялының негізі бола алады. Т.Рибоның айтуынша,баланың шығармашылық қабілеті тәжірибелілігіне байланысты дамиды деп тұжырымдайды. Мектеп жасына дейінгі кезең-қиялдың тез дамитын уақыты.Сондықтан қиялдың дамуын төрт ерекше кезеңдерге бөлуге болады.
Бірінші кезең баланың қабылдауының ерекшілігіне байланысты.
Екінші кезең-қиялдың ойыншықтарды жандандыру құдыретінің байқалуы.
Үшінші кезең-ойындағы рольдерге байланысты рольдерге байланысты өзгеруі;
Төртінші кезең-бала қиялында өзіндік көркемдік шығармашылықтың басталуы.
Мектеп жасына дейінгі кезеңде қиял – қоғамдық тәжірбиені меңгерудегі алғы шарттары болып келеді, өйткені балалар қоршаған ортаны, адамгершілікті, эстетикалық идеяларды өзіндік көзқараспен қабылдайды.
Қазіргі кездегі психологтар мен педагогтар баланың жеке басының дамуындағы қиялын маңыздылығының ең тиімді жолы шығармашылық жұмыста көрсету, үйрету, көркемдік әдебиетте нақтылау, өз бетінше жұмыс жасыуына жағдай жасау, яғни, еркіндік беру керектігін айтады. Сонымен қиялдың дамуы төмендегідей үш компоненттен тұрады:
- бірінші дәрежеде қиял қоршаған болмыспен байланысты, дайын нәтижені ойластыруға мүмкіндік береді;
- екінші дәрежеде баланың өткен тәжірбиесімен байланысты, бірақ сонда да заттық байланыстың рөлі бар;
-үшінші дәрежеде қиялдың дамуы балаға ақиқаттан қиялдың қозғалысының жоғарғы формасы –ой –пікірден оның іске асуына байланысты.
В.С.Мухина теориясы бойынша өзінің бастамалары жағынан баланың қиялы сәбилік шақтың соңында пайда бола бастайтын сананың белгілер функциясымен байланысты. Баланың қиялдауы ойын үстінде қалыптасады. Алғашқы кезде қиял заттарды қабылдаудан және ойын іс –әректтерін орындауынан ажыратылмайтындай.
Ықтиярлы,арнайы қиялдың дамуы да зейін мен естің ықтиярлы формаларының дамуы сияқты баланың мінез-құлқының сөзбен реттелуінің қалыптаса бастауындағы жалпы үрдістің бір жағы болып табылады. Іс-әрекеттін жемісті түрлеріндегі мақсат қою мен ойды құру жетекшілігі сөз арқылы жүзеге асады.