8. Асаблівасці развіцця духоўнай культуры насельніцтва беларускіх зямель у вкл.

Асноўнымі прыкметамі народнасці з’яўляюцца адносная агульнасць мовы, агульнасць тэрыторыі, культуры і характару людзей, пэўныя гаспадарчыя сувязі, этнічная самасвядомасць і саманазва.

Існаванне Вялікага княства Літоўскага стварала новыя ўмовы для далейшага фарміравання беларускай народнасці. Гэтаму садзейнічала мноства фактараў. Першая група – палітычныя фактары. Неабходнасць барацьбы са знешняй агрэсіяй. Разам з палітычнымі, эканамічнымі і сацыяльнымі фактарамі пэўную ролю адыгрываў і канфесійны фактар. Прыкмета веры станавілася своеасаблівай прыкметай народа, а барацьба народа з’яўлялася часткай барацьбы за яго самабытнасць. Сукупнасць дзейнасці этнаўтваральных фактараў спрыяла фарміраванню беларускай народнасці і такіх яе агульных прыкмет як этнічная тэрыторыя, адносная агульнасць мовы, своеасаблівая матэрыяльная і духоўная культура, этнічная самасвядомасць і саманазва. Беларуская культура другой паловы XIII – першай паловы XVI ст. развівалася на аснове засвойвання багатых традыцый высокаразвітых візантыйскай і старажытнарускай культур, пад уздзеяннем мясцовых умоў. У другой палове XIII – першай палове XVI ст. паралельна з працэсамі стварэння беларускай арыгінальнай літаратуры ішло развіццё старабеларускай літаратурнай мовы. З усіх жанраў беларускай літаратуры перыяду яе станаўлення найбольш дынамічна развіваліся летапісы. У другой палове XVI ст. летапісы сталі паволі адміраць, уступаючы месца іншым гістарычным жанрам. У канцы XV – пачатку XVI ст. складаліся перадумовы Рэнесанса на Беларусі. Прадстаўніком рэнесансавай культуры на Беларусі быў першадрукар, гуманіст і асветнік Францыск Скарына (каля 1490 г.–1551 г.). заснаваў друкарню. 6 жніўня 1517 г. выйшла з друку першая кніга “Псалтыр”. Першадрукар выдаў пераважную частку Старого Запавету Бібліі. Выдатным дзеячам беларускай культуры быў паэт-гуманіст М. Гусоўскі. На працэс станаўлення і развіцця беларускай архітэктуры і выяўленчага мастацтва значна паўплывалі старажытнарускія традыцыі, а таксама лепшыя дасягненні архітэктуры і мастацтва заходнееўрапейскіх краін. Мураваныя замкі пачалі будавацца ў першай палове XVI ст. У сувязі з пашырэннем каталіцызму на ўсёй тэрыторыі Беларусі пачалося будаўніцтва касцёлаў. У выяўленчым мастацтве Беларусі другой паловы XIII – першай паловы XVI ст. вылучаюцца іконапіс, фрэскі, кніжная мініяцюра, гравюра, арнамент, драўляная разьбяная скульптура. У рамках дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва на Беларусі ў другой палове XIII – першай палове XVI ст. развівалася размалёўка па дрэву, чаканка па металу, выраб керамікі.

8. Утварэнне Рэчы Паспалiтай. Органы ўлады I кiравання.

У 1569 г у Любліне была падпісана унія пагадненне аб дзяржаўна-палітычным саюзе ВКЛ і Польшчы. Аб'яднанне Польскай дзяржавы і ВКЛ стала насіць назву Рэч Паспалітая. Такім чынам было створана адно з самых магутных і вялікіх дзяржаў Еўропы. Такім чынам, ВКЛ да аб'яднання падштурхнулі: 1) гістарычныя сувязі - больш за 20 уній і дамоваў з Польшчай. 2) внутрисословные супярэчнасці. 3) цяжкае знешнепалітычнае становішча і, у першую чаргу, складаныя адносіны з Маскоўскім княствам. Каралеўства Польскае імкнулася таксама да саюзу па шэрагу прычын: 1) шматлікую польскую шляхту прыцягвалі землі ВКЛ. новыя багацці і пасады: 2) каталіцызм імкнуўся да экспансіі на ўсход. У сваю чаргу даволі моцнае ў палітычным плане Княства імкнулася захаваць самастойнасць.

Умовы аб'яднання дзвюх дзяржаў былі наступнымі: Ствараюцца агульныя органы кіравання. Усе пытанні вырашаюцца разам у Сенаце і  Сойме. Абедзве часткі называюцца Карона (Польшча) і Княства (ВКЛ). У іх кампетэнцыі знаходзіцца свой адміністрацыйны апарат, сваё войска, самастойныя заканадаўства і суды. Такім чынам. Рэч Паспалітая ўяўляла сабой федэрацыю дзвюх дзяржаў - форму дзяржаўнага ладу, пры якой ўваходзяць у склад дзяржавы федэральныя адзінкі маюць свае ўласныя органы кіравання.

Галоўным органам вышэйшай улады быў Сойм Рэчы Паспалітай. Ён складаўся з трох частак: Пасольскай ізбы, Сената і, непасрэдна, самаго манарха. Пасольская ізба была ніжняй палатай Сойма Рэчы Паспалітай. У яе ўваходзілі дэпутаты, якіх абірала шляхта на мясцовых сойміках. Ад кожнага павета ВКЛ абіралася па два дэпутата. Пасля падпісання Люблінскай уніі сярод 170 абраных паслоў 48 былі з Вялікага княства Літоўскага. Акрамя дэпутатаў у працы сойма маглі прымаць удзел і жыхары вялікіх гарадоў, аднак яны не мелі права голасу.

Сенат выконваў функцыю верхняй палаты Сойма Рэчы Паспалітай. У яго склад уваходзілі ваяводы, кашталяны, епіскапы-католікі і іншыя вышэйшыя асобы дзяржавы. Звычайна члены Сената абіраліся на ўсё жыццё і неслі адказнасць не перад манархам, а перад краінай і яе народам. Таксама Сенат быў абавязаны сачыць за дзеяннямі караля.

Кароль фактычна не меў улады ў Рэчы Паспалітай. Ён знаходзіўся пад пастаянным кантролем Сойма і каралеўскіх дарадцаў. Пры каранацыі манарх падпісваў пагадненне, дзе рэгуляваліся яго паўнамоцтвы.

Сойм Рэчы Паспалітай лічыўся заканадаўчым і часткова судовым органам улады. З цягам часу кароль цалкам згубіў уплыў (увядзенне права ліберум вета), а магнаты знайшлі спосабы кантраляваць рашэнні пасольскай ізбы. Гэта і прывяло Рэч Паспалітую да трох падзелаў.