11. Терминдерге қандай талаптар койылады?

Термин -ғылыми ұғымға айқын анықтама беретін, оның мағыналық шегін дәл көрсететін сөздер. Термин сөздердің басты сипаттары мынадай: 1. Термин ғылым мен техниканың әр саласына тән болуы керек; 2. Термин сөздер дара, бір ғана мағыналы болуы керек; 3. Термин сөздердің көпшілігі дүние сөзі тілдерінің халықтарына ортақ болуы керек. Термин сөздерді кейде арнаулы сөздер деп те атайды. Терминдердің пайда болуы ғылым мен техниканың атауларына тығыз байланысты. Ғылымы жоқ, техникасы болмаған елдерде термин жайында сөз болуы мүмкін емес.

Әдетте тілдегі қандай сөз болсын көп мағыналы болып келеді де, оның мағыналық шегі айқын болмай, жылжымалы 6олады. Ал ғылыми ой-пікірді дәл білдіру үшін сөздің мағынасы тұрақты,айқын болу қажет. Сондықтан сөздің мағыналық шегін дәл белгілеп, сөзді сол нақтылы бір мағынада ғана алып қолдану арқылы жасалады. Әдебиеттану ғылымында қолданылатын көркемөнер, көркем бейне (образ), идея, мазмұн мен түрі сюжет, лирика, эпос, драма, стиль, өлеңқұрылысы, әдеби процесс; көркемдік әдіс, жанр дегендер. міне, осындай терминдер қатарына жатады. Терминдер толық мәнінде сапалы болу үшін ол жалпыға түсінікті, мағынасы мейлінше нақтылы, айқын болуы шарт және ғылыми терминология құрамындағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты, қолдануга ыңғайлы болмақ керек. Әдебиеттану ғылымында терминдер табиғатты зерттейтін ғылымдардағыдай немесе логика, философия сияқты қоғамдық ғылымдардағыдай әбден жүйете түскен, толық қальптасқан сипатта кездесе бермейді, яғни, термин деген ұғымның қатаң талабына сәйкес келе бермейді. Бұл жағдай әр ғылымның пәніне зерттейтін обьектісіне де, қалыптасқан зерттеу тәсілдеріне де байланысты болса керек. Қалайда әдебиеттану ғылымында нақтылы анықтама беру, жүйелі түрде талдау, топтап-жіктеуден гөрі, баяндап айту жағы басым келеді де, ғылыми ұғымның терминнің мағыналық шегін бұлжытпай, айнытпай үнемі дәл сақтап отыруға сондайлық мән беріле қоймайды. Қазіргі ғылымда терминологиялық құрылымның жүйелене түсуі, жалпы философиялық терминдер, оның әдебиеттану саласы лингвистика, соңғы уақытта математика, семиотика терминдері есебімен толыға түскені байқалады. Бұл әсіресе жазушылардың тіліне, фольклортануға арналған еңбектерден айқын аңғарылады.Қазақ әдебиеттану ғылымында да терминдерді қалыптастыруда бірталай жетістіктер баршылық. Әсіресе қазақ поэзиясына, сөз өнеріне тән ұлттық сипаттағы әдеби құбылыстарды, соның ішінде, жырау, жыршы секілді ұғымдарды ауыз әдебиетінде кең өріс алған суырыпсалма өнеріне, өлең-жырды, дастанды термелеп айту дәстүріне қатысты ұғымдарды, айтыс, шешендік сөздер, өлең, қара сөз, жыр, толғау сияқты сан алуан жанрлық түрлерді сипаттайтын ұғым-терминдерді орнықтыруға айтарлықтай назар аударылып келеді.

12. Ғылыми мəтіндерді құру қандай жолдар мен жəне əдістермен ерекшеленеді?

Научный текст - это разновидность текста, написанного на общелитературном языке, обладающая грамматическими, лексическими, структурно-смысловыми и логико-композиционными особенностями. В научном тексте иначе, чем в тексте деловом, публицистическом или художественном, используются функциональные типы речи (описание, повествование, рассуждение, доказательство и др.). Здесь иной набор общеязыковых и собственно текстовых средств, активно используются такие приемы мышления, как аналогия и гипотеза; композиция такого текста, как правило, задана логикой научного доказательства (выдвижение версии, рабочей гипотезы, дедуктивные или индуктивные способы мышления, обоснование гипотезы, доведение ее до уровня достоверного теоретического знания и т. д.).

Существуют типовые модели построения научного текста. По своей организации научные тексты делятся на тексты «жесткого» и «гибкого» способа построения. «Жесткий» способ подразумевает построение текста по строго заданной схеме. К текстам «жесткого» способа построения относятся описание (в научном стиле речи - характеристика), повествование, рассуждение и доказательство. «Гибкий» способ не предполагает наличия какой-либо строгой схемы. Построение текста развивается свободно.

1. Структура научного текста

Для научных текстов не актуален принцип «перевернутой пирамиды». Вместо этого используется четкая последовательная структура. Научный текст должен обязательно быть логичным и последовательным.

Как правило, заключение дается в конце текста, в то время как для классического копирайтинга и веб-публицистики характерно ставить выводы в начале.

Если в научных текстах предлагается анализ, то следом за анализом обязательно должен идти вывод.

• Научный текст пишется всегда в безличной форме.

• В научном тексте отсутствует диалог с читателем.

• Все пишется жестко и официально.

3. Лексика научного текста

Научный текст всегда пишется с использованием слов (лексики), которые характерны для той или иной области знаний. В любой отрасли, будь то юриспруденция, биология, молекулярная физика или любая другая, есть термины, которые знающим читателям известны и не требуют расшифровки. Кроме того, существует общепринятая лексика научных текстов, для которой характерны такие слова как:

• характерно

• соответственно

• исходя из

• следовательно

• применительно

• относительно

• предполагает использование и т.д.

В конце научного текста, как правило, указывается список литературы и прочих источников, на которые в самом тексте делается ссылка.

10. Разнообразие научных текстов

Научные тексты бывают трех видов:

• Научный

• Научно-учебный

• Научно-популярный

У каждого из них свой адресат и для каждого существуют свои требования. Самый строгий вид научного текста – научный. Используется специалистами для специалистов.

Научно-учебный текст обладает средней сложностью, используется для создания учебных и методических пособий, учебников и т.д.

Наконец, научно-популярный текст связывает науку с широкими массами. К нему не предъявляются строгие требования, он не содержит массу терминов, а если и содержит, то все они подробно объясняются.