2.6 Диэлектрлік материалдар

          Осы топқа конденсаторда электрлік сыйымдылықты жасау үшін диэлектрик ретінде қолданылатын электризоляциялық материалдар, сонымен қатар басқару қасиеттері бар активті диэлектриктер жатады.

Агрегатты күйі бойынша, оларды газ күйіндегі қаттьі және сұйық; ерекше тобы - каттыланатын; химиялық табиғаты бойынша – органикалық, неорганикалық және элементті органикалық деп бөлуге болады. Әр түрлі оқшауламалық материалдарды оқыған кезде, оларды өз тобына жіктей білу қажет (агрегаттық күйі, химиялық табиғаты, поляризация күйі бойынша), электротехникалық ондірісте жасау әдістері және қолдану әдісін білу керек. Оның сандық сипаттамаларын анықтау үшін керекті әдебиеттер тізімін қолдану керек.

 

    Есептер. 6 Тақырып

 

20.  Коллекторлы   миканит    қалай     белгіленеді (маркируется)?

21.    Фтороорганикалық        электризоляциялық           материялдардың

сипатамаларын беріңіз.

22. Лактың компаундтан айырмашылығы қандай? Олар қалай

топтасады? Электризоляциялық техникасының қай саласында қолданылады?

23. Электризоляциялык қағаз бен картонның әр түрлі түрлерінің 

касиеттерін және электризоляциялық техникасында қолдану саласын жазыңыз.

24. Электризоляциялық материалдар химиялық құрылысы және  

қолдануы қалай топқа жіктеледі?

25. Қандай материалдар керамикалық деп аталады? Электризоляциялық

керамикалық материалдардың негізгі түрлерін және қолдану саласын көрсетіңіз.

 

2.7 Өткізгіш материалдар

Электротехникада қолданылатын өткізгіш материалдың негізгі түрі электрондық өткізгіштігі бар қатты өткізгіштер. 1түрдегі өткізгіштер – металлдар және оның қоспалары. Өткізгіштердің негізгі сипаттамалары:

-  меншікті кедергісі –  ;

-  меншікті еткізгіштігі –  ;

-   меншікті кедергінің температуралық коэффициенті -ТК ;

-  жылу төзімділігінің коэффициенті - ;

-   термоэлектркозғаушы күші және түйспелі потенциялдар айырмасы;

-     ұзаруындағы беріктігінің шегі және салыстырмалы ұзаруы –  1/1.

[1.2] көрсетілген сипаттамалардың қатынасы, сонымен қатар меншікті кедергілердің, тығыздықтың, термо ЭҚК коэффициенті және басқа шамалардың мәліметттері айтылған (берілген).

Есептер. 7 Тақырып

         8.   Температура 20°С және 100°С болғанда сымның кедергісі 6,10 және 9,03 Ом-ға тең. Бұл металлдың кедергісінің температуралык коэффицентін есептеп, қай металлға қатысты екенін анықтау керек. Осы сымның ұзындығы 1000 метрге тең болғанда, оның қимасы неге тең болады? Температураны өзгерткенде өлшемдерінің өзгеруін есепке алмаймыз.

2. 8 Жартылай өткізгіш материалдар

Электрлік жартылай өткізгіштердің және өткізгіштердің табиғаты әр түрлі. Жартылай өткігіштердің электрлік өткізгіштігі күшті көрсеткіштерде қоспаларға және сыртқы энергетикалық әсерлесуіне (температурадан, электрлік өрісінен, сәулеленуден т.б.) тәуелді. Электрөткізгіштің 2 типті жартылай өткізгшггің электронды () және кемтік - электронды (р) бар болуы жартылай өткізгіштің  р -  өтуін алуға болады.

Қоспасы жоқ жартылай өткізгіштің өзіндік өткізгіштігі болады, оның шамасы

                                                                                              (2.2)

мұндағы          е - электронның заряды, e=1,6 1,   Кл;

                        -өзіндік тасымалдаушылардың концентрациясы, 1;

                                    n_i = п = р  қоспасыз жартылай өткізгіш үшін;

                                      және кемтіңтердің жылжығыштығы, В с.

Электронды жартылай өткізгіштің меншікті өткізгіштігі

                                                   

                                                                                                  (2.3)

 

мұндағы            – меншікті қоспалы электр өткізгіштік

 

                                      ,                                                           (2.4)                                          

мұндағы       – донорлы қоспалардың ионзайциясы арқылы пайда болған, еркін     электрондардың концентрациясы, 1/м³.

Кемтікті жартылай өткізгіштің меншікті өткізгіштігі

 

                                                 ,                                          (2.5)

мұндағы          

                            – акцепторлық қоспалардың ионизациясы арқылы пайда

                          болған кемтіктердің концентрациясы, 1/м ³.

 

Есептер. 8 Тақырып

 

           16. Қандай тәжірибелік жолмен жартылай өткізгіштің рұқсат етілмеген аймақтың шамасын анықтайды?

           17. Жартылай еткізгіштің рұксат етілмеген аймақтың шамасы оның жұмыс температурасына қалай әсер етеді?

           18. Бағытталған кристаллизация әдісімен тазалауды өткен германий кесегінің ұшында, меншікті кедергісі 0,5 Ом см тең. Егер электрондардың жылжуғыштығы 0,39 м²/В с тең болса, қоспаны донорлы деп есептеп, қоспаның концентрациясын есептеңіз.