Кесте 18 - «iNvest City» жшс-нің табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау

№	Көрсеткіштер	2014 жыл	2015 жыл	Ауытқуы (+;-)
1	Таза пайда, мың теңге	-335 978	138 675	-197 303
2	1. Өнімді өткізуден түскен табыс, мың теңге	8 838 494	8 044 047	-794 447
3	Өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтің өзіндік құны, мың теңге	7 962 131	7 234 159	-727 972
4	2. Жалпы пайда, мың теңге	876 363	809 888	-66 475
5	3. Кезең шығындары, мың теңге	1 733 947	1 600 274	-133 673
6	4. Негізгі қызметтен түскен табыс, мың теңге	401 452	608 637	207 185
7	5. Авансталған капиталдың орташа шамасы, мың теңге	10 840 426	12 264 793	1 424 367
8	6. Қысқа мерзімді активтердің орташа шамасы	4 492 569	6 418 952	1 926 383
9	7. Ұзақ мерзімді активтердің орташа шамасы	6 347 857	5 845 841	-502 016
10	8. Меншікті капиталдың орташа шамасы, мың теңге	2 437 210	2 579 272	142 062
11	9. Ұзақ мерзімді міндеттемелердің орташа шамасы	3 540 741	7 469 087	3 928 346
12	10. Тартылған капиталдың орташа шамасы, мың теңге	8 403 216	9 685 521	1 282 305
13	11. Активтердің табыстылығы, %	-3,09	1,13	-1,96
14	12. Қысқа мерзімді активтердің табыстылығы, %	-7,47	2,16	-5,31
15	13. Ұзақ мерзімді активтердің табыстылығы, %	-5,29	2,37	-2,92

18-кестенің жалғасы

1	2	3	4	5
16	14. Меншікті капиталдың табыстылығы, %	-13,7	5,37	-8,33
17	15. Инвестициялардың табыстылығы, %	-5,62	1,38	-4,24
18	16. Сату көлемінің табыстылығы,	9,9	10	0,1
19	17. Өткізілген өнімнің табыстылығы, %	-3,8	1,72	-2,08
20	18. Негізгі қызметтің табыстылығы, %	4,14	6,88	2,74
21	19. Перманенттік капиталдың табыстылығы, %	-9,48	1,85	-7,63
22	20. Тартылған капиталдың табыстылығы, %	-3,99	1,43	-2,56
Ескерту - «iNVEST City» ЖШС-нің қаржылық есептілігі негізінде автормен құрастырылған

Кестеден келе, зерттелініп отырған ұйымның табыстылық көрсеткіштерінің кейбіреулерінің азайғандығы көрінуде. Табыстылық көрсеткіштері ішінде, активтердің табыстылығы кезең басымен салыстырғанда 1,96%-ға, қысқа мерзімді активтердің табыстылығы 5,31%-ға, ұзақ мерзімді активтердің табыстылығы 2,92%-ға, меншікті капитал табыстылығы 8,33%-ға, тартылған капиталдың табыстылығы 2,56%-ға кемігенін көруге болады.

3.2	Қысқа мерзімді активтердің құрылуы мен құрамын талдау

Қысқа мерзімді активтер-маңызды экономикалық категория, яғни ол кәсіпорынның айналым құралдарын бағалауын және де көлемін олардың қаржылық жағдайға тұрақтылығының кұрылымын белілі бір дәрежеде әсер ететінін көрсетеді.

Қысқа мерзімді активтер бір өндірістік цикл барысында активтердің бір жылдық мүмкін айналым бағытын ақшалай түрде көрсетеді. Қысқа мерзімді активтердің ұзақ мерзімді активтерге қарағанда айырмашылығы олар ұзақ мерзімге қолданылмайды. Айналым каппиталы кәсіпорынның технологиялық процесспен, шикізатпен, материалдармен ,жартылай фабрикаттармен ,ақшалай қаражатпен сондай ақ тағы басқа да мүмкіндіктермен қамтамасыз етуін қарастырады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы көбінесе оның айналымдық көрсеткіштері қысқа мерзімді активтерге байланысты.

Кез келген ұйым табысты жұмыс істеу үшін ең бірінші ақшалай қаражаттың қозғалысын талдау керек. Талдау барысы ақшалай қаражаттың түсуі мен қайда жұмсалу бағыттарының объективтілік дәл және уақытылы сипаттамасын беретін ақшалай қаражат параметірінің қажетті көлемін объективтік,субъективтік сыртқы және ішкі факторлардың көлемін құрамын құрылымын алу мақсатында жасалды.

Акшалай қаражаттың қозғалысын таладау міндетіне:

• ақшалай қаражат көлемінің оңтайлылығын бағалау;

• ақшалай қаражат қозғалысының құрамын құрылымы мен бағытын бағалау;

• ақшалай қаражаттың ағындарын қалыптастыруға әр түрлі факторлардың мәселелердің жасайтын ықпалын анықтау және өлшеу;

• ақшалай қаражатты пайдалануды жақсартатын резервтерді анықтау және бағалау;

• ақшалай қаражатты пайдаланудың тиімділігін артыратын резервтерді іске асыру жөнінде ұсыныс әзірлеу жатады.

Акшалай қаражаттың қозғалысын талдамай ақшалай қаражатты басқарудың тиімді жүйесін ұйымдастыру мүмкін емес ал жүйе болмаған жағдайда кез келген ұйым банкрот болуы ықтимал. «iNVEST City» ЖШС-нің ақшалай қаражаттының қозғалысы туралы есеп келтірілген. Оның деректері бойынша ұйымның есепті кезеңіндегі ақшалай қаражатының кетуі мен келуі өткен кезеңмен салыстырып талдаймыз (кесте 1).

Кесте 1 - «iNVEST City»ЖШС-нің 2015 жыл - 2016 жылдардағы ақшалай қаражаттың қозғалысы, мың теңге

№	Көрсеткіш	Сома		Өзгеруі (+,-)
		2015 жыл	2016жыл
1	2	3	4	5
1	Операцииялық қызмет
1.1	Ақшалай қаражаттың түсуі	7 963 215	12 527 819	+4 564 603
1.2	Ақшалай қаражаттың кетуі	7 751 422	12 726 972	+4 975 550
1.3	Операциялық қызметтен түсетін ақшалай қаражаттың таза сомасы	2 117 793	-199 154	-410 947
2	Итвестициялық қызмет
2.1	Ақшалай қаражаттың түсуі	3 973	242 591	+238 618
2.2	Ақшалай қаражаттың кетуі	160 208	50 419	-109 789
2.3	Итвестициялық қызметтен түсетін ақшалай қаражаттың таза сомасы	-156 235	192 172	+348 407
3	Қаржылық қызмет
3.1	Ақшалай қаражаттың түсуі	7 744 686	11 096 995	+3 352 309
3.2	Ақшалай қаражаттың кетуі	7 814 063	11 039 544	+3 225 481
3.3	Қаржылық қызмет тен түсетін ақшалай қаражаттың таза сомасы	-69 374	57 451	126 828
4	Қаржылық шаруашылық қызметтен түсетін барлық ақшалай қаражат	-13 819	50 469	+64288
Ескерту -

Деңгейлес және сатылас талдау әдістерін пайдаланып ақшалай қаражаттың көлемінде де ,сондай- ақ ұйымның үш түрлі қызметтінің құрылымында орын алған өзгерістерді анықтаймыз.

Алдымен ұйым қызметтінің түрлеі бойынша ақшалай қаражат қозғалысына деңгейлес талдау жасаймыз.

«iNVEST City»ЖШС-і өткен жылы 13 819мың теңге залал шексе,2016 жыл ішіндегі қаржылық- шаруашылық қызметтінің нәтижесінде 50 469 мың теңге сомасында ақшалай қаражат алды. Есепті жылы операциялық қызметтен 12 527 118 мың теңге сомасының ақшалай қаражаты түсті ,бұл өткен жылмен салыстырғанда 4 564 603 мың теңгеге немесе 57,3%-ға көп. 2016 жылы ақшалай қаражаттың кетуі мың теңгені құрады бұл 2015 жылмен салыстырғанда 4 975 550мың теңге немесе 64,2 %-ға көп. Есепті жылы ақшалай қаражаттың кетуі олардың түсінен 199 154 мың теңгеге көп. Басқаша айтқанда,операциялық қызметтен ұйым 2016 жылы осы сомаға залл шекті, ал өткен жылы ол 211 793 мың теңге пайда тапты.

Инвестициялық қызметке қатысты айтатын болсақ, 2016 жылы ақшалай қаражаттың түсімі өткен жылмен салыстырғанда 238 618 мың теңге сомасына артты. Инвестициялық қызметке жұмсалған шығыс 3,2 есеге азайып, 50 419 теңгені құрады. 2016 жылы инвестициялық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың таза сомасы 192 172мың теңгені құрады, ал өткен жылы талданып отырған қызмет түрінен 156 235 мың теңге сомасында теріс нәтиже алған болатын.

Қаржылық қызмет бойынша дәл осындай жағдай қалыптасқан болатын. 2015 жылы ақшалай қаражаттың таза сомасы 69 374 мың теңгеге тең теріс мөлшерді, ал 2016 жылы оның мөлшері оң болып,57 451 мың теңгені құрады.

Жалпы қызметтің үш түрі бойынша «iNVEST City»ЖШС-і 2016 жылды оң нәтижемен аяқтады. Ұйымның қаржылық шаруашылық қызметтен алған ақшалай қаражатының таза сомасы 50 469 мың теңгені құрады,ал өткен жылы ол 13 819 мың теңге сомасына шығын шеккен еді.

Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін табу үшін төлем қабілеттілігі коэффициентімен анықтаймыз, ол мынадай формула бойынша айқындалады:

К (Платаларды) = ақша қаражаттары / қысқа мерзімді міндеттемелер (13)

Егер төлем қабілеттілігі коэффициенті тең немесе 1-ден көп болса, онда бұл кәсіпорын төлеуге қабілетті. Егер коэффициент 1-ден кем болса, онда талдау процесінде орнату керек себептері жеткіліксіз төлем құралдары.

2014 ж. = 382 / 11474,07 = 0,3

2015 ж. = 1430 / 40378 = 0,03

2016 ж. = 1675 / 32416 = 0,05

Талдау көрсеткендей, 2014-2016 жылдарға арналған төлем қабілеттілігі коэффициенті 1-ден кем болса, бұл кәсіпорынның төлеуге қабілетсіздігі. Оның себебі ретінде қызмет етеді үлкен үлесі дебиторлық қарыз құрылымында актив. «iNVEST City»ЖШС-і бойынша сомалары және іске асыру пайдаланылмайтын ұзақ мерзімді активтердің дебиторлық қарыздың уақтылы қайтару шараларды қабылдау қажет.

Кәсіпорын басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің негізділігін және оның себептерін бағалауы қажет, сондай-ақ кәсіпорынның қысқа мерзімді активтерінің жалпы сомасында маңызды көрсеткіштердің бірі болып саналатын және оның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын дебиторлық қарызды талдауға басты назар аударуы қажет.

Дебиторлық қарызды талдау үшін талдамалы есептің деректері және бухгалтерлік баланс пайдаланылады. Дебиторлық қарызды талдаудағы мақсат- дебиторлық қарыздың сомасын анықтау және ақталмаған қарызды табу өзгерістерді талданып отырған кезеңде, дебиторлық қарыздың сомаларын, себептерін және мерзімі өткен дебиторлық қарыздарды анықтау болып табылады.

Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздың жалпы көлеміндегі қысқа мерзімді активтердің үлесінің көрсеткіші (Айналым құралдары), формула бойынша табамыз 2:

Ддз= (ДҚ/ӘБ) *100% , (2)

мұнда, Ддз үлесінің көрсеткіші дебиторлық қарыздың жалпы көлеміндегі қысқа мерзімді активтер

ҚМ - қысқа мерзімді активтер

ДҚ - дебиторлық қарыз

2014 ж. Ддз= (55964/298140) *100%=18,7%;

2015 ж. Ддз= (126298/579141) *100%=21,8%;

2016 ж. Ддз= (62908/485074) *100%=13,0%.

Бұл көрсеткіш айналым құрылымы қаражаттын сипаттайды. Сондай ақ бұл көрсеткіш қанша жоғары болған сайын, мүлікті ұйымдастырудың мобильді құрылымы кемейеді. дебиторлық қарыздың маңызды элементін талдау болып оның айналымдық бағалауы болып табылады. Айналым жылдамдығы жоғары болса,ол дебиторлық қарыз инвистицияланған қаражат болады.дебиторлық қарыздың айналамдық коэффициентін дебиторлық қарыздың саласын бағалау үшін пайдаланылады. Сонымен қатар оның коммерциялық қарыздарды кеңейтеді немесе азайтады жәнеде көлемін көрсетеді.

Айналымдылық көрсеткіштің дебиторлық қарызы бұл коэффициенті мынадай формула бойынша айқындалады 3[31,с. 235]:

Дқа=/ҚШ*100% (3)

мұнда, Дқа -дебиторлық қарыздың айналымдылық Көрсеткіші

- Түсім

ДҚ - дебиторлық қарыз

Кәсіпорын коммерциялық қарыздарды кеңейтуін немесе азайтуын көрсетеді. Бұл көрсеткіштің төмендеуі несиеге сатуды артырады немесе керісінше.Есеп айырысу осы көрсеткіштің 10-кестеде келтірілген.

10-кесте -«iNVEST City»ЖШС-нің айналымдылық коэффициенті қысқа мерзімді дебиторлық қарыз

Көрсеткіштер	2014 жыл	2015 жыл	2016 жыл	Өзгеоуі +,-
1	2	3	4	5
Өнім сатудан түскен түсім, мың. теңге	92345	112707	473754	361047
Қысқа мерзімді дебиторлық қарыз, мың. теңге	55964	126298	62908	-63390
Қысқа мерзімді дебиторлық айналым коэффициенті %	165,0	89,2	753,1	663,9
Ескерту - қаржы есептілігінің негізінде есептеледі

2014 жылы бұл көрсеткіш 165% құрады, содан кейін 2015 жылы бұл көрсеткіш төмендеді және 89,2% -ды құрады, ал 2016 жылы біз өсім 753,1%, яғни 8,4 есеге артты қараңыз. Бұл коэффициенттің мәні кредиттік сату азайтуды көрсетеді.

Дебиторлық төлемдердің орташа мерзім күндері - дебиторлық талдау аса маңызды элементтерінің бірі. Дебиторлық (борышкер күн) немесе дебиторлық қарыз (жинау кезеңі) айналымы кезеңі шоттарының төлемдердің орташа мерзімді қалпына келтіру (Инкассация) борыш бойынша қажетті күндердің орташа санын көрсетеді. сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысулар, сондай-ақ, еңбек ақы төлеу қорының және бюджетке бойынша төлемдерді мерзімдері барлық шарттық талаптарын аралас әсері ретінде әзірленді орташа айналымды көрсетеді.

Дебиторлық қарыздың айналымының орташа мерзімі келесі формулада анықталады

Тдз= 360 / Дқа

Құрайтындар орташа мерзімді дебиторлық қарыз айналымы болып табылатын жағдайларды

Дқа - дебиторлық қарыз айналымдылығы

Жылдағы кун саны -360 күн

2014 Дқа = 360 / 1,65 / 100 = 2,2 күн

2015 Дқа = 360 / 0.892 / 100 =4.0 күн;

2016 Дқа = 360 / 7.531 / 100 =0,47 күн.

Бұл көрсеткіш, ол өз шоттарына төлеуге компанияның клиенттеріне өз шоттарына төлеуге уақыт көрсетеді. қайтармау тәуекелі мерзімі ұзағыракжәне жоғарыюлдвады.

2014 жылы, ол, 2015 жылымен салыстырғанда ол 4 күн құрады, ал 2016 жылы, 1-күн 3 күн болды, яғни, 3,5 күн -ға азайды өтеу мерзімі бойынша қысқа мерзімді дебиторлық қарыз, аз өтеу мерзімі, емес қарыз тәуекелі төмен болып табылады. Біз 2014- 2016 жылдары (11-кесте) дебиторлық құрылымы «iNVEST City» қысқа мерзімді шоттардың өзгерістерін қарастырамыз.

11-кесте - «iNVEST City»ЖШС-нің қысқа мерзімді дебиторлық қарыз құрамы мен құрылымы

Дебиторлық қарыздың мәлиметтері	2014жыл		2015жыл		2016жыл			Өзгеруі (+,-)			Көрсеткіштердің өзеруі
	Сомасы,мың тг	Үлес салмағы %	Сомасы,мың тг	Үлес салмағы %		Сомасы,мың тг	Үлес салмағы %	Сомасы,мың тг		%
1	2	3	4	5		6	7	8		9			10
Қысқа мерзімді дебиторлық қарыз,Барлығы	55964	100	126298	100		62908	100	-63390		-50,1			-
Алуға арналған шоттар	46866	83,7	110753	87,6		51208	81,2	-59545		-53,7			-7
Басқада дебиторлық қарызтер	7648	13,7	10465	8,2		9580	15,2	-885		-8,4			1
Қызметкерлердің қарызы	1450	2,6	4075	3,2		2120	3,6	-1955		-4,8			1
Ескерту - қаржы есептілігінің негізінде есептеледі

11 кестеден көріп отырғанымыздай ЖШС «» жылы дебиторлық қарыз 2014 жылы 70,334 мың адамға артып, ал 2015 жылы көріп отығанымыздай 63390теңгеге төмендегенін көреміз. 2014 жылы базасында оның құны 126 298 мың теңгеге жоғары болған болса, 2015 жылы есептілік кезінде ол 62 908 мың теңгені құрады,яғни 50,1 тармаққа төмендеп отыр. Елеулі өзгерістер дебиторлық құрылымында орын алған. Біз 2016 жылы қарыз сомасы 59545мың теңге -ге төмендеген екенін көрідік, бірақ тауарлар мен қызметтер үшін сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысу үлес салмағы, 81,2%, немесе 7 баллға дейін 87,6% -дан базасымен салыстырғанда есепті жылы төмендеді . Есепті жыл ішінде басқа дебиторлық қарыз үлесі бастапқы деңгеймен салыстырғанда 7 балл артық, яғни 15,2% -ды құрады.

Қорлар ұйымның қысқа мерзімді активтердің құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады және де оның активтерінің жалпы мөлшеріне өзінің әсерін тигізеді.

Ұйым қорларының жағдайын талдау үдерісінде келесілерді ескеру қажет:

- ұйымның қажетті шикізатпен, материалмен, аяқталмаған өндіріспен, дайын өнімдермен, тауарлармен қамтамасыз етілуін бақылау;

- дер кезінде қажет емес артық материалдық ресурстарды, аяқталмаған өндірісті, дайын өнімдер мен тауарларды анықтау.

Ұйымның қорларды пайдалану тұрғысынан алып қарағанда іскерлік белсенділігін сипаттайтын көрсеткішке айналымдылық коэффициенті жатады. Қор айналымдылығын анықтау үшін төмендегі формула қолданылады.

Қа = Ө / Қ.о.ш,

Мұнда, Қа – қорлар айналымдылығы;

Ө – өнім (айналым);

Қ.о.ш – қорлардың орташа шамасы.

Айналымдылық көрсеткіші жылына ұйым активтерінің неше рет «айналатындығын» көрсетеді. Осы көрсеткіштің ұйымның қаржылық жағдайын бағалаудағы маңыздылығы өте жоғары. Себебі, айналым қаражаттарының жылдамдығы, яғни олардың ақша қаражаттарына айналу жылдамдығы ұйымның төлем қабілеттілігіне әсерін тигізеді. «iNVEST City»ЖШС-нің қорларының құрамы мен құрылымын зерттеу үшін келесідей көрсеткіштер қолданылған (Кесте – 2). Бұл кесте қорлардың құрылымын және динамикасын талдауға, яғни олардың абсолютті және қатыстырмалы өзгерісін, сондай – ақ қорлардың әр бір жеке түрлерінің үлес салмағын анықтайды.

Зерттеліп отырған «iNVEST City»ЖШС-нің қорлары есепті жылы азайған. Қорлардың жалпы сомасы 2014 жылмен салыстырғанда 2015 жылы 257350 теңгеге азайды. Оған шикізат пен материалдардың, кабельдік өнімдердің, кабельдік құрылғының тіркелген жері, басқа да шикізат пен материалдардың, сатып алынған жартылай фабрикаттар мен жиынтықтаушы бұйымдардың, отынның, қосалқы бөлшектердің, өңделуге берілген материалдардың, құрылыс материалдардың азаюы әсер етті. Қорлардың құрамында есепті кезеңде ең жоғарғы үлес салмақты кабельдік өнімдер 29 % - ды алады.

«iNVEST City»ЖШС– да өткізудің (сатудың) таза құнына дейін қорларды бағалау 2015 жылы 7691 теңгені және 2016 жылы 810 теңгені құрайды. Ал өткізкудің таза құнына дейін қорларды бағалауды шегеріп тастағандағы жалпы сомасы өткен жылы 662879 теңгеге (670570 – 7691), ал есепті жылы 405529 теңгеге (406339 – 810) тең.

Кесте 2 – «iNVEST City»ЖШС-нің қорларының жағдайын талдау

Көрсеткіштер	2015 жыл			2016 жыл			Ауытқу
	Сомасы, мың тг.	Үлес салмағы %	Сомасы, мың тг.		Үлес салмағы %	Сомасы, мың тг.		Үлес салмағы %
1	2	3	4		5	6		7
Қорлар барлығы:	670570	100	406339		100	-257350		-
Шикізат пен материалдар	78483	11,7	51037		12,6	-27446		0,9
Кабельдік өнімдер	238686	35,6	117760		29,0	-120926		-6,6
Кабельдік құрылғының тіркелген жері	88639	13,2	50527		12,4	-38112		-0,8
Басқа да шикізат пен материалдар	71385	10,6	54143		13,3	-17242		2,7
Отын	63857	9,5	62110		15,3	-1747		5,8
Қосалқы бөлшектер	63231	9,4	38318		9,4	-24913		0
Ыдыс және ыдыстық материалдар	7	0,001			-	7		0,001
Сатып алынған жартылай фабрикаттар мен жиынтықтаушы бұйымдар	46130	6,9	24072		5,9	-22058		-1
Басқа да материалдар		-	90		0,02	90		0,02
Өңделуге берілген материалдар	22	0,003	18		0,004	-4		0,001
Құрылыс материалдар	20160	3,0	8264		2,0	-11866		-1
Ескерту – «iNVEST City»ЖШС-– ның есеп мәліметтері негізінде жасалды

Қорлардың айналымдылық көрсеткіші неғұрлым жоғары болған сайын, ұйымның қаржылық жағдайы тұрақтанады. Қорлардың тиімді пайдаланылуын талдаудың мақсаты – өндірісте қолданылатын қорлардың үнемді пайдалануы мен неғұрлым сапалы өнім шығару көлеміне қатысуын анықтау. «iNVEST City»ЖШС-нің тауарлық – материалдарды тиімді пайдаланудың талдауын анықтау үшін материал қайтарымы, материал сыйымдылығын талдау қажеттілігі туындайды. Материал сыйымдылығы – халық шаруашылығында материалдық ресурстарды пайдалану тиімділігінің қорытынды көрсеткіштерінің бірі, ол материалдық шығын өнім шығаруды ара салмағын көрсетеді. Өнім өлшеміне шаққанда материалдық ресурстардың нақты түрлерін пайдалану тиімділігі металл сыйымдылығы, энергия сыйымдылығы сияқты материал сыйымдылығының жеке көрсеткіштері түрінде көрсетіледі. «iNVEST City» ЖШС-нің түгендеу кезінде айқындалған артықшылықтар кіріске алынады. Түгендеу қорытындылары «Материалдық қорлардың түгендеу тізіміне» жазылады. Тауарлы – материалдық қорлардың өндіріске пайдалануы мен сақталуы және олардың бухгалтерлік есебі тексеріліп отырған кезде ғана тиімді қолданылады.

Қорларды дұрыс пайдалану бойынша мақсатқа жету үшін бухгалтерлік есеп қызметінде ай сайын тауарлық қорларды дайындау немесе алу бойынша іс-әрекеттерге талдау жүргізуге мүмкіндік беретін толық, ашық ақпарат болуы керек. Әрбір ұйымның қызметінің басты негізін қорлар құрайтындықтан, олардың филиалда алатын орнының ерекшелігімен және тиісті бақылауды жүргізудің қажеттілігімен сипатталады.

Қазіргі кезде барлық ұйымдар үшін оған келіп түскен, дайындалған, өндіріске немесе сыртқа босатылған қорларды уақытында есептеп, кіріске алып, есептен шығару маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Сонымен бірге, қорлардың қоймада және тасымалдау кезінде түгел сақталуын бақылауы керек. Қорлардың өндіріске босатылған және нақты тұтынылуы қажет мөлшерінің қорын анықтауы қажет. Сондықтан да қорлардың қалдығының белгіленген мөлшерден артып, немесе төмендеп кетпеуін, өндірісте ұтымды пайдаланылуын бақылайды. Қорлар есебінің дұрыс және жақсы ұйымдастырылуы олардың түгел сақталуына, үнемді пайдаланылуына көмегін тигізеді.